Błąd w umowie majątkowej

Małżeńskie umowy majątkowe – Do czego służą i czy warto je zawierać?

W momencie zawarcia związku małżeńskiego między małżonkami z mocy prawa powstaje ustrój wspólności majątkowej. Główną cechą tego rodzaju ustroju jest to, że przedmioty nabywane w trakcie trwania małżeństwa należą do majątku wspólnego. Małżonkowie mogą zawrzeć jednak umowę majątkową na mocy której zmodyfikują lub wyłączą istniejącą między nimi wspólność ustawową.

Rodzaje ustrojów majątkowych małżeńskich

W małżeństwie mogą istnieć ustroje majątkowe:

  1. wspólność majątkowa
  2. rozszerzona wspólność majątkowa
  3. ograniczona wspólność majątkowa
  4. rozdzielność majątkowa
  5. rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków

Rozszerzona wspólność majątkowa

W ramach umowy małżeńskiej małżonkowie mogą rozszerzyć wspólność majątkową. Polega ona na tym, że majątek który został nabyty przez jednego z małżonków przed zawarciem związku małżeńskiego mocą umowy o rozszerzenie wspólności majątkowej wchodzi do majątku wspólnego małżonków.

Zasadą bowiem jest, że rzeczy nabyte przed zawarciem związku małżeńskiego należą wyłącznie do majątku osobistego małżonka, który je nabył.

Sąd jednakże pewne ograniczenia co do rozszerzenie wspólności majątkowej. Zgodnie bowiem z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym wspólności nie można rozszerzyć na:

  1. przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny;

  2. prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

  3. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

  4. wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała

  5. wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;

  6. niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

Ograniczona wspólność majątkowa

Zawarcie przez małżonków umowy ograniczającej wspólność ustawową polega na wyłączeniu z majątku wspólnego tylko niektórych jego składników. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie określa ilości wyłączanych z majątku wspólnego przedmiotów, jednakże wyłączenie wszystkich doprowadziłoby de facto do powstania rozdzielności majątkowej.

Przykładem dokonania ograniczenia wspólności majątkowej będzie sytuacja w której w trakcie trwania małżeństwa jeden z małżonków zakupi nieruchomość.

Zgodnie z obowiązującym ustrojem wspólności majątkowej nieruchomość ta wejdzie do majątku wspólnego małżonków.

Strony mogą jednak postanowić, iż mimo trwania wspólności ustawowej nieruchomość ta będzie wchodziła w skład majątku osobistego jednego z małżonków.

  • Rozdzielność majątkowa
  • Najczęściej stosowanym rodzajem umów małżeńskich jest ustanowienie pomiędzy małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej.
  • Rozdzielność może powstać w drodze umowy zawartej pomiędzy małżonkami (w formie aktu notarialnego), w drodze orzeczenia sądowego wprowadzającego przymusowy ustrój rozdzielności majątkowej, z mocy prawa, gdy jeden z małżonków został ubezwłasnowolniony lub ogłoszono jego upadłość, a także w razie orzeczenia separacji.
  • Umowa dotycząca rozdzielności majątkowej może być zawarta przed lub w trakcie trwania małżeństwa.

Rozdzielność majątkowa polega na tym, że małżonkowie nie posiadają majątku wspólnego. Posiadają oni niezależne od siebie odrębne masy majątkowe.

Każdy z małżonków jest właścicielem praw i przedmiotów majątkowych nabytych zarówno przed jak i po ślubie. Małżonkowie zachowują wyłącznie dla siebie osiąganie dochody.

Małżonkowie mogą być jednak współwłaścicielami poszczególnych przedmiotów np. zakupionego wspólnie samochodu.

Największą zaletą ustanowienia rozdzielności majątkowej jest to, że małżonkowie nie odpowiadają za długi zaciągnięte przez drugiego małżonka.

Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków

Ustrój ten łączy zalety rozdzielności majątkowej, z jednoczesnym zabezpieczeniem interesów małżonka, który np. w trakcie trwania małżeństwa zajmował się domem i dziećmi.

Zawierając umowę rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków, pomimo de facto ustanowionej rozdzielności majątkowej, małżonek, który zgromadził mniejszy majątek będzie mógł domagać się od współmałżonka wyrównania tych dorobków poprzez zapłatę lub przeniesienie praw.

Dorobkiem każdego z małżonków jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej. Przy takiej umowie małżonkowie zachowują samodzielność w zarządzaniu swoimi majątkami osobistymi.

Dorobek oblicza się według stanu majątku z chwili ustania rozdzielności majątkowej i według cen z chwili rozliczenia. Może zostać wyrównany w drodze umowy zawartej pomiędzy małżonkami, lub też na mocy orzeczenia sądu.

W razie pytań i wątpliwości zapraszam do kontaktu mailowego bądź telefonicznego. Możliwa także konsultacja w Środzie Śląskiej lub Wrocławiu.

Nieważność umowy o podział majątku małżonków dokonanej pod wpływem silnych emocji | Adwokat Lublin tel. 500-506-506, Adam Bernau

Małżonkowie umówili się na spotkanie w kancelarii notarialnej celem sporządzenia intercyzy, czyli umowy majątkowej ustanawiającej rozdzielność majątkową między nimi w związku z tym, że mąż chciał rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej, a żona miała związanych z tym wiele obaw. Wedle żony działalność męża była bardzo ryzykowna. W związku z tym u notariusza sporządzona została stosowna umowa rozdzielności majątkowej.

Podczas sporządzania umowy małżeńskiej o rozdzielności majątkowej małżonków – intercyzy, sporządzona została również umowa podziału majątku wspólnego małżonków. Jednakże podczas podpisywania tych umów ujawniły się bardzo silne emocje małżonków i pojawił się szereg wzajemnych pretensji .

Emocje i wzajemne pretensje były tak silne, że oboje małżonkowie płakali. Pierwotnie małżonkowie umówili się na wizytę u notariusza tylko w celu sporządzenia umowy małżeńskiej – intercyzy. Jednak na skutek właśnie silnych pretensji postanowili w ferworze emocji podzielić wspólny majątek.

Gdy żona po kilku dniach ochłonęła z emocji stwierdziła, że dokonany podział majątku wspólnego nie był dla niej korzystny. Mąż bowiem otrzymał więcej składników majątku wspólnego małżonków. Podział majątku w rzeczywistości nie był równy.

Co prawda istnieje prawna możliwość takiego podziału majątku, aby jednemu z małżonków przypadła w udziale większa jego część. Jednak w omawianym przypadku błąd żony był wynikiem silnych emocji, w który się znajdowała w momencie „uzgadniania” i podpisywania umowy o podział majątku.

Gdyby w tych emocjach nie była nie podpisałaby umowy o takiej treści. Jak później ujawniła, chciała jak najszybciej mieć to z głowy.

Gdy żona uświadomiła sobie swój błąd wystąpiła do sądu przeciwko mężowi o ustalenie nieważności umowy o podział majątku wspólnego małżonków. Powoływała się na 189 Kodeksu postępowania cywilnego pozwalający każdemu, kto ma w tym interes prawny, żądać ustalania istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.

Jako podstawę prawną swojego żądania wskazała również na art.

82 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.

Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

Żona wykazywała przed sądem, że podpisała umowę podziału majątku pod wpływem silnych emocji, w stanie wzburzenia i smutku wyłączającego możliwość logicznego rozumowania i przeanalizowania szczegółowych warunków umowy. Przekonywała sąd, że chciała jak najszybciej opuścić kancelarię.

W sprawie sądowej żona wnosiła o wywołanie opinii biegłego psychiatry celem oceny jej stanu psychicznego w chwili podpisywania umowy o podział majątku małżonków.

Dodatkowo przed sądem żona wskazywała, że umowa jest nieważna również w świetle art. 58 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym umowa sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna.

Sąd przychylił się do twierdzeń i dowodów przedstawionych przez żonę. Sąd podkreślił, że umowa podpisana przez osobę w stanie wyłączającym świadome lub swobodne podejmowanie decyzji i wyrażenie woli jest nieważna.

Sąd uznał, że osoba znajdująca się w stanie niepozwalającym na świadome podjęcie decyzji nie ma także możliwości swobodnego jej podjęcia.

Tym samym sąd stwierdził nieważność umowy o podział majątku wspólnego stron dokonana przed notariuszem.

Rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej

Ustosunkowując się do zadanego przez Pana pytania, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.

Podstawę prawną niniejszej odpowiedzi stanowi Kodeks rodzinny i opiekuńczy (K.r.o.), Kodeks cywilny (K.c.) oraz ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (u.p.d.o.f.).

Poniższa odpowiedź została oparta na faktach przedstawionych przez Pana w pytaniu i ich ocenie prawnej.

Na wstępie należy wskazać, że nie mógł Pan dokonać zakupu nieruchomości do majątku wspólnego małżonków w sytuacji, kiedy przy zawieraniu umowy sprzedaży w 2006 r. występował Pan sam, bez małżonki.

Taki zakup jest oczywiście zgodny z prawem, natomiast jest on wtedy dokonywany do majątku osobistego małżonka dokonującego zakupu, stanowi wyłącznie własność tego małżonka.

Taki też zapis powinien znajdować się w akcie notarialnym, najistotniejsza jego część dotyczy zakupu dokonanego przez Pan do majątku osobistego. W opisanej sytuacji tylko takiego zakupu mógł Pan dokonać.

Konsekwencją takiej treści umowy sprzedaży był zapewne odpowiedni wpis w księdze wieczystej nieruchomości (por. art. 37 § 1 pkt 1 K.r.o., zgodnie z którym zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania m.

in. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków).

Idąc dalej, należy spojrzeć na normę art. 46 § 1 K.c. w zw. z art. 47 § 1 K.c.

Art. 46 § 1 K.c. stanowi, że: „nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności”.

Tym samym przedmiotem odrębnej własności jest grunt i wszystko to, co się na nim znajduje. Dom na gruncie wybudowany jest jego częścią składową (por. art. 47 § 1 K.c.: „część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych”).

  • Zatem konsekwencją zakupu nieruchomości (gruntu) do majątku osobistego jest okoliczność, że również wybudowany dom stanowi wyłącznie Pana własność – budynek jest częścią składową nieruchomości.
  • Trudno mi w niniejszej odpowiedzi oceniać również kwestię Pana ustaleń poczynionych z notariuszem, aczkolwiek w sytuacji, gdy przy czynności zawarcia umowy sprzedaży występował Pan sam, inny zapis byłby niedopuszczalny.
  • Oczywiście może tutaj również wchodzić w grę odpowiedzialność odszkodowawcza notariusza za wprowadzenie Pana w błąd, jednakże mając na uwadze fakt trudności dowodowych oraz okoliczność, że podpisał Pan umowę o takiej a nie innej treści, a także biorąc pod uwagę praktykę sądową, muszę zaznaczyć, iż niezwykle trudne jest udowodnienie odpowiedzialności rejenta.
See also:  Zabieranie dzieci do domu kochanki

Proszę również mieć na uwadze, że przepisy u.p.d.o.f. wymagają, że aby skorzystać z pewnych ulg czy odliczeń, co do zasady nakłady muszą być czynione na swoją nieruchomość, a nie na cudzą. Niestety w opisanym przez Pana stanie faktycznym nakłady czynione przez żonę były dokonywane w świetle prawa na cudzą rzecz.

Opisywana przez Pana sytuacja jest niezwykle skomplikowana i trudna. Teoretycznie mógłby się Pan próbować powołać na wprowadzenie Pana w błąd na podstawie art. 84 K.c., który ma następująca treść:

„§ 1. W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli.

Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej.

§ 2. Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny)”.

Po złożeniu oświadczenia o uchyleniu się od skutku błędu mógłby Pan żądać przed sądem unieważnienia umowy sprzedaży, jednakże mając na uwadze, że wybudowali już Państwo dom i poczynili inne kosztowne zapewne inwestycje, należy stwierdzić, iż takie działanie byłoby bezcelowe. Unieważnienie umowy sprzedaży z 2006 r. spowodowałoby powrót nieruchomości do poprzedniego właściciela.

Proszę mieć na uwadze, że budowa budynku na cudzym gruncie skutkuje tym, iż również budynek stanowi część składową nieruchomości – stanowi własność właściciela gruntu, a nie osoby go budującej.

Na tym etapie powinni Państwo w pierwszej kolejności zawrzeć u notariusza umowę o rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej – objąć przedmiotową nieruchomość wspólnością majątkową małżeńską.

Powyższe wynika z treści art. 47 K.r.o.:

„§ 1. Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.

§ 2. Umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej”.

Co do zasady takie rozszerzenie będzie miało skutek na przyszłość, jakkolwiek unormuje Państwa sytuację prawną, można oczywiście powoływać się przed właściwym urzędem skarbowym na rozszerzenie wspólności, to co do ewentualnego powodzenia tego typu działań nie jestem Państwu w stanie odpowiedzieć.

Istnieje również możliwość zawarcia umowy rozszerzenia wspólności majątkowej małżeńskiej z mocą wsteczną. Jakkolwiek jest to kwestia sporna, poszczególne urzędy skarbowe wypowiadają się różnie w tym temacie w interpretacjach podatkowych. Możliwość sporządzenia takiej umowy zależy oczywiście od okoliczności faktycznych zaistniałych w danej sprawie.

„Istota rozszerzenia wspólności majątkowej. Polega ono na postanowieniu, że z chwilą wskazaną w umowie zaczną obowiązywać nowe zasady i do majątku wspólnego będzie wchodzić większa niż dotąd grupa rodzajowo wskazanych przedmiotów majątkowych.

Wspólność majątkową można rozszerzyć zarówno na przyszłość, jak i wyjątkowo ze skutkiem ingerującym w sytuację prawną ukształtowaną jeszcze przed zawarciem intercyzy.

Rozszerzenie może bowiem polegać także na włączeniu do majątku wspólnego części majątków osobistych istniejących w chwili zawarcia umowy, z utrzymaniem na przyszłość ustroju ustawowego”1.

W sytuacji zawarcia takiej umowy mogą Państwo wskazywać, że przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład majątku wspólnego małżonków od chwili jej nabycia przez Pana. Oczywiście należy mieć na uwadze opisane powyżej rozbieżności, trudno wyrokować co do powodzenia takich prób obrony.

Nie ma w przedmiotowej sprawie możliwości zmiany aktu notarialnego, choćby ze względu na to, że wywarł on już bardzo daleko idące skutki zarówno w sferze sytuacji prawnej, jak i faktycznej.

Podsumowując, należy stwierdzić, że opisana przez Pana sytuacja jest niezwykle trudna, zaistniały stan faktyczny na tym etapie nie pozostawia Państwu dużego pola manewru. Proszę próbować rozszerzyć wspólność majątkową małżeńską, ewentualnie starać się o rozłożenie zaległości podatkowych na raty bez obciążania Państwa odsetkami.

Pragnę jednocześnie poinformować, że serwis ePorady24.pl świadczy także usługi w zakresie sporządzania pism, w tym pism procesowych, reprezentacji przedsądowej oraz sądowej.

1. Henryk Dolecki (red.), Tomasz Sokołowski (red.), Marek Andrzejewski, Anita Lutkiewicz-Rucińska, Adam Olejniczak, Anna Sylwestrzak, Andrzej Zielonacki, Komentarz do art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Małżeńskie stosunki majątkowe i podział majątku wspólnego

Aleksandra Hulewicz, Radca prawny w kancelarii Chajec, Don-Siemion & Żyto / Media Czy i jak małżonkowie mogą wpływać na majątkowy ustrój małżeński oraz jakie może to mieć konsekwencje dla późniejszego podziału majątku wspólnego?

Zawarcie związku małżeńskiego oznacza dla każdego z małżonków poważną transformację ustroju majątkowego, z czego często małżonkowie nie zdają sobie sprawy. Kwestia ta wybrzmiewa dopiero, kiedy w małżeństwie dochodzi do rozwodu i zachodzi konieczność podziału majątku wspólnego.

Skutki zawarcia małżeństwa w sferze majątkowej

Z momentem zawarcia małżeństwa powstaje małżeńska ustawowa wspólność majątkowa, w ramach której małżonkowie posiadać będą nie tylko dotychczas zgromadzone majątki osobiste, ale także majątek wspólny.

Do majątku wspólnego zalicza się wszystko co w okresie trwania małżeństwa małżonkowie wspólnie nabędą, zaś w majątku osobistym znajdą się przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem małżeństwa oraz ściśle określona grupa przedmiotów majątkowych nabywanych w okresie małżeństwa, jak np.

przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków, środki finansowe uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę albo też z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia.

Powyższe zasady małżonkowie mogą jednak zmienić w drodze zawarcia notarialnej umowy małżeńskiej przed zawarciem związku oraz w każdym czasie jego trwania.

Możliwość zawarcia majątkowej umowy małżeńskiej

Zgodnie z art.

47 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżeńską umową majątkową małżonkowie mogą rozszerzyć lub ograniczyć wspólność ustawową albo ustanowić rozdzielność majątkową lub też ustanowić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Zdecydowanie najczęściej przedmiotem takiej umowy jest ustanowienie rozdzielności majątkowej, zwanej także zniesieniem małżeńskiej wspólności majątkowej.

Umowa małżeńska zawarta przed małżeństwem

Umowę małżeńską można zawrzeć jeszcze przed ślubem.

Jeżeli będzie to rodzaj umowy, w której małżonkowie zniosą małżeńską wspólność majątkową, wówczas nie dojdzie do powstania majątku wspólnego, a każde z małżonków będzie posiadał wyłącznie własny majątek osobisty. Jakiekolwiek rzeczy nabywane przez małżonków w trakcie małżeństwa będą wchodziły do majątku osobistego jednego albo drugiego z nich.

Mimo posiadania takiej umowy małżeńskiej, małżonkowie mogą także nabywać rzeczy wspólnie.

Jednak w takim przypadku nie będziemy mieli do czynienia ze współwłasnością łączną, jak to się dzieje kiedy nie zawarto małżeńskiej umowy, ale współwłasnością ułamkową, która wynika z tego, że każde z małżonków nabywa określoną liczbę udziałów we współwłasności. Możliwe jest także nabycie udziałów w innych proporcjach niż po jednej drugiej.

Umowa małżeńska zawarta w trakcie małżeństwa

Umowę małżeńską można zawrzeć także w trakcie trwania małżeństwa. W takim przypadku ‒ w razie umownego zniesienia ustawowej wspólności majątkowej ‒ każde z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później.

Jeśli jednak w okresie pomiędzy zawarciem małżeństwa a podpisaniem umowy majątkowej zostały nabyte określone rzeczy lub prawa w ramach reżimu wspólnego majątku, który wówczas obowiązywał, będą one nadal wchodziły w skład majątku wspólnego, który w razie rozstania małżonków będzie podlegał podziałowi.

Brak możliwości kształtowania ustrojów majątkowych w dowolny sposób

Jak wynika z powyższego, małżeńska umowa majątkowa może wprowadzić między małżonkami ustrój majątkowy odmienny od wspólności ustawowej. Małżonkowie nie mogą jednak kształtować wzajemnych stosunków majątkowych w sposób zupełnie dowolny.

Istnieje zgodność w doktrynie i orzecznictwie, iż w prawie rodzinnym zasada swobody umów nie obowiązuje, a treść umowy małżeńskiej podlega istotnym ograniczeniom.

Oznacza to, że małżonkowie mają do dyspozycji jedynie możliwość rozszerzenia lub ograniczenia albo zniesienia ustroju ustawowego, ewentualnie wprowadzenia rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków.

Małżonkowie nie mogą wprowadzić innego, nieznanego kodeksowi rodzaju ustroju majątkowego w formie ustalenia np. ustroju wspólności niepełnej, który zakładałby wspólnotę tylko nieruchomości czy określonego składnika majątku. Małżonkowie nie mogą też częściowo rozszerzyć wspólności majątkowej (np.

co do pewnych przedmiotów majątkowych) ani częściowo jej ograniczyć (np. co do innych przedmiotów). Jak trafnie wskazano w doktrynie, w odniesieniu do dopuszczalnych modeli małżeńskiego ustroju majątkowego, w myśl zasady powszechności ustroju majątkowego, w każdym małżeństwie panuje określony ustrój majątkowy.

See also:  Czy mogę starać się o część majątku po rozwodzie?

Musi on być jednolity dla danego małżeństwa.

Ma to na celu również ochronę wierzycieli małżonków. W przeciwnym bowiem razie wierzyciele małżonków nie mogliby nigdy mieć pewności, czy stroną czynności prawnej jest małżonek, który pozostaje w ustawowej wspólności majątkowej, czy też nie ‒ co jak wiadomo niesie za sobą określone konsekwencje w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania majątkowe.

Jak uregulować sprawy majątkowe w trakcie separacji

Komplikacje przy podziale majątku wspólnego

Jeżeli małżonkowie nie kwestionują równego udziału w majątku wspólnym, nie zawierali żadnej umowy małżeńskiej, nie nabywali niczego do majątków osobistych, jak też nie dokonywali nakładów z majątków osobistych na majątek wspólny, wówczas podział majątku wspólnego powinien przebiec sprawnie. Tak się jednak zdarza stosunkowo rzadko. Sprawy sądowe o podział małżeńskiego majątku wspólnego należą zwykle do skomplikowanych i długotrwałych.

Z dość ciekawym problemem możemy mieć do czynienia wówczas, gdy strony ‒ mimo że nie zawarły małżeńskiej umowy majątkowej ‒ nabywają określone przedmioty do majątku osobistego.

Przykładowo, małżonek przystąpił do aktu notarialnego nabycia nieruchomości i w tym akcie oświadczył, iż nabywa nieruchomość do majątku osobistego, bowiem przeznacza na jej zakup środki pieniężne pochodzące z majątku osobistego.

Jak jednak wynika z ugruntowanego stanowiska doktryny i orzecznictwa, samo złożenie oświadczenia wiedzy przez takiego małżonka w treści czynności prawnej tj. w umowie nabycia nieruchomości nie jest wystarczające ani przesądzające o statusie takiego składnika majątku.

Podnosi się, że nie jest to równoznaczne z przesądzeniem o prawdziwości i prawnej skuteczności takiego oświadczenia, bowiem o składzie majątku osobistego każdego z małżonków przesądza ustawodawca, czyi obowiązujące przepisy prawa a nie wola bądź wyobrażenia któregokolwiek z małżonków ani też to, czy stroną czynności są oboje, czy też tylko jedno z małżonków, i wskazuje się na znaczenie całokształtu okoliczności nabycia danego przedmiotu .

Słusznie podnosi się także, że dopuszczalne jest obalenie domniemania z art. 3 ustawy księgach wieczystych i hipotece oraz ustalenie ‒ wbrew treści wpisu do księgi wieczystej ‒ że nieruchomość wchodzi w skład dzielonego majątku wspólnego .

Co istotne, doktryna stoi także na stanowisku, iż małżonek, który miał świadomość pochodzenia środków z majątku wspólnego, a nie z osobistego, nie działa w dobrej wierze i nie może powoływać się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Jednocześnie ‒ jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy ‒ w sprawie o podział majątku wspólnego sąd z urzędu i samodzielnie ustala skład oraz wartość tego majątku, niezależnie od odmiennego, zgodnego stanowiska zajętego przez uczestników postępowania.

A zatem, mimo oświadczenia danego małżonka złożonego w umowie nabycia, iż kupna dokonuje z majątku osobistego kwestia przynależności nabytego składnika majątku i tak powinna być przedmiotem rozważań sądu rozpatrującego sprawę o podział majątku wspólnego.

Umowa małżeńska a podział majątku

Zawarcie odpowiedniej umowy małżeńskiej na początku trwania małżeństwa może uprościć wzajemne rozliczenia małżonków, w momencie gdy staną się one konieczne. Jeżeli oboje małżonkowie posiadają wyłącznie majątki osobiste i nie posiadają niczego co stanowiłoby ich majątek wspólny, nie będzie konieczne przeprowadzanie postępowania o podział majątku wspólnego.

Co najwyżej, w sytuacji gdy małżonkowie nabywali rzeczy na współwłasność, w wyniku czego każde z małżonków jest właścicielem np.

1/2 udziałów w tych przedmiotach, i nie są w stanie dojść do porozumienia na temat tego, na czyją wyłączną własność powinny przejść te przedmioty, bądź też nie potrafią polubownie określić wysokości wzajemnej spłaty, mogą złożyć do sądu wniosek o zniesienie współwłasności.

Warto jednak pamiętać, że nawet posiadanie umowy majątkowej nie zawsze gwarantuje, że wzajemne rozliczenia będą łatwe do przeprowadzenia. W praktyce może dojść do sytuacji, w której małżonkowie zakwestionują skuteczność zawarcia umowy małżeńskiej. Będzie to możliwe, jeżeli umowa nie została ważnie zawarta np. ze względu na niedochowanie wymaganej formy albo z uwagi na jej wadliwą treść.

Wówczas, w myśl generalnej reguły wyrażonej w art.

31 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przyjmuje się, że istniała między nimi ustawowa wspólność majątkowa, a przedmioty majątkowe, które zostały nabyte w czasie trwania tej wspólności ‒ zarówno przez oboje, jak i każde z małżonków oddzielnie oraz niezależnie od środków, za które zostały nabyte, a które nie zostały z określonego tytułu prawnego wyraźnie zakwalifikowane do majątku osobistego ‒ należy zaliczyć do majątku wspólnego. Stanowisko to zostało ugruntowane także w judykaturze.

Należy przy tym pamiętać, że ze względu na domniemanie przynależności do majątku wspólnego przedmiotów nabytych w czasie wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, ciężar dowodu odmiennego stanu rzeczy, czyli przynależność takich przedmiotów do majątku osobistego, spoczywa na mającym w tym interes prawny małżonku.

Aleksandra Hulewicz, Radca prawny w kancelarii Chajec, Don-Siemion & Żyto

Europejski portal e-sprawiedliwość – Małżeńskie ustroje majątkowe

Tak.

Kwestie związane z małżeńskimi ustrojami majątkowymi regulują przepisy kodeksu rodzinnego Republiki Słowenii (Družinski zakonik Republike Slovenije, DZ):

Małżonkowie podlegają ustawowemu małżeńskiemu ustrojowi majątkowemu, chyba że zawrą umowę, na mocy której wybiorą inny małżeński ustrój majątkowy. W takim przypadku będą podlegali umownemu małżeńskiemu ustrojowi majątkowemu.

Ustawowy małżeński ustrój majątkowy przewiduje wspólność majątkową w odniesieniu do majątku wspólnego małżonków i rozdzielność majątkową w odniesieniu do majątku osobistego każdego z małżonków.

2 Jak małżonkowie mogą zorganizować swoje stosunki majątkowe? Jakie są w tym przypadku wymogi formalne?

Małżonkowie lub nupturienci mogą wybrać preferowany przez siebie ustrój majątkowy w drodze umowy. Umowy majątkowe małżeńskie to umowy, na mocy których oboje małżonkowie wybierają inny niż ustawowy ustrój majątkowy.

W takich umowach małżonkowie mogą również ustanowić inny małżeński ustrój majątkowy na czas trwania ich małżeństwa, a inny na wypadek rozwodu. Umowy, w których małżonkowie określają swoje prawa i obowiązki majątkowe, sporządza się obowiązkowo w formie aktu notarialnego.

Umowny małżeński ustrój majątkowy ma zastosowanie do małżonków od chwili zawarcia umowy ustanawiającej ten ustrój, chyba że małżonkowie postanowią inaczej.

Zawarta przez nupturientów umowa przedmałżeńska regulująca kwestie związane z małżeńskim ustrojem majątkowym staje się skuteczna z dniem zawarcia małżeństwa lub z dniem następującym po dniu zawarcia małżeństwa, w zależności od ustaleń dokonanych przez nupturientów w umowie przedmałżeńskiej.

Umowy majątkowe małżeńskie należy wpisać do rejestru tego rodzaju umów. Jeżeli umowa majątkowa małżeńska nie zostanie wpisana do rejestru, w stosunkach z osobami trzecimi przyjmuje się, że stosunki majątkowe między małżonkami reguluje ustawowy małżeński ustrój majątkowy.

Małżonkowie mają obowiązek poinformować się wzajemnie o swojej sytuacji majątkowej przed zawarciem umowy majątkowej małżeńskiej. Jeżeli małżonkowie nie wywiążą się z tego obowiązku, zawarta przez nich umowa może zostać zaskarżona przed sądem.

3 Czy istnieją ograniczenia swobody organizowania małżeńskich stosunków majątkowych?

Nie. Małżonkowie mają jednak obowiązek poinformować się wzajemnie o swojej sytuacji majątkowej przed zawarciem umowy majątkowej małżeńskiej. Jeżeli małżonkowie nie wywiążą się z tego obowiązku, zawarta przez nich umowa może zostać zaskarżona przed sądem.

4 Jakie są skutki prawne rozwodu, separacji lub unieważnienia małżeństwa dla majątku małżeńskiego?

W przypadku ustania związku małżeńskiego majątek wspólny małżonków podlega podziałowi.

Jeżeli w umowie majątkowej małżeńskiej, w której małżonkowie ustanowili inny niż ustawowy małżeński ustrój majątkowy, nie określono sposobu podziału majątku wspólnego, podziału takiego dokonuje się zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do ustawowego małżeńskiego ustroju majątkowego, chyba że małżonkowie uzgodnią inaczej. Majątek dzieli się stosownie do sytuacji w chwili wejścia w życie umowy majątkowej małżeńskiej.

Co do zasady majątek wspólny dzieli się na części równe, przy czym małżonkowie mogą przedstawić dowody potwierdzające, że nakłady poczynione przez nich na majątek wspólny były różne. Nie bierze się pod uwagę nieznacznych różnic w nakładach poczynionych przez każdego z małżonków na majątek wspólny.

Po uzgodnieniu lub określeniu wielkości udziałów w majątku wspólnym małżonkowie mogą ustalić sposób podziału tego majątku. Jeżeli małżonkowie uzgodnią, że staną się współwłaścicielami przedmiotów majątkowych proporcjonalnie do swoich udziałów w majątku wspólnym, takie ustalenie również uznaje się za podział majątku.

5 Jakie są skutki śmierci jednego z małżonków dla ich małżeńskiego ustroju majątkowego?

Śmierć jednego z małżonków pozostaje bez uszczerbku dla wybranego małżeńskiego ustroju majątkowego.

W odniesieniu do majątku zmarłego małżonka przeprowadza się postępowanie spadkowe.

6 Który urząd jest uprawniony do podejmowania decyzji w kwestiach związanych z małżeńskim ustrojem majątkowym?

Organami właściwymi do rozpoznawania sporów dotyczących małżeńskich ustrojów majątkowych są sądy.

See also:  Małżeństwo z osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną

7 Jaki wpływ ma małżeński ustrój majątkowy na stosunki prawne między małżonkiem a osobą trzecią?

Wspólne zobowiązania małżonków to zobowiązania, które na mocy ogólnie obowiązujących przepisów uznaje się za wiążące dla obojga małżonków, zobowiązania zaciągnięte z majątku wspólnego małżonków i zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków w celu zaspokojenia potrzeb związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem ze współmałżonkiem lub w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Za zobowiązania te małżonkowie odpowiadają solidarnie majątkiem wspólnym oraz majątkiem osobistym, który stanowi wyłączną własność każdego z nich.

Małżonek może wystąpić z roszczeniem regresowym wobec współmałżonka, jeżeli jego wkład w uregulowanie wspólnego zobowiązania małżonków był większy, niż przysługujący mu udział.

Zobowiązania osobiste małżonka to zobowiązania, które zaciągnął on przed zawarciem małżeństwa, a także zobowiązania zaciągnięte przez niego po zawarciu małżeństwa, które nie stanowią wspólnych zobowiązań w rozumieniu art. 82 ust. 1 kodeksu rodzinnego.

Małżonek odpowiada za zobowiązania osobiste swoim majątkiem osobistym oraz swoim udziałem w majątku wspólnym.

Jeżeli umowa majątkowa małżeńska nie zostanie wpisana do rejestru takich umów, w stosunkach z osobami trzecimi przyjmuje się, że stosunki majątkowe między małżonkami reguluje ustawowy małżeński ustrój majątkowy.

8 Krótki opis procedur podziału majątku i ustania stosunków majątkowych w tym państwie członkowskim

W przypadku ustania związku małżeńskiego majątek wspólny małżonków podlega podziałowi. Przez cały okres trwania małżeństwa majątek wspólny może zostać podzielony w drodze umowy lub na wniosek jednego z małżonków.

Taka umowa może mieć postać dowolnego rodzaju porozumienia między małżonkami regulującego zakres majątku wspólnego.

Jeżeli w umowie majątkowej małżeńskiej, w której małżonkowie ustanowili inny niż ustawowy małżeński ustrój majątkowy, nie określono sposobu podziału majątku wspólnego, podziału takiego dokonuje się zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do ustawowego małżeńskiego ustroju majątkowego, chyba że małżonkowie uzgodnią inaczej. Majątek dzieli się stosownie do sytuacji w chwili wejścia w życie umowy majątkowej małżeńskiej.

Przed określeniem udziału każdego z małżonków w majątku wspólnym należy określić wysokość jego zobowiązań i wierzytelności względem tego majątku.

Wielkość udziału każdego z małżonków w majątku wspólnym może zostać uzgodniona przez małżonków lub ustalona przez sąd na wniosek któregokolwiek z małżonków.

Co do zasady majątek wspólny dzieli się na części równe, przy czym małżonkowie mogą przedstawić dowody potwierdzające, że nakłady poczynione przez nich na majątek wspólny były różne. Nie bierze się pod uwagę nieznacznych różnic w nakładach poczynionych przez każdego z małżonków na majątek wspólny.

W przypadku sporu dotyczącego wielkości udziału każdego z małżonków w majątku wspólnym sąd bierze pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy, w szczególności dochód uzyskiwany przez każdego z małżonków, wsparcie, jakiego każdy z małżonków udziela współmałżonkowi, sprawowanie pieczy nad dziećmi, wykonywanie prac domowych, kwestie związane z opieką nad domem i rodziną, dbałość o utrzymanie majątku w odpowiednim stanie oraz wszelkie inne rodzaje pracy i współpracy w zakresie zarządu majątkiem wspólnym, zachowania go w dobrym stanie i jego powiększania.

Po uzgodnieniu lub określeniu wielkości udziałów w majątku wspólnym małżonkowie mogą ustalić sposób podziału tego majątku. Jeżeli małżonkowie uzgodnią, że staną się współwłaścicielami przedmiotów majątkowych proporcjonalnie do swoich udziałów w majątku wspólnym, takie ustalenie również uznaje się za podział majątku.

  • Jeżeli małżonkom nie uda się dojść do porozumienia w kwestii sposobu podziału majątku, sąd dokonuje podziału majątku zgodnie z przepisami dotyczącymi podziału majątku wspólnego.
  • Przy dokonywaniu podziału majątku wspólnego sąd – na wniosek małżonka – przyznaje temu małżonkowi z jego udziału w majątku wspólnym przedmioty służące mu do wykonywania jego zawodu lub do prowadzenia przez niego innego rodzaju działalności lub przedmioty, które zapewniają mu środki utrzymania.
  • Ta sama zasada ma zastosowanie do przedmiotów osobistego użytku wyłącznie jednego z małżonków, które nie należą do jego majątku osobistego.

9 Jakie są procedury rejestracji nieruchomości i jakie dokumenty lub informacje są zwykle wymagane?

Sąd prowadzący rejestr nieruchomości (zemljiškoknjižno sodišče) udziela zgody na wpis nieruchomości do rejestru na podstawie dokumentów potwierdzających istnienie podstawy prawnej nabycia prawa, które ma zostać wpisane do rejestru, i spełniających pozostałe warunki określone w obowiązujących przepisach.

Wspomniane dokumenty wymieniono w art. 40 ust. 1 ustawy o rejestrze nieruchomości (Zakon o zemljiški knjigi, ZZK-1).

Ustalenie istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej po zawarciu intercyzy

A teraz coś z całkiem innej beczki: czy po zawarciu przez małżonków intercyzy można podważać jej skutek — żądać sądowego ustalenia istnienia wspólności majątkowej — powołując się na to, że małżonek oszukał co do swoich intencji? Wychodzi na to, że można — chyba że oszukany/oszukana widział/widziała, że małżonek oszukuje… (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 kwietnia 2016, sygn. akt I ACa 942/15).

Żona (prawniczka pracująca na wysokim stanowisku w jednym z ministerstw) wystąpiła z pozwem o ustalenie, że łączy ją z mężem wspólność majątkowa oraz o zobowiązanie męża do złożenia oświadczenia woli (art. 64 kc) o wprowadzenia do majątku wspólnego własności nieruchomości. W czasie trwania małżeństwa (od 1985 r.

) strony ustanowiły rozdzielność majątkową (w 2011 r.) i umownie podzieliły dorobek małżeński, w ramach umowy własność nieruchomości została przeniesiona na męża.

Zdaniem żony umowę zawarła pod wpływem nacisków i obietnic męża, który uzależniał od tego dalsze trwanie małżeństwa (opis zdarzeń ma charakter mocno melodramatyczny… — „osoby bliskie powódce zwracały jej uwagę, że jej mąż, mimo zawarcia w/w umowy, zbyt długo zastanawia się nad powrotem do żony.

Pozwany w rozmowie z córką wykluczył możliwość „zwrócenia” powódce jej części własności nieruchomości skoro nie wraca do niej, którą to wypowiedź córka przekazała powódce”).

Jednak kilka miesięcy później dostała pozew rozwodowy, zatem doszło do niej, że została wprowadzona w błąd — zatem złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem podstępnie wywołanego błędu, ale mąż odmówił przywrócenia nieruchomości do majątku wspólnego.

Sąd I instancji nie uwzględnił roszczeń powódki: owszem, mąż usiłował wprowadzić żonę w błąd wywołując w niej przekonanie, że zawarciu umowy o rozdzielności majątkowej i podział majątku będą „dowodem miłości i oddania” — pod tym warunkiem pozwany obiecywał powrót do domu i żony, chociaż traktował rozstanie z żoną jako definitywne — ale owe podstępne działania nie wywołały u żony mylnego przekonania co do następstw (czyli żona nie zawarła umowy pod wpływem tego błędu).

Skoro bowiem mąż wyprowadził się do innej kobiety już kilka lat wcześniej, był przyłapany na kłamstwie, zaś powrót do domu uzależniał od niestandardowych manewrów finansowych — a każdy wie, że w sprawach uczuć nikt nie formułuje żądań zapłaty finansowej za powrót do domu i rodziny — to sama propozycja odstąpienia własności przypadającej żonie części nieruchomości była sygnałem braku woli spełnienia obietnicy (zwłaszcza, że już 3 lata wcześniej mąż namówił powódkę na podpisanie oświadczeń, w których zrzekała się majątku na wypadek rozwodu, etc.). Powódka jako prawniczka musiała być świadoma konsekwencji zawartej umowy — mąż już oficjalnie mieszkał ze swoją wieloletnią partnerką, trudno było wierzyć, że przyświeca mu cel w postaci powrotu do małżeńskiego życia. Mało tego: powódka konsultowała się przed podpisaniem umowy z rodziną i znajomymi, i wszyscy odradzali jej zgodę na podział majątku.

Zdaniem sądu można raczej powiedzieć, że żona sama sobie wmawiała, iż zawarcie umowy o rozdzielności majątkowej i wypatrywała symptomów chęci powrotu marnotrawnego męża — zatem nie pozostawała ona w błędzie w chwili zgody na podział majątku — i nie mogła uchylić się od skutków złożonego oświadczenia woli na podstawie art. 86 kc.

A nawet gdyby taka sytuacja miała miejsce, to uprawnienie przysługujące żonie wygasło ze względu na upływ roku od wykrycia błędu. Mąż nie wrócił do domu w dniu podpisania feralnej umowy, zatem od tego dnia należy liczyć upływ 1-rocznego terminu wskazanego w art. 88 par.

2 kc — nie zaś, jak chciałaby tego nieszczęśliwa żona, od dnia otrzymania pozwu rozwodowego.

Po rozpoznaniu apelacji sąd II instancji podtrzymał zaskarżony wyrok — jednak z całkowicie innych względów. Otóż zdaniem sądu całkowicie niewłaściwie było roszczenie o złożenie oświadczenia w przedmiocie przeniesienia własności nieruchomości — a to dlatego, że:

Tymczasem błąd istotny co do treści czynności prawnej jest wadą oświadczenia woli powodującą jej względną nieważność — zarazem złożenie przez osobę działającą pod wpływem błędu oświadczenia o uchyleniu się od skutków powoduje przekształcenie się nieważności w bezwzględną (definitywną).

Oznacza to, że powódka nie powinna była zmierzać do uzyskania orzeczenia sądowego zobowiązującego męża do złożenia oświadczenia o przywróceniu współwłasności — zatem w przypadku sprzeciwu męża co do wpisania zmian w KW właściwym może być zarówno postępowanie o ustalenie jak i w każdym postępowaniu związanym z przedmiotem sporu (czyli nawet w wieczystoksięgowym — tak przynajmniej ja to rozumiem) — zaś samo orzeczenie ma charakter deklaratoryjny.

Leave a Reply

Your email address will not be published.