Co muszę zrobić, aby zostać opiekunem prawnym syna?

Kiedy rodzice nie mogą zająć się dzieckiem, sąd wyznacza opiekuna. W jakich przypadkach dziecko powinno zostać objęte opieką prawną? Kto może zostać takim opiekunem?

Dla dziecka, którego rodzice są nieznani, bądź takiego, którego rodzicom nie przysługuje władza rodzicielska, ustanawia się opiekuna prawnego. Robi to sąd opiekuńczy wtedy, kiedy uzyska informację, że zachodzi taka potrzeba.

Wiadomość przekazują najczęściej szkoły, ośrodki pomocy społecznej, policja. Czasami wnioski pochodzą z anonimowych listów.

Opiekun to osoba, która wykonuje pieczę wobec dziecka, jak i jego majątku. Podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego. Sąd na bieżąco śledzi działalność opiekuna, a także udziela mu wskazówek i poleceń.

Taka osoba powinna uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych decyzjach, które dotyczą dziecka lub jego majątku, np. nie może bez zezwolenia sądu sprzedać części majątku dziecka.

Opiekun zobowiązany jest wykonywać swe czynności z należytą starannością.

Opiekę zazwyczaj sprawuje jedna osoba. Możliwe jest jednak, by byli to małżonkowie.

Sąd dokładnie sprawdza kompetencje osoby, która została zgłoszona jako kandydat na wychowawcę.

Nie może nim zostać osoba, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, jest pozbawiona praw publicznych, a także została pozbawiona władzy rodzicielskiej czy w przeszłości była skazana za niektóre przestępstwa.

Prawnym opiekunem nie zostanie również ktoś, wobec kogo zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się należycie z obowiązków.

Opiekunem powinna być osoba wskazana przez ojca lub matkę, pod warunkiem, że nie byli pozbawieni władzy rodzicielskiej. Ewentualnie może o tym decydować ktoś spośród krewnych lub innych osób bliskich dziecka lub jego rodziców.

Jeżeli nie ma takich kandydatów, sąd zwraca się do ośrodka pomocy społecznej czy placówki, w której dziecko aktualnie przebywa, z prośbą o wskazanie osoby, której opieka ma być powierzona.

Objęcie opieki następuje przez złożenie przez opiekuna przyrzeczenia przed sądem opiekuńczym.

  • Sąd może żądać od niego wyjaśnień we wszelkich sprawach należących do zakresu opieki oraz przedstawiania dokumentów związanych z jej sprawowaniem.
  • Opiekun powinien w terminach wskazanych przez sąd (nie rzadziej niż co roku), składać sprawozdania dotyczące sprawowania opieki.
  • Tekst autorstwa Kancelarii radcy prawnego Dorota Kupper

Jakie prawa i obowiązki ma prawny opiekun małoletniego

Pani Marta chciała zostać opiekunem prawnym swojego siostrzeńca, którego rodzice zginęli w wypadku samochodowym. Jednak sama niedawno dostała wylewu i została częściowo sparaliżowana. Czy sąd ustanowi ją opiekunem?

NIE Opiekunem prawnym może być ustanowiona osoba fizyczna, która ma pełną zdolność do czynności prawnych. Ponadto opiekunem nie może być ten, kto został pozbawiony praw publicznych albo praw rodzicielskich, lub praw opiekuńczych.

Prawo nie pozwala sprawować tej funkcji osobie, co do której zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się należycie z obowiązków opiekuna. Takie prawdopodobieństwo występuje, gdy np. kandydat na opiekuna jest poważnie chory lub niepełnosprawny.

Art. 148 par. 1 i 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Sąd przywrócił rodzicom prawa rodzicielskie w stosunku do małoletniego, nad którym opiekę sprawował pan Czesław. Czy w takiej sytuacji przestaje on być opiekunem małoletniego?

TAK Istnieją dwa przypadki, które powodują, że opieka nad małoletnim wygasa z mocy samego prawa, co oznacza, że sąd nie musi stwierdzać tego faktu orzeczeniem. Pierwszy z nich to właśnie przywrócenie władzy rodzicielskiej nad osobą pozostającą pod opieką. Drugi to osiągnięcie przez nią pełnoletniości.

Art. 170 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Pani Marta była wdową i samotnie wychowywała syna. Tuż przed śmiercią jako opiekuna dla swojego dziecka wskazała siostrę. Czy sąd weźmie pod uwagę wolę matki?

TAK Opiekunem małoletniego powinna być ustanowiona przede wszystkim osoba wskazana przez ojca lub matkę. Takie wskazanie nie jest jednak dla sądu bezwzględnie wiążące.

Istnieje bowiem kilka przesłanek wykluczających możliwość pełnienia tej funkcji przez osobę wyznaczoną przez rodziców.

Nie zostanie ona opiekunem, jeżeli wzgląd na dobro pozostającego pod opieką stoi temu na przeszkodzie, a także wówczas, gdy rodzic, który wyznaczał potencjalnego opiekuna, był pozbawiony praw rodzicielskich.

Art. 149 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Rodzice pięcioletniego dziecka zginęli w wypadku. Jego babcia chciałaby się nim zaopiekować. Czy jako osoba spokrewniona ma większe szanse, aby zostać prawnym opiekunem wnuka?

TAK Prawo stanowi, że w sytuacji gdy żadne z rodziców nie wyznaczyło opiekuna dla swojego małoletniego dziecka lub gdy taka osoba nie może pełnić tej funkcji, opiekun powinien być ustanowiony spośród krewnych lub innych osób bliskich małoletniego albo jego rodziców.

Dopiero w momencie, gdy takich osób nie ma albo nie mogą pełnić funkcji opiekuna, sąd opiekuńczy zwróci się o wskazanie osoby, której opieka mogłaby być powierzona, do właściwego organu prezydium rady narodowej albo do organizacji społecznej, do której należy piecza nad małoletnimi.

Art. 149 par. 2 i 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Pan Jacek jest opiekunem swojego wnuka. W dniu objęcia opieki nad małoletnim dokonał spisu inwentarza jego majątku i przedstawił go sądowi opiekuńczemu. Czy mimo to sąd będzie chciał, aby pan Jacek zdawał mu relację ze sprawowania opieki?

TAK Sąd opiekuńczy wykonuje nadzór nad sprawowaniem opieki. Robi to, zaznajamiając się na bieżąco z działalnością opiekuna oraz udzielając mu wskazówek i poleceń.

Dlatego też sąd może żądać od opiekuna wyjaśnień we wszelkich sprawach należących do zakresu opieki oraz przedstawiania dokumentów związanych z jej sprawowaniem.

Ponadto opiekun w terminach wyznaczonych przez sąd (nie rzadziej niż co roku) musi składać sądowi sprawozdania dotyczące osoby pozostającej pod opieką oraz rachunki z zarządu jej majątkiem.

Jednak w sytuacji gdy dochody z majątku nie przekraczają prawdopodobnych kosztów utrzymania i wychowania pozostającego pod opieką, sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna od przedstawiania szczegółowych rachunków z zarządu. W takim przypadku opiekun składa tylko ogólne sprawozdanie o zarządzie majątkiem.

Art. 165 par 1 i 2 oraz art. 166 par. 1 i 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Pan Marek chciałby zainwestować w zakup nieruchomości pieniądze swojego małoletniego brata, nad którym sprawuje opiekę. Czy musi uzyskać zgodę na przeprowadzenie tej transakcji?

TAK Zgodnie z prawem opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego. Co więcej, w sytuacji gdy rodzice małoletniego pozostającego pod opieką uczestniczą w sprawowaniu bieżącej pieczy nad dzieckiem i w jego wychowaniu, opiekun ma obowiązek informować ich o decyzjach w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku małoletniego.

Podstawa prawna Art. 156 i 158 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Pani Aneta została opiekunem swojej małoletniej kuzynki, która odziedziczyła po zmarłych rodzicach majątek. Czy na opiekunie ciąży obowiązek sporządzenia inwentarzu majątku małoletniego?

TAK Opiekun niezwłocznie po objęciu swojej funkcji jest zobowiązany sporządzić inwentarz majątku osoby pozostającej pod opieką. Musi przedstawić ten dokument sądowi opiekuńczemu.

Taki obowiązek powstaje także wówczas, gdy małoletni nabędzie majątek już w trakcie sprawowania nad nim opieki. Istnieje jednak wyjątek od tej zasady.

Sąd opiekuńczy może bowiem zwolnić opiekuna od obowiązku sporządzenia inwentarza, jeżeli majątek małoletniego jest nieznaczny.

Art. 160 par. 1 i 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

See also:  Rozliczenie nakładów przy podziale majątku

Sąd opiekuńczy wyznaczył panią Genowefę jako opiekuna dla jej wnuczki. Kobieta jednak, przez wzgląd na konflikt z matką małoletniej, która została pozbawiona władzy rodzicielskiej, nie ma ochoty zostać opiekunem wnuczki. Czy może odmówić przejęcia opieki nad dziewczynką?

NIE Prawo stanowi, że każdy, kogo sąd opiekuńczy ustanowi opiekunem, obowiązany jest opiekę objąć. Jednak z ważnych powodów sąd może zwolnić od tego obowiązku. Takim powodem może być np.

fakt, że osoba, która miałaby zostać opiekunem, ma pod swoją pieczą kilkoro własnych dzieci. Co do zasady jednak istnieje obowiązek objęcia opieki, co następuje przez złożenie przyrzeczenia przed sądem opiekuńczym.

Opiekun powinien objąć swe obowiązki niezwłocznie.

Art. 152 i 153 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Pan Grzegorz został ustanowiony opiekunem swojego bratanka, którego matka i ojciec zostali pozbawieni praw rodzicielskich. Czy w takim przypadku opiekun z urzędu zobowiązany jest do łożenia na utrzymanie małoletniego?

NIE Obowiązki opiekuna to przede wszystkim dbałość o dobro pozostającego pod opieką i sprawowanie pieczy nad jego osobą i majątkiem.

Nie ma on natomiast obowiązku łożyć na utrzymanie małoletniego, chyba że został do tego zobowiązany przez sąd opiekuńczy.

Pieniądze na utrzymanie małoletniego powinny pochodzić przede wszystkim z jego majątku lub z majątku osób, które mają obowiązek przyczyniać się do utrzymania dziecka.

Art. 154 i 155 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Sąd zwolnił panią Marzenę ze sprawowania opieki nad małoletnim, który nie posiadał niemal żadnego majątku. Czy w takim przypadku opiekun ma obowiązek składać rachunek końcowy z zarządu majątkiem małoletniego?

TAK Prawo stanowi, że w razie zwolnienia opiekuna ze sprawowania opieki lub jej ustania opiekun ma obowiązek złożyć rachunek końcowy z zarządu majątkiem małoletniego. Musi to zrobić w ciągu trzech miesięcy od zakończenia sprawowania opieki. Sąd jednak może zwolnić opiekuna od obowiązku składania rachunku końcowego.

Art. 173 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Opiekun prawny a dziedziczenie

Czy brat mógł wystąpić o ubezwłasnowolnienie naszego taty, nie informując o tym fakcie ani mnie, ani mamy? Tata jest od 5 miesięcy w stanie śpiączki. Obecnie przebywa w domu brata, jednakże codziennie ja oraz mama opiekujemy się chorym.

Tata znalazł się w domu brata tylko dlatego, że brat jest osobą nieznoszącą sprzeciwu, a w sytuacji w jakiej się znaleźliśmy, szkoda było czasu na spory.

Jakie będą konsekwencje tego, że brat stanie się opiekunem prawnym? Jak się mogą przedstawiać sprawy spadkowe po odejściu taty? W czasie trwania związku małżeńskiego moich rodziców mama była jedynie zameldowana w domu, w którym mieszkali, zaś cały niemały majątek jest „zapisany” na tatę? Co ja, jako córka, mam prawo dziedziczyć?

Dla osoby ubezwłasnowolnionej ustanawia się przedstawiciela ustawowego, to jest opiekuna albo kuratora. Przedstawiciela ustawowego wyznacza sąd opiekuńczy (sądem opiekuńczym jest sąd rejonowy, wydział rodzinny) po uprawomocnieniu się postanowienia o ubezwłasnowolnieniu.

Po uprawomocnieniu się orzeczenia sąd okręgowy prześle akta do sądu rejonowego w celu ustanowienia dla ubezwłasnowolnionego przedstawiciela prawnego.

Zaznaczę w tym miejscu, że Pani brat mógł złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie ojca, nie zawiadamiając o tym innych członków rodziny.

Jeżeli Pani ojciec zostanie ubezwłasnowolniony całkowicie, sąd ustanowi dla niego opiekuna; w przypadku ubezwłasnowolnienia częściowego – kuratora.

Kto może zostać opiekunem osoby ubezwłasnowolnionej?

Zgodnie z art. 176 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) „jeżeli wzgląd na dobro pozostającego pod opieką nie stoi temu na przeszkodzie, opiekunem ubezwłasnowolnionego całkowicie powinien być ustanowiony przede wszystkim jego małżonek, a w braku tegoż – jego ojciec lub matka”.

Jeżeli nie ma wyżej wymienionych osób, opiekun powinien być ustanowiony spośród krewnych lub innych osób bliskich ubezwłasnowolnionego (art. 149 w związku z art. 175 K.r.o.).

Te same zasady stosuje się w przypadku ustanawiania kuratora.

Zakres uprawnień opiekuna jest konsekwencją utraty przez osobę ubezwłasnowolnioną (całkowicie) zdolności do czynności prawnych.

Czynność prawna dokonana przez osobę która nie ma zdolności do czynności prawnych

Utrata zdolności do czynności prawnych powoduje, że czynność prawna zdziałana przez ojca bez zgody opiekuna jest nieważna. Powyższe znajduje uzasadnienie w art. 14 K.c.

, zgodnie z którym „czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna” z jednym wyjątkiem, a mianowicie, jeśli „osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego [np.

kupno gazety, jedzenia, środków czystości], umowa taka staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych”.

Zobacz również: Czy opiekun prawny dziedziczy majątek?

Obowiązki opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej

Opiekun obowiązany jest wykonywać swe czynności z należytą starannością, jak tego wymaga dobro pozostającego pod opieką i interes społeczny. Przede wszystkim opiekun sprawuje:

  • pieczę nad osobą podopiecznego,
  • zarząd nad jego majątkiem,
  • oraz reprezentuje go wobec osób trzecich.

Przez sprawowanie pieczy należy rozumieć dbanie, by ubezwłasnowolniony miał środki do życia, opiekę lekarską, aby sam sobie nie szkodził i nie stwarzał zagrożenia dla innych osób. Opiekun może się starać o umieszczenie, w razie konieczności, osoby ubezwłasnowolnionej w odpowiedniej placówce. Zarządzanie to piecza nad majątkiem ubezwłasnowolnionego.

Reprezentacja polega natomiast na zastępowaniu osoby będącej pod opieką w dokonywaniu czynności prawnych, składaniu oświadczeń woli.

Zakres praw opiekuna względem podopiecznego

Zakres praw opiekuna względem podopiecznego można porównać do zakresy władzy rodzicielskiej. Niemniej opiekun podlega nadzorowi sądu opiekuńczego.

Po pierwsze, opiekun obowiązany jest uzyskiwać zezwolenie sądu na dokonywanie wszelkich ważniejszych spraw z zakresu tego typu pieczy.

Są to takie sprawy, które mają decydujące znaczenie dla prawidłowego rozwoju psychicznego i fizycznego osoby podopiecznej, a także dla odpowiedniego przygotowania jej do pracy dla dobra społeczeństwa. Przykładowo zgody sądu będą wymagały następującego rodzaju sprawy:

  • dokonanie zabiegu lekarskiego,
  • umieszczenie w placówce pomocy społecznej, w szpitalu,
  • odrzucenie spadku lub zrzeczenie się dziedziczenia,
  • zbycie, obciążenie nieruchomości należącej do podopiecznego lub nabycie nieruchomości na jego rzecz,
  • zaciąganie, udzielanie pożyczek,
  • dokonanie darowizn,
  • podjęcie gotówki z rachunku bankowego.

Zobacz również: Śmierć opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej

Sporządzenie inwentarza majątku osoby pozostającej pod opieką

Po wtóre, niezwłocznie po objęciu opieki opiekun obowiązany jest sporządzić inwentarz majątku osoby pozostającej pod opieką i przedstawić go sądowi opiekuńczemu, chyba że sąd zwolni go od tego obowiązku.

Po trzecie, opiekun obowiązany jest w terminach oznaczonych przez sąd opiekuńczy, nie rzadziej niż co roku, składać temu sądowi sprawozdania dotyczące osoby pozostającego pod opieką oraz rachunki z zarządu jej majątkiem.

Jeżeli dochody z majątku nie przekraczają prawdopodobnych kosztów utrzymania i wychowania pozostającego pod opieką, sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna od przedstawiania szczegółowych rachunków z zarządu; w takim wypadku opiekun składa tylko ogólne sprawozdanie o zarządzie majątkiem.

Wynagrodzenie za sprawowanie opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną

Sąd opiekuńczy przyzna opiekunowi za sprawowanie opieki na jego żądanie stosowne wynagrodzenie okresowe albo wynagrodzenie jednorazowe w dniu ustania opieki lub zwolnienia go od niej.

Wynagrodzenia nie przyznaje się, jeżeli nakład pracy opiekuna jest nieznaczny lub gdy sprawowanie opieki czyni zadość zasadom współżycia społecznego.

Wynagrodzenie pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której opieka została ustanowiona, a jeżeli osoba ta nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie jest pokrywane ze środków publicznych na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

Co się tyczy dziedziczenia po śmierci ojca, to po jego śmierci będzie miało miejsce dziedziczenie ustawowe (o ile za życia ojciec nie sporządzi testamentu).

W pierwszej kolejności do spadku zostaną powołani jego małżonka oraz dzieci. Udział małżonka nie może być mniejszy niż ¼.

See also:  Nałożenie na siostry alimentów dla wspólnej matki

A więc Pani po śmierci ojca będzie dziedziczyła udział w spadku po nim, o ile ojciec za życia, będąc osobą świadomą swoich działań, nie spisał testamentu na rzecz innych osób.

Zobacz również: Majątek osoby ubezwłasnowolnionej po jej śmierci

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej  ▼▼▼

Opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej może złożyć apelację w jej sprawie. SN uwzględnił kasację RPO

  • Całkowicie ubezwłasnowolniony mężczyzna został skazany w sprawie narkotykowej. Sam poddał się karze. Wcześniej uznano go za poczytalnego
  • Apelacja jego matki – opiekuna prawnego –  której nie wezwano do sądu, została uznana za niedopuszczalną. Kwestionowała ona poczytalność syna
  • Sąd odwoławczy błędnie ocenił, że skoro opiekun prawny nie był uczestnikiem sprawy w I instancji, to nie może apelować – uznał RPO i złożył kasację do SN
  • SN ją uwzględnił, bo matka oskarżonego miała prawo wnieść apelację, a sąd rażąco naruszył prawo

Sprawa ma znaczenie dla zapewnienia gwarancji procesowej osoby ubezwłasnowolnionej. Pozbawiając opiekuna prawnego prawa do rozpoznania prawidłowo wniesionej apelacji, sąd okręgowy rażąco naruszył prawo – ocenił Rzecznik Praw Obywatelskich.

Historia sprawy

Pan Grzegorz – osoba całkowicie ubezwłasnowolniona – został oskarżony o posiadanie narkotyku i udzielanie go innej osobie. W 2016 r. sąd rejonowy skazał go na półtora roku pozbawienia wolności.

On sam wniósł o wymierzenie mu takiej kary, bez przeprowadzania procesu, w tzw. trybie konsensualnym przewidywanym przez Kodeks postępowania karnego.

Wniosek poparł jego obrońca, a prokurator się temu nie sprzeciwił. 

Sąd uznał podsądnego za osobą poczytalną. Na rozprawę nie wezwał jednak jego matki, która jest opiekunem prawnym syna. Prokuratura dołączyła do akt sprawy dla sądu notatkę o całkowitym ubezwłasnowolnieniu oskarżonego. Była w niej też mowa o tym, kto jest jego opiekunem prawnym.

Apelację od wyroku wniosła matka pana Grzegorza, w odpowiednim terminie. Kwestionowała w niej ustalenia sądu co do poczytalności syna. Dołączyła do niej dokumentację medyczną jego stanu. Sąd rejonowy przyjął apelację i nadał jej bieg. 

Bez rozpoznania pozostawił ją jednak sąd okręgowy. Sąd uznał, że apelacja jest niedopuszczalna z uwagi na rozpoznanie sprawy w trybie konsensualnym. Opiekun prawny nie był bowiem uczestnikiem sprawy w I instancji i nie był stroną trybu konsensualnego. Dlatego sąd uznał, że w myśl Kpk opiekun prawny nie mógł podnieść w apelacji zarzutu błędu w ustaleniach stanu faktycznego. 

Argumenty RPO

Rzecznik przyznaje, że zaskarżenie wyroku wydanego w trybie konsensualnym podlega istotnym ograniczeniom. Od lipca 2015 r. – zgodnie z art. 447 § 5 Kpk – samoistną podstawą apelacji złożonej przez stronę postępowania nie mogą być zarzuty z art.

438 pkt 3 i 4, związane z treścią zawartego w tym trybie porozumienia (czyli błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia albo rażącej niewspółmierności kary).

Apelacja oparta tylko na tym powinna zostać uznana za niedopuszczalną z mocy ustawy.

W ocenie RPO należy jednak rozważyć, czy to ograniczenie dotyczy również podmiotu, który nie był stroną trybu konsensualnego, a ma generalne uprawnienie procesowe do złożenia apelacji, gdy jej zarzutem jest naruszenie art. 438 § 3 Kpk. 

A SN uznawał już, że art. 447 § 5 Kpk nie może mieć zastosowania wobec tych uczestników postępowania, „którzy nie byli stroną konsensusu ani też nie mogli mieć jakiegokolwiek wpływu na jego treść”. W innym wyroku SN wskazano, że art. 447 § 5 Kpk nie ma zastosowania przy wniesieniu środka zaskarżenia przez podmiot niebędący stroną trybu konsensualnego. 

W tej sprawie uwadze sądowi odwoławczemu umknął fakt, że opiekun prawny ubezwłasnowolnionego oskarżonego nie był ani wezwany, ani zawiadomiony o rozprawie. A dla wzmocnienia gwarancji procesowych całkowicie ubezwłasnowolnionego oskarżonego ustawodawca  przyznał  znaczące uprawnienia procesowe jego opiekunowi prawnemu.

Art.

76 Kpk stanowi bowiem: „Jeżeli oskarżony jest nieletni lub ubezwłasnowolniony, jego przedstawiciel ustawowy lub osoba, pod której pieczą oskarżony pozostaje, może podejmować na jego korzyść wszelkie czynności procesowe, a przede wszystkim wnosić środki zaskarżenia, składać wnioski oraz ustanowić obrońcę”. Tymczasem pisemne pouczenie o prawach i obowiązkach doręczone panu Grzegorzowi nie zawierało informacji o art. 76. 

Wyrok SN

Sąd Najwyższy 22 stycznia 2020 r. (sygn.. akt II KK446/19) uchylił zaskarżone postanowienie i zwrócił sprawę sądowi okręgowemu.

Podzielił argumentację RPO. Stosownie do obowiązujących regulacji prawnych oraz poglądów judykatury uznał, że matka oskarżonego była uprawniona do wniesienia apelacji (art. 76 Kpk), zawierającej zarzut naruszenia art. 438 pkt 3 Kpk. (art. 447 § 5 Kpk).

Rozstrzygnięcie sądu  rażąco obrażało zatem art. 447 § 5 Kpk, pozbawiając uprawniony podmiot rozpoznania prawidłowo wniesionego środka odwoławczego.

Teraz sąd okręgowy ma rozpoznać sprawę z uwzględnieniem stanowiska SN – czyli musić przyjąć apelację i ją rozpoznać. Kasacja RPO nie odnosiła się do kwestii winy podsądnego.

 II.511.855.2016

Opieka nad ubezwłasnowolnionym bez wynagrodzenia – www.prawnik-rodzinny.pl

Gazeta Podatkowa nr 20 (1686) z dnia 9.03.2020

Moja ciocia ma zostać ubezwłasnowolniona całkowicie. Jestem jej najbliższym krewnym. Moje relacje z nią nigdy nie były najlepsze. Teraz okazuje się, że być może to mnie sąd wyznaczy na prawnego opiekuna cioci. Czy z uwagi na wykonywanie tej funkcji będę mógł uzyskać jakieś wynagrodzenie?

Jeżeli wzgląd na dobro pozostającego pod opieką nie stoi temu na przeszkodzie, opiekunem ubezwłasnowolnionego całkowicie powinien być ustanowiony przede wszystkim jego małżonek, a w braku tegoż – jego ojciec lub matka.

W przypadku braku tych osób sąd będzie poszukiwał opiekuna wśród innych bliskich. Każdy, kogo sąd opiekuńczy ustanowi opiekunem, zobowiązany jest opiekę objąć. Z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zwolnić od tego obowiązku.

Jeśli chodzi o problem poruszony w pytaniu, należy zwrócić uwagę na to, że czym innym jest właściwe wynagrodzenie za sprawowanie opieki, a czym innym zwrot kosztów, wydatków, które opiekun poniósł w związku z wykonywaniem opieki.

Odnośnie ostatniej kwestii przepis przewiduje, że opiekun może żądać od pozostającego pod opieką zwrotu nakładów i wydatków związanych ze sprawowaniem opieki. Do roszczeń z tego tytułu stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Tak określa art. 163 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.).

Roszczenia te przedawniają się z upływem 3 lat od ustania opieki lub zwolnienia opiekuna. Zwrot nakładów (wydatków) pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której opieka została ustanowiona.

Z kolei odnośnie wynagrodzenia właściwego sąd opiekuńczy przyzna je opiekunowi, jeśli złoży on taki wniosek.

Wynagrodzenia nie przyznaje się, jeżeli nakład pracy opiekuna jest nieznaczny lub gdy sprawowanie opieki jest związane z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej albo czyni zadość zasadom współżycia społecznego.

Wynagrodzenie może przybrać postać świadczenia okresowego albo jednorazowego. Podobnie jak w przypadku nakładów (wydatków) wynagrodzenie pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której opieka została ustanowiona.

W wielu sytuacjach majątek i dochody ubezwłasnowolnionego mogą nie być wystarczające na pokrycie wskazanych nakładów, wydatków czy wynagrodzenia. W takim przypadku wynagrodzenie jest pokrywane ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej. Taka wypłata to jeden z rodzajów pomocy społecznej. Jest ona jednak ograniczona kwotowo.

Wynagrodzenie za sprawowanie opieki wypłaca się w wysokości ustalonej przez sąd.

Wynagrodzenie to obliczone w stosunku miesięcznym nie może przekraczać 1/10 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres poprzedzający dzień przyznania wynagrodzenia.

Pieniądze ubezwłasnowolnionego wyłącznie za zgodą sądu

Nasi czytelnicy z Krakowa są rodzicami 18-latka, który od dziecka choruje na dziecięce porażenie mózgowe i wiele innych chorób.

See also:  Czy żona może wyrzucić męża z jej mieszkania po rozwodzie?

– Syn nie chodzi, nie mówi, jest pampersowany, oddycha przez rurkę tracheostomijną, karmiony jest dojelitowo. Jest dzieckiem leżącym – wylicza jego mama.

Małżeństwo od ponad 20 lat jest klientem Banku Pekao SA. Dwa lata temu, gdy ich syn został podopiecznym fundacji pomocowej i zaczęli na leczenie dla niego zbierać środki z 1 proc.

, założyli mu rachunek oszczędnościowy w tym samym banku – Mój Skarb. – To pracownicy Pekao SA namówili nas do tego. Na ten rachunek staraliśmy się odkładać każdy grosz. Były tam środki z 1 proc.

, z 500+ czy zapomogi z pracy męża – wylicza mama nastolatka.

Przez trzy lata rodzice swobodnie mogli dysponować pieniędzmi z tego rachunku. – Z nawału różnych spraw, obowiązków i opieki nad synem zapomnieliśmy, że Mój Skarb to konto ważne tylko do 18. roku życia – przyznaje czytelniczka.

Na początku tego roku po ich wniosku sąd ubezwłasnowolnił chłopaka, na krótko przed jego pełnoletnością, a opiekunami prawnymi zostali jego rodzice.

Gdy tylko syn skończył 18 lat, zaczęły się problemy z bankiem, który zablokował nam dostęp do tego rachunku i nie zezwala nam na wypłatę zgromadzonych środków, mimo że dostarczyliśmy dokumenty wydane przez sąd, że jesteśmy z mężem opiekunami prawnymi – opowiada mama nastolatka.

Dodaje, że dyrektor oddziału kazała im iść do sądu i prosić o wyrażenie zgody na wypłatę pieniędzy. – To jest po prostu chore, żeby się prosić o coś, co jest naszą własnością.

Najśmieszniejsze jest to, że inna filia tego samego banku potwierdza to, że na podstawie tego dokumentu z sądu, który mamy, bank ma nam prawo wypłacić pieniądze, tylko musi to zrobić filia, gdzie było zakładane konto syna – uważa czytelniczka.

Jest rozżalona. – Nie dość, że mamy dużo zmartwień związanych ze zdrowiem syna, to bank dokłada im kolejnych. Jesteśmy bezradni i nie wiemy co robić, gdzie się udać.

Nie jesteśmy rodziną zamożną, żeby było nas na wszystko stać.

Leczenie syna jest bardzo drogie, musieliśmy zrezygnować z prywatnej rehabilitacji dziecka, co najbardziej boli, bo pieniądze są, a nie możemy z nich korzystać – dodaje mama nastolatka.

Warto sprawdzić: Jak pozbyć się niechcianych ofert telefonicznych

Konieczna zgoda

Jak to jest z pieniędzmi osoby ubezwłasnowolnionej? Czy do jej środków zgromadzonych na rachunku może mieć dostęp opiekun prawny, którymi są rodzice, a więc osoby najbliższe?

Zapytaliśmy o to Bank Pekao SA. Anna Markowska z biura prasowego tłumaczy, że gdy osoba małoletnia kończy 18 lat, opiekunowie (rodzice) tracą możliwość dysponowania rachunkiem dziecka. – Jeśli ta osoba zostaje ubezwłasnowolniona, to jej opiekunowie prawni mogą dysponować środkami zgromadzonymi na rachunku na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego, w zakresie w nim wskazanym – tłumaczy.

Podkreśla, że zakres, w jakim opiekunowie prawni mogą dysponować środkami na rachunku osoby ubezwłasnowolnionej, wynika z orzeczenia sądu opiekuńczego i bank w każdym przypadku opiera się na jego treści. – Bank nie dokonuje analizy sytuacji hipotetycznych – dodaje Anna Markowska.

Zwraca też uwagę, że środki zgromadzone na rachunku osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej są jej własnością bez względu na to, kto te środki wpłacał. – A orzeczenie sądu jest wymagane przy każdej czynności na rachunku osoby ubezwłasnowolnionej – tłumaczy przedstawicielka Pekao SA.

I dodaje, że rodzice mogą dysponować rachunkiem osoby ubezwłasnowolnionej na podstawie orzeczenia sądu w oddziale macierzystym lub w innym oddziale.

– Wypłaty oraz transfery środków z rachunków prowadzonych na rzecz osób ubezwłasnowolnionych zlecane przez ich opiekunów prawnych mogą być dokonywane w jednostce banku prowadzącej rachunek i dysponującej jego dokumentacją (w tym historią przedstawionych bankowi orzeczeń sądu opiekuńczego). Jeżeli opiekun prawny składa dyspozycję do rachunku osoby ubezwłasnowolnionej w innym oddziale – to może zostać poproszony o przedstawienie aktualnego orzeczenia sądu opiekuńczego, zgodnie z którym można wykonać określoną dyspozycję – dodaje Anna Markowska.

Podkreśla, że rodzice/opiekunowie prawni, w celu dokonywania wypłat z rachunku ubezwłasnowolnionego (np.

na pokrycie kosztów bieżącego leczenia) – powinni uzyskać orzeczenie sądu opiekuńczego z oznaczonym odpowiednio długim okresem uprawnienia do dysponowania rachunkiem ubezwłasnowolnionego, które zostanie zdeponowanie w oddziale prowadzącym rachunek lub będzie przedkładane przez opiekunów w przypadku dokonywania wypłat w innych oddziałach.

Prawnik Santander Banku Tamara Mejnartowicz-Dobrzyńska mówi, że zgodnie z art. 14 § 1 kodeksu cywilnego czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna.

– Przepis art. 13 § 2 k.c. przewiduje w takiej sytuacji ustanowienie dla niej przedstawiciela ustawowego, uprawnionego do działania z bezpośrednim skutkiem prawnym dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie.

W myśl jego przedstawicielem tym jest opiekun. Do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie, co do zasady, stosuje się odpowiednio przepisy o opiece nad małoletnim (art.

175 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) – tłumaczy prawnik.

Podkreśla, że w każdym przypadku, gdy opiekun działa w imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionego, musi wykazać, iż jest do tego uprawniony, a dokumentem, który temu służy, jest zaświadczenie wydawane przez sąd opiekuńczy opiekunowi zgodnie z art. 591 § 1 kodeksu postępowania cywilnego.

– Jako szczególnie istotne należy wskazać przepisy określające sposób sprawowania opieki nad osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, jak również wprowadzające nadzór sądu opiekuńczego nad jej sprawowaniem – dodaje Tamara Mejnartowicz-Dobrzyńska.

Prawniczka podkreśla, że przede wszystkim, warto zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 161 § 2 w zw. z art.

175 kodeksu rodzinnego opiekuńczego gotówka całkowicie ubezwłasnowolnionego pozostającego pod opieką, jeżeli nie jest potrzebna do zaspokajania jego uzasadnionych potrzeb, powinna być złożona przez opiekuna w instytucji bankowej, a opiekun może podejmować ulokowane pieniądze tylko za zezwoleniem sądu opiekuńczego.

– Z tym przepisem koresponduje treść rozporządzenia ministra finansów z dnia 5 czerwca 2001 r. w sprawie zasad i trybu składania przez opiekuna w instytucji bankowej gotówki osoby pozostającej pod opieką (DzU nr 64, poz. 649) – podkreśla Tamara Mejnartowicz-Dobrzyńska.

Zwraca też uwagę, że § 1 tego rozporządzenia przewiduje, że gotówkę osoby pozostającej pod opieką, jeżeli nie jest potrzebna do zaspokojenia uzasadnionych potrzeb tej osoby, opiekun składa w instytucji bankowej na oprocentowanym rachunku oszczędnościowym, z zastrzeżeniem że wypłata z tego rachunku następuje wyłącznie do rąk opiekuna na podstawie zezwolenia sądu opiekuńczego.

Wówczas bank wystawia na imię i nazwisko osoby pozostającej pod opieką książeczkę oszczędnościową lub inny dokument potwierdzający zawarcie umowy rachunku oszczędnościowego, dokonując zastrzeżenia, że wypłata z tego rachunku następuje wyłącznie do rąk opiekuna na podstawie zezwolenia sądu opiekuńczego.

– Bank na żądanie opiekuna dokonuje tego zastrzeżenia także w książeczkach oszczędnościowych lub innych dokumentach potwierdzających zawarcie umowy rachunku oszczędnościowego, otwartych przez osobę pozostającą pod opieką albo przez inne osoby na jej rzecz, bez takiego zastrzeżenia (§ 2 ww. rozporządzenia) – tłumaczy prawniczka.

I podkreśla, że bank dokonuje opisanych czynności po przedstawieniu przez opiekuna zaświadczenia sądu opiekuńczego o ustanowieniu go opiekunem (§ 3 ww. rozporządzenia).

– Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że opiekun osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej ma w znacznym stopniu ograniczone dysponowanie środkami tej osoby złożonymi na rachunku bankowym – dodaje Tamara Mejnartowicz-Dobrzyńska.

Warto sprawdzić: Poszedł prosić o wakacje kredytowe. Kosztowały tyle, co rata

Priorytet dla sądu

Jak informuje nas sędzia Beata Górszczyk, rzecznik Sądu Okręgowego w Krakowie, zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej sprawuje pieczę nad nią i jej majątkiem.

– Zgodnie z jego przepisami (art. 156 k.r.o) opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszystkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku ubezwłasnowolnionego – podkreśla sędzi Górszczyk.

Dodaje, że zgoda sądu opiekuńczego na wypłatę środków z rachunku bankowego zapada w formie postanowienia po przeprowadzeniu rozprawy. – Sprawy tej kategorii rozpoznawane są priorytetowo – zapewnia sędzia Górszczyk.

Leave a Reply

Your email address will not be published.