Przesłanki orzeczenia rozwodu

W poprzedniej notce opisywałam, że podstawowym warunkiem orzeczenia rozwodu jest zaistnienie zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego. Nie zawsze jednak wystąpienie powyższych przesłanek będzie gwarantowało nam rozwiązanie małżeństwa przez sąd.

Powództwo o rozwód może być oddalone z powodu tzw. negatywnych przesłanek rozwodu. Sąd nie orzeknie rozwodu jeśli:

  1. wskutek rozwodu mogłoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków;
  2. rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  3. rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia – chyba że drugi małżonek wyraził zgodę na rozwód, lub gdy drugi małżonek nie wyraził zgody na rozwód, ale jego odmowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Dobro wspólnych małoletnich dzieci

Sąd może dojść do przekonania, że z uwagi na wiek dzieci, stopień ich dojrzałości, stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, rozwód pociągałby za sobą negatywne konsekwencje dla dobra wspólnych małoletnich dzieci.

Rzeczą oczywistą jest, że każdy rozwód wywołuje dla dzieci negatywne konsekwencje, w tej przesłance jednak chodzi o znacznie bardziej doniosłe i poważne następstwa.

Powołujący się na tę przesłankę małżonek będzie więc musiał wykazać na czym polega ta szczególna sytuacja oraz w jaki szczególny sposób ucierpi dobro małoletnich dzieci.

Sprzeczność
z zasadami współżycia społecznego

Najczęściej przesłanka ta
dotyczy sytuacji, w których jeden z rozwodzących się małżonków dotknięty jest
chorobą psychiczną lub fizyczną. W takim przypadku sąd mógłby uznać, iż ze
względu na ciążący na drugim, zdrowym małżonku obowiązek opieki i pomocy, że
orzeczenie rozwodu byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego.

Rozwodu
żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia

Zagadnienie winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego z uwagi na swoją obszerność będzie przedmiotem odrębnego wpisu. Należy jednak stwierdzić, iż małżonek „niewinny” może nie wyrazić zgody na rozwód.

Sąd w takiej sytuacji nie orzeknie rozwodu pod warunkiem, że odmowa wyrażenia zgody nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Przykładowo, jeśli odmowa podyktowana jest wyłącznie chęcią zemsty i nie ma ona realnego uzasadnienia w danych okolicznościach sprawy, sąd może uznać ją za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego i orzec rozwód.

Negatywne przesłanki rozwodowe – sprzeczność orzeczenia rozwodu z zasadmi współżycia społecznego

Drugą negatywną przesłanką orzeczenia rozwodu jest jego sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Kodeks nie precyzuje dokładnie sytuacji niezgodnych z zasadami współżycia społecznego. Pojęcie to w kontekście spraw rozwodowych wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 18 marca 1968r.

(III CZP 70/66, LexisNexis nr 314673, OSNCP 1968, nr 5, poz.

77), wskazując, że orzeczenie rozwodu jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego wtedy, gdy z zasadami tymi nie dałoby się pogodzić rażącej krzywdy, jakiej doznałby małżonek sprzeciwiający się orzeczeniu rozwodu albo gdy przeciw rozwodowi przemawiają poważne względy natury społeczno-wychowawczej, które nie pozwalają na to, by orzeczenie rozwodu sankcjonowało stan faktyczny powstały na tle złego traktowania i złośliwego stosunku do współmałżonka lub dzieci albo innych przejawów lekceważenia instytucji małżeństwa i rodziny lub obowiązków rodzinnych. Sąd Najwyższy podkreślił także, że sprzeczność rozwodu z zasadami współżycia społecznego z reguły nie zachodzi, gdy małżonek, sprzeciwiający się rozwodowi, ponosi wyłączną winę rozkładu pożycia albo gdy przy wspólnej winie brak podstaw do przyjęcia, że wina małżonka, który żąda rozwodu, jest znacznie cięższa. Kwestię niedopuszczalności rozwodu ze względu na rażące pokrzywdzenie współmałżonka należy oceniać w świetle zasad humanitaryzmu z właściwym uwzględnieniem czasu trwania małżeństwa, rozkładu jego ciężarów, sytuacji obojga małżonków, a w szczególności ich wieku, stanu zdrowia, zdolności do zaspokajania potrzeb osobistych i innych okoliczności, mogących charakteryzować materialne i moralne warunki życiowe obojga małżonków.

Niezgodne więc z zasadami współżycia społecznego byłoby uznanie, że nieuleczalna choroba małżonki, po kilkudziesięciu latach pożycia małżeńskiego, stanowi ważny powód rozkładu pożycia małżeńskiego w sytuacji, kiedy stan małżonki wymaga przyczyniania się ze strony współmałżonka w miarę swych możliwości do ulżenia jej losowi i okazywania jej pomocy nie tylko materialnej, ale i moralnej, tak aby małżonek był dla niej podporą psychiczną w cierpieniach.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 09 października 1998r. w sprawie o sygn.

akt: III CKN 573/98 słusznie stwierdził, że orzeczenie rozwodu może okazać się sprzeczne z zasadami współżycia społecznego zwłaszcza wówczas, gdy jedno z małżonków jest nieuleczalnie chore, wymaga pomocy i rozwód dla niego stanowi rażącą krzywdę.

Niekiedy przeciwko udzieleniu rozwodu mogą przemawiać względy natury społeczno-wychowawczej, które nie pozwalają, by orzeczenie rozwodu sankcjonowało stan faktyczny powstały na tle złośliwego stosunku do współmałżonka albo na tle innych przejawów lekceważenia małżeństwa i rodziny.

Orzeczenie rozwodu jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego także wówczas, gdy narusza dobro wspólnych małoletnich dzieci stron, ale w odniesieniu do dzieci pełnoletnich (np. przewlekle chorych, niezdolnych do samodzielnej egzystencji) bądź wprawdzie małoletnich, ale takich, które nie są wspólnymi dziećmi stron.

Warto również wskazać, że sam fakt, iż małżonkowie znajdują się w podeszłym wieku nie może przemawiać za oddaleniem powództwa o rozwód.

Jakie przesłanki muszą zajść, aby można było otrzymać orzeczenie o rozwodzie?

         Proces rozwodowy nigdy nie jest rzeczą łatwą, sprawie towarzyszą silne emocje, które mogą oddziaływać na podejmowane przez strony decyzje. Wbrew pozorom, zgodna i obustronna wola małżonków o rozstaniu nie wystarcza, by się rozwieść. Z niniejszego artykułu dowiesz się, jakie okoliczności muszą zaistnieć, aby sąd orzekł rozwód.

            W polskim prawie do orzeczenia rozwodu konieczne jest łączne zaistnienie dwóch przesłanek: wystąpienie zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego.

Wyjątkiem jest sytuacja, w której rozwód skutkowałby ucierpieniem dobra wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo byłby on sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

W takiej sytuacji sąd nie orzeknie rozwodu.

Zupełność rozkładu pożycia małżeńskiego polega na zerwaniu trzech więzi charakteryzujących małżeństwo: emocjonalnej (uczuciowej), gospodarczej oraz fizycznej. Prawo nie określa w jakich sytuacjach więzi te zostają zerwane.

Przyjmuje się, że zerwanie więzi uczuciowej wiąże się z nieodczuwaniem wzajemnej miłości, szacunku, akceptacji i innych uczuć charakterystycznych dla małżeństwa.

Ustanie więzi fizycznej łączy się przede wszystkim z brakiem współżycia seksualnego między małżonkami, ale nie zawsze, ponieważ to może ustać w skutek choroby jednego z współmałżonków. Ustanie więzi fizycznej zachodzi z kolei na pewno, jeżeli brak jest jakichkolwiek gestów potwierdzających przywiązanie do drugiej połówki.

Ustanie więzi gospodarczej to sytuacja, w której małżonkowie przestali prowadzić wspólne gospodarstwo domowe. Prościej mówiąc, każdy żyje na własny rachunek i nie zajmuje się sprawami małżonka i co najistotniejsze- nie zamieszkują ze sobą.

Fakt wspólnego mieszkania nie musi jednak oznaczać, że więź gospodarcza została zerwana, ponieważ może być tak, że małżonków nie stać na zamieszkanie osobno. O trwałości rozkładu pożycia małżeńskiego mówimy, gdy wszystkie okoliczności sprawy wskazują na to, że małżonkowie nie będą w stanie odbudować łączących ich więzi – ta przesłanka odróżnia zasadność rozwodu od separacji.

            Przy orzekaniu rozwodu sąd bierze pod uwagę dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Sąd musi zbadać czy rozwód nie wpłynie negatywnie na sytuację małoletniego, a to już kwestia bardzo indywidualna – może to być stan psychiczny, zmiana otoczenia czy też sytuacja materialna, wszystko co ma wpływ na wychowanie i rozwój człowieka.

            Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że orzeczenia rozwodu nie może domagać się małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi na to zgodę lub odmowa jego zgody jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

            Centrum Rodzinne i Rozwodowe zapewnia profesjonalną obsługę prawną w zakresie rozwodu. Jeżeli masz jakieś wątpliwości, powyższe informacje nie są dla Ciebie wystarczające, skontaktuj się z nami, a nasz prawnik odpowie na Twoje pytania i zajmie się Twoją sprawą.

Centrum Rodzinne i Rozwodowe

Rozwód – Przesłanki jego uzyskania i elementy wyroku 05 10 2017

Czasami przychodzi taki moment, kiedy ukochany mężczyzna albo najwspanialsza kobieta stają się kimś, z kim nie można już wytrzymać. Kłótnia, zdrada, przemoc, obojętność – to z reguły początek drogi bez powrotu.

  Jeśli obie strony zgadzają się na rozstanie bez ustalania winy, a nie ma konfliktów co do dzieci, proces jest mniej bolesny.

Praktyka pokazuje jednak, że najczęściej strony walczą o wszystko – o winę, alimenty, kontakty z dziećmi.

Niniejszy artykuł skupia się na aspektach prawnych jakie wiąże ze sobą orzeczenie rozwodu. Jeżeli już zdecydujemy się na rozwód należy ustalić w jakim trybie to nastąpi, czy chcemy rozwodu bez orzekania o winie, czyli za porozumieniem stron; bądź czy wnosimy o rozwód z winy drugiego małżonka. Istnieją zatem 3 możliwości orzeczenia rozwodu:

  • Orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie;
  • Orzeczenie rozwodu z winy jednej ze stron;
  • Orzeczenie rozwodu z winy obu stron.

Postępowania może się również zakończyć oddaleniem powództwa o rozwód, ale o tym w dalszej części artykułu.

Rozkład POŻYCIA MAŁŻEŃSKIEGO

Orzeczenie rozwodu jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy między stronami (małżonkami) nastąpi „zupełny i trwały rozkład pożycia” (art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego [k.r.o.]). Brak zupełnego i trwałego rozkładu pożycia spowoduje, że do rozwiązania małżeństwa nie dojdzie, a powództwo o rozwód zostanie przez sąd oddalone.

Ocena sądu, czy między małżonkami doszło do trwałego i zupełnego rozpadu pożycia dotyczy głównych więzi małżeńskich, do których zalicza się więź uczuciową, fizyczną i gospodarczą. Ocena dokonywana jest w każdym przypadku indywidualnie.

O zupełności mówimy, gdy nie ma już żadnego z powyżej przedstawionych elementów, a o trwałości gdy stan ten trwa przez dłuższy czas.

WINA W ROZKŁADZIE POŻYCIA MAŁŻEŃSKIEGO

Z wymogiem zaistnienia trwałego i zupełnego rozkładu pożycia ściśle związane jest zagadnienie winy. Zgodnie z art. 57 § 1 k.r.o.

, orzekając rozwód sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (odstąpienie od tego obowiązku następuje na zgodne żądanie małżonków (art. 57 § 2 k.r.o.); w takim wypadku dochodzi do rozwiązania małżeństwa przez rozwód z zaniechaniem orzekania o winie).

Z żądaniem orzeczenia rozwodu z winy współmałżonka można wystąpić zarówno w pozwie, jak i w odpowiedzi na pozew o rozwód. Żądanie takie można również zgłosić na późniejszym etapie postępowania, na przykład po złożeniu przez współmałżonka odpowiedzi na pozew.

Obowiązek ustalenia winy za rozkład małżeństwa, pociąga za sobą konieczność dokładnego określenia przyczyn, które doprowadziły do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia stron.

Rozwód bez orzekania o winie można uzyskać najszybciej, najczęściej już na pierwszej rozprawie. Rozwód z winy obu stron lub winy jednej strony trwa dłużej i wymaga bardziej złożonego i czasochłonnego postępowania dowodowego.

Orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie wymaga zgody obu stron, jeżeli jedna ze stron wnosi o rozwód z winy drugiej strony, to Sąd w zależności od swego uznania na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego orzeka rozwód z winy jednej ze stron lub winy obu stron.

See also:  Podział majątku a udziały w spółce cywilnej

WŁADZA RODZICIELSKA

Obligatoryjnym elementem wyroku rozwodowego jest również orzeczenie o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi, małoletnimi dziećmi małżonków. W tym miejscu należy nadmienić, że w wyroku rozwodowym Sąd może wydać następujące orzeczenia odnośnie władzy rodzicielskiej:

  • pozostawienie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi obojgu rodzicom (na ich zgodny wniosek jeżeli przedstawili porozumienie co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej oraz utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie.
  • powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do małoletniego dziecka, bądź dzieci;
  • pozbawienie władzy rodzicielskiej jednego lub oboje z rodziców;
  • zawieszenie władzy rodzicielskiej jednego lub oboje z rodziców.

Należy wspomnieć, iż zasadą jest, że rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, ale istnieje możliwość odstąpienia od tej reguły, jeżeli przemawiają za tym ważne względy, w tym dobro małoletniego dziecka.

KONTAKTY Z DZIECKIEM

Po ustaleniu władzy rodzicielskiej kolejnym elementem wyroku jest kwestia ustalenia kontaktów tego rodzica z małoletnim dzieckiem, któremu nie powierzono sprawowania władzy rodzicielskiej.

Rozstrzygnięcie to można pozostawić do wspólnego uzgodnienia stronom, bądź dokonać szczegółowego określenia tej kwestii.

Należy pamiętać, iż każdy z rodziców ma prawo i obowiązek utrzymywać kontakty ze swoim małoletnim dzieckiem.

ALIMENTY NA DZIECKO

Obligatoryjnym elementem wyroku rozwodowego jest również określenie tzw. alimentów, czyli wysokości, w jakiej każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania małoletniego dziecka lub małoletnich dzieci.

W tym miejscu wymaga wyjaśnienia, że każdy z rodziców jest obowiązany do zaspokajania potrzeb dziecka w częściach odpowiadających ich siłom i możliwościom zarobkowym i majątkowym. Ponadto, zgodnie z dyspozycją art. 27 zd. 2 k.r.o.

: „Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym”.

Zgodnie z art. art. 135 § 2 k.r.o. jeżeli wykonanie obowiązku alimentacyjnego jednego z rodziców polega, w całości lub w części, na osobistych staraniach o utrzymanie lub wychowanie dziecka, wówczas świadczenie alimentacyjne drugiego z rodziców polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania dziecka.

WSPÓLNE MIESZKANIE

Należy również wskazać, że w wyroku orzekającym rozwód Sąd orzeka o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania – nie oznacza to podziału majątku, oznacza to jedynie uregulowanie korzystania z mieszkania do czasu podziału majątku. Jednak, jak stanowi art.58 § 4 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: „Orzekając o wspólnym mieszkaniu małżonków sąd uwzględnia przede wszystkim potrzeby dzieci i małżonka, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej”.

Reasumując w wyroku orzekającym rozwiązanie stosunku małżeństwa Sąd obligatoryjnie z urzędu orzeka o:

  • winie w rozkładzie pożycia małżeńskiego, chyba że obie strony zgadzają się na rozwód bez orzekania o winie;
  • władzy rodzicielskiej, jeżeli małżonkowie posiadają wspólne małoletnie dzieci;
  • kontaktach rodziców z dziećmi, jeżeli małżonkowie posiadają wspólne małoletnie dzieci;
  • wysokości w jakiej każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka lub dzieci – tzn. alimentów, jeżeli małżonkowie posiadają wspólne małoletnie dzieci;
  • sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, w przypadku, gdy małżonkowie nadal wspólnie zamieszkują.

Natomiast dodatkowymi elementami wyroku rozwodowego są:

  • obowiązek alimentacyjny jednego z małżonka względem drugiego małżonka;
  • podział majątku – który może zostać przeprowadzony jedynie w przypadku, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu, co w praktyce oznacza zgodną wolę małżonków;
  • eksmisja jednego z małżonków – w wyjątkowych wypadkach, na żądanie drugiego małżonka, gdy rażąco nagannym zachowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

PRZESŁANKI NEGATYWNE ORZECZENIA ROZWODU

Jak już wskazałem na wstępie Sąd może również oddalić powództwo o rozwód i nie orzec rozwodu w wypadku wystąpienia którejkolwiek ze wskazanych poniżej przesłanek:

  • Nie można orzec rozwodu, gdy w jego skutek mogłoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci stron;
  • Rozwód nie może być orzeczony gdy domaga się go małżonek który jest wyłącznie winny rozkładu pożycia małżeńskiego między stronami, a drugi małżonek się temu sprzeciwia, chyba że jest to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;
  • Sąd nie orzeknie rozwodu, gdy jest to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
  • Brak jest przesłanek pozytywnych do orzeczenia rozwodu, tzn. rozkład pożycia małżeńskiego nie jest zupełny i trwały.

Negatywne przesłanki orzeczenia rozwodu

W poprzednich publikacjach dotyczących rozwodu wskazywaliśmy, że jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód.

Prawnik rodzinny z kancelarii adwokackiej podkreśla jednak, że mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Ponadto rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Tak więc pierwszą negatywną przesłanką jest okoliczność, zgodnie z którą, orzeczenie rozwodu jest niedopuszczalne, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków.

Prawnik od rozwodów podkreśla, że Sąd będzie oceniał skutki orzeczenia rozwodu, a nie skutki rozkładu pożycia małżonków.

Te ostatnie chociażby w niewielkim stopniu, ale zawsze negatywnie wpływają na sytuację małoletnich dzieci.

Z doświadczenia adwokatów z kancelarii prawa rodzinnego w Warszawie wynika, że w przypadku, gdy Sąd poweźmie wątpliwości co do dobra małoletnich dzieci, przeważnie dopuszcza z urzędu dowód z opinii biegłych sądowych, aby Ci ocenili, czy rozwód będzie negatywnie wpływał na sytuację dzieci stron.

Oczywiście na końcu to Sąd podejmuje decyzję w oparciu o wydaną przez biegłych opinię, której skuteczne zaskarżenie w przypadku, gdy jest ona niekorzystna, może okazać się kluczowe w kwestii ostatecznego rozstrzygnięcia.

Przechodząc do drugiej z negatywnych przesłanek orzeczenia rozwodu, należy przytoczyć fragmenty wyroku Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 9 października 1998 r. (sygn. akt: III CKN 573/98), w którym Sąd wskazał, że przepis art. 56 § 2 zd.

ostatnie KRO przewiduje niedopuszczalność orzeczenia rozwodu, jeżeli orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W danym wypadku w grę może wchodzić interes i dobro współmałżonka lub innych osób. Np.

orzeczenie rozwodu może okazać się sprzeczne z zasadami współżycia społecznego zwłaszcza wówczas, gdy jedno z małżonków jest nieuleczalnie chore, wymaga pomocy i rozwód dla niego stanowi rażącą krzywdę.

Niekiedy przeciwko udzieleniu rozwodu mogą przemawiać względy natury społeczno-wychowawczej, które nie pozwalają, by orzeczenie rozwodu sankcjonowało stan faktyczny powstały na tle złośliwego stosunku do współmałżonka albo na tle innych przejawów lekceważenia małżeństwa i rodziny.

Jak więc wynika z powyższego, brak orzeczenia rozwodu z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego ma na celu ochronę powszechnie uznawanych wartości, których naruszenie nie może zasługiwać na uwzględnienie. Adwokat Warszawa rozwód wskazuje, że w praktyce oddalenie powództwa o rozwód w związku ze sprzecznością z zasadami współżycia społecznego występuje niezwykle rzadko.

Jak to już zostało wskazane we wcześniejszej części niniejszego artykułu, rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Adwokat Siedlce podkreśla więc, że dotyczy to jedynie przypadków, gdy rozkład pożycia powstał wyłącznie z winy małżonka żądającego rozwodu, a po stronie małżonka pozwanego nie występują żadne zawinione przyczyny rozkładu pożycia. A contrario nie będzie miał zastosowania, gdy obydwoje małżonkowie są winni rozkładu pożycia, bez znaczenia od stopnia przyczynienia.

Ponadto wyrażenie zgody na rozwód drugiego małżonka unicestwia zakaz orzeczenia rozwodu na żądanie małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia.

W przedmiocie braku zgody na orzeczenie rozwodu wypowiedział się Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 28 lutego 2002 r. (sygn.

akt: III CKN 545/00) wskazał, że odmowa wyrażenia zgody na rozwód w istocie wyraża jedynie niechęć dla zalegalizowania związku faktycznie funkcjonującego bez jednoczesnego legitymowania się racjonalnymi względami z uwagi na własny interes, co nie powinno spotykać się z aprobatą.

W każdym jednak razie, gdy wzgląd na poczucie krzywdy małżonka niewinnego i jego sytuację życiową nakazuje dokonywać w kategoriach moralnych ocen negatywnych, to w równym stopniu należy, przy rozważaniu odmowy wyrażenia zgody na rozwód, uwzględnić powstałą sytuację z punktu widzenia szkody społecznej, jaką wywołuje utrzymywanie związków małżeńskich formalnych nie mających szans na faktyczne funkcjonowanie przy jednoczesnym istnieniu związków pozamałżeńskich zasługujących na legalizację.

Adwokat od rozwodów w Warszawie wskazuje, że powyższe oznacza tyle, iż w każdym przypadku Sąd obowiązany jest do ustalenia, czy odmowa wyrażenia zgody na rozwód nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

W razie jakichkolwiek dodatkowych wątpliwości dotyczących przedstawionej materii bądź innej dotyczącej spraw z zakresu prawa rodzinnego, zapraszamy do kontaktu – adwokat jest do Państwa dyspozycji na terenie Warszawy oraz Siedlec.

Przesłanki rozwodu

  1. pozytywne (art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), obejmujące okoliczności, które muszą nastąpić, żeby doszło do orzeczenia rozwodu, oraz
  2. negatywne (art. 56 § 2 i 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) tj.

    okoliczności, w których rozwód nie może zostać orzeczony pomimo spełnienia przesłanek pozytywnych.

Uzyskanie rozwodu jest możliwe jedynie wtedy, kiedy pomiędzy małżonkami nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego.

Zupełny rozkład pożycia obejmuje co do zasady łączny zanik pomiędzy małżonkami więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej. W pewnych przypadkach dopuszcza się jednak uznanie za zupełny rozkład pożycia również pomimo braku całkowitego zaniku więzi gospodarczych, np.

kiedy w trakcie rozprawy rozwodowej małżonkowie ze względów ekonomicznych mieszkają we wspólnym mieszkaniu i prowadzą w znikomym zakresie wspólne gospodarstwo domowe, zwłaszcza wtedy, kiedy mają wspólne małoletnie dzieci.

Trwałość rozkładu pożycia małżeńskiego oznacza natomiast, że doświadczenie życiowe pozwala przyjąć, iż na tle konkretnej sprawy powrót małżonków do pożycia nie nastąpi ( J. Winiarz, Prawo, s. 130; wyr. SA w Katowicach z 12.3.2010 r., I ACa 51/10, niepubl.).

Często zadawanymi przez Klientów pytaniami są: Jak długo musi trwać rozkład pożycia małżeńskiego, żeby sąd uznał je za zupełny? Jak długo należy czekać ze złożeniem pozwu o rozwód? Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna. Oczywiście, im rozkład pożycia jest dłuższy, tym większe prawdopodobieństwo jego trwałości.

Nie istnieje jednak żaden przepis wskazujący na konkretny okres, po jakim można „bezpiecznie” wystąpić o rozwód. W wyroku z 14.12.1984 r. (III CRN 272/84, OSNC 1985, Nr 9, poz. 135) Sąd Najwyższy stwierdził, że “Czynnik upływu czasu może odgrywać, ogólnie rzecz biorąc, istotną rolę w kwestii rozkładu pożycia małżeńskiego.

Upływowi czasu jednak nie można nadawać jakiegoś absolutnego znaczenia przy obecnym uregulowaniu przesłanek rozwodu w art. 56 § 1 k.r.o.”.

Reasumując, jeśli z okoliczności sprawy wynika, że rozkład pożycia małżonków jest zupełny i nie ma widoków na odbudowanie więzi pomiędzy nimi, nawet krótki upływ czasu może spowodować uznanie przez sąd, iż jest on również trwały.

Negatywne przesłanki rozwodu

Pomimo trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego orzeczenie przez sąd rozwodu nie jest dopuszczalne, jeżeli:

  1. wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków lub
  2. orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub
  3. rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo drugi małżonek nie wyrazi zgody na rozwód, ale jego odmowa jest w okolicznościach konkretnej sprawy sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Oceny, czy powyższe przesłanki rozwodu, sformułowane bardzo ogólnie, zostały lub nie zostały spełnione, a w konsekwencji czy orzeczenie rozwodu jest dopuszczalne, dokonuje sąd według własnego przekonania, na podstawie całokształtu zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. np. przesłuchania stron, zeznań świadków, wywiadu kuratora czy złożonych dokumentów.

Poniżej przedstawiam przykłady z orzecznictwa, dotyczące przesłanek negatywnych dopuszczalności rozwodu, podkreślając jednocześnie, iż ostateczna ocena ich spełnienia zawsze należy do sądu rozstrzygającego konkretną sprawę.

Dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego (wyr. SN z 17.12.1999 r., III CKN 850/99, Legalis) aspekt ekonomiczny, będący następstwem orzeczenia rozwodu i akcentowanie w kasacji pogarszania się sytuacji dzieci, w tym finansowym kontekście, nie może wyłącznie przesądzać o tym, że dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków sprzeciwia się orzeczeniu rozwodu.

Sprzeczność orzeczenia rozwodu z zasadami współżycia społecznego

Jakie są przesłanki do orzeczenia rozwodu przez Sąd?

Rozwiązane przez rozwód może być małżeństwo świeckie lub małżeństwo kanoniczne, które od chwili zawarcia wywiera takie same skutki, jakie pociąga za sobą zawarcie małżeństwa zgodnie z prawem polskim.

Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód.

      Rozkład pożycia małżeńskiego jest zupełny jeśli między małżonkami ustały trzy więzi:

  • emocjonalna (wzajemne uczucia miłości i przywiązania),
  • fizyczna (pożycie seksualne)
  • gospodarcza (wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego)

      Wspomnieć należy, iż  w sytuacji braku więzi duchowej i fizycznej między małżonkami pozostały pewne elementy więzi gospodarczej, rozkład pożycia może być mimo to uznany za zupełny, jeśli utrzymanie elementów więzi gospodarczej (np.

wspólnego mieszkania) wywołane zostało szczególnymi okolicznościami.

Natomiast nawet sporadyczne tylko stosunki fizyczne między małżonkami z reguły będą wskazywać, że rozkład pożycia nie jest jeszcze zupełny co będzie skutkowało oddaleniem powództwa o rozwód.   

      Ustawodawca uznał, że system klauzuli rozkładu pożycia najlepiej odda zamiar stworzenia dogodnych warunków prawnych, które pozwolą na rozwiązanie małżeństwa w sytuacji, gdy dany związek nie funkcjonuje już prawidłowo, a nie istnieją inne, istotne względy, które uniemożliwiałby rozwiązanie małżeństwa przez rozwód (Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Olejniczak A., Komentarz do art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.)      

      Aby Sąd mógł orzec rozwód konieczne jest aby rozkład wyżej wymienionych więzi miał charakter trwały.

Do uznania, że rozkład jest trwały, nie jest konieczne stwierdzenie, że powrót małżonków do pożycia jest bezwzględnie wyłączony.

Wystarczy oparta na doświadczeniu życiowym ocena, że w okolicznościach danej sprawy powrót małżonków do wspólnego pożycia nie nastąpi. Należy przy tym mieć na uwadze charakter małżonków.

      Trafna ocena trwałosci rozkładu pożycia stron wymaga wyjaśnienia powodów, które wywołały rozkład. Zgodnie z prawem polskim nie ma ustawowego katalogu przyczyn, które powodują rozkład pożycia małżeńskiego.

Jest to spowodowane mnogością sytuacji, które mogą skutkować chęcią uzyskania wyroku rozwodowego.

Pomocne w ich określeniu jest bogate orzecznictwo sądów, które jako przyczyny zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego wskazują:

  • zdradę,
  • lenistwo,
  • brak szczerości,
  • alkoholizm,
  • hazard,
  • narkomanię
  • agresję,
  • róznicę charakterów,
  • impotencję
  • różnicę światopoglądów
  • zminę wyznania
  • chorobę psychiczną itd.

      W sprawie o rozwód Sąd, ustalajac przyczyny powstania rozkładu pożycia nie stwierdza, w jakim stopniu każda ze stron przyczyniła się do powstania rozkładu pożycia. Sąd jednakże w myśl art. 57 § 1 k.r.o. orzekajac rozwód, wskazuje także czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Jednakże na zgodny wniosek małżonków sąd zaniecha orzekania o winie. Polskie prawo nie zna pojęcia winy mniejszej,  większej czy też jej procentowego rozłożenia pomiędzy stronami. Do przypisania winy wystarczy każde zachowanie małżonka, które zasługuje na negatywną ocenę i które w jakimkolwiek stopniu przyczyniło się do rozkładu pożycia małżeńskiego.

      Wspomnieć należy, ze przypisanie winy w wyroku rozwodowym ma istone znaczenie dla żądania alimentów od małżonka zgodnie z art. 60 k.r.o. Ponadto żadanie orzeczenia rozwodu z winy drugiego małżonka ma istotne znaczenie także ze wzgledu na możliwość wyłączenia tego małżonka od dziedziczenia, przeciwko któremu spadkodawca wytoczył takie powództwo, gdy żądanie to było uzasadnione.

 

      Niekiedy jednak pomimo ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej, sąd nie orzeknie rozwodu. Prawo wskazuje na sytuację, gdy pomimo zaistnienia między małżonkami rozpadu pożycia, sąd i tak nie orzeknie rozwodu. Takie sytuacje nazywane są przesłankami negatywnymi orzeczenia rozwodu.

      Zgodnie z art. 56 § 2 i 3 k.r.o. przesłankami negatywnymi rozwodu są:

  • sprzeczność orzeczenia rozwodu z dobrem wspólnych małoletnich dzieci,
  • sprzeczność orzeczenia rozwodu z zasadami współżycia społecznego,
  • niedopuszczalność żądania rozwodu przez małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia, chyba, że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód. Rozwód jest dopuszczalny jeżeli, odmowa zgody na rozwód małżonka niewinnego jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

        Rozwód Sąd może orzec jedynie wtedy gdy stwierdzi istnienie przesłanek pozytywnych – a więc okoliczności wymaganych dla orzeczenia rozwodu przy jednoczesnym braku istnienia przesłanek negatywnych – czyli okoliczności uniemożliwiających orzeczenie rozwodu.         Dodać trzeba, że zasadniczą różnicą między rozwodem a separacją jest rozkład pożycia – w przypadku rozwodu musi on być zupełny i trwały, zaś w przypadku separacji – zupełny (art. 56 w zw. z art. 611 k.r.o.). Reasumując jeżeli nie można udowodnić trwałości rozkładu pożycia, a nastąpił zupełny rozkład pożycia, jest to wystarczające aby domagać się separacji.

      Zapraszam do zadawania pytań oraz do lektury kolejnych wpisów.

Prezentowane na blogu treści nie stanowią porady prawnej. Jeżeli potrzebują państwo profesjonalnej porady zapraszamy do kontaktu z Kancelarią.

 

Kiedy Sąd orzeknie rozwód? Przesłanki orzeczenia rozwodu. – Kancelaria Adwokacka adwokat Jerzy Woliński

Rozwiązać małżeństwo może jedynie sąd i tylko w przypadku stwierdzenia, iż spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne dla orzeczenia rozwodu i jednocześnie nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych.

Przesłanki orzeczenia rozwodu są ściśle wskazane w art. 56 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przesłanki pozytywne orzeczenia rozwodu:

Sąd wyda wyrok rozwodowy, jedynie gdy stwierdzi iż zachodzą obie przesłanki pozytywne dla orzeczenia rozwodu, czyli że między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. W związku z tym należy sobie zadać pytanie co oznacza owa „zupełność” rozkładu pożycia?

Zgodnie z wyrokiem SN (III CKN 386/98) na wspólne pożycie małżonków składają się 3 elementy. Elementy te stanowią one cel małżeństwa oraz umożliwiają realizację jego podstawowych zadań:

  1. więź duchowa/uczuciowa
  2. więź fizyczna
  3. więź gospodarcza

A więc zupełność rozkładu pożycia małżeńskiego oznacza, ni mniej ni więcej, że między małżonkami doszło do rozpadu wszystkich 3 wskazanych więzi.

Oznacza to, że jeśli małżonkowie nie współżyją ze sobą, ale nadal prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i przyczyniają się do utrzymania rodziny swym związkiem stworzonej, nie ma podstaw by Sąd orzekł rozwód.

Trzeba jednak pamiętać, iż więzi te muszą być wyrazem wspólnego dobrowolnego działania obu stron. Tytułem przykładu należy wskazać, że współżycie fizyczne między małżonkami będące wynikiem zastraszenia jednego z małżonków czy fizycznej/psychicznej przemocy wobec niego, nie oznacza, że więź fizyczna między małżonkami nadal istnieje, brak bowiem elementu dobrowolności.

Zupełny rozkład pożycia małżeńskiego nie uzasadnia jeszcze orzeczenia rozwodu. Rozkład ten musi ponadto odznaczać się trwałością. W praktyce oznacza to zbadanie czy w świetle doświadczenia życiowego  możliwe jest jeszcze odbudowanie prawidłowych więzi między małżonkami, czy możliwy jest powrót do wspólnego pożycia.

Nie istnieją żadne wytyczne mówiące o tym, ile czasu powinno upłynąć, aby rozkład pożycia można było uznać za trwały. Wymaga to każdorazowo odniesienia się do konkretnego stanu faktycznego.

„W świetle art. 56 § 1 kro krótki upływ czasu od daty zawarcia związku małżeńskiego przez osoby w młodym wieku i krótki stosunkowo okres rozkładu pożycia nie wyłączają samo przez się orzeczenia rozwodu z uzasadnieniem, że rozkład pożycia z tych względów nie jest zupełny i trwały, jeżeli poza tym nie wchodzi w grę żadna z negatywnych przesłanek rozwodu.” – wyrok SN z 14 grudnia 1984r. III CRN 272/84

Przesłanki negatywne do orzeczenia rozwodu:

Aby możliwe było orzeczenie rozwodu, nie może też zachodzić żadna z przesłanek negatywnych. Zostały one wskazane w art. 56 par. 2 i par. 3 kro. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia przez sąd, że zachodzi którakolwiek z przesłanek negatywnych, orzeczenie rozwodu nie będzie dopuszczalne.

Jakie więc negatywne przesłanki wyróżniamy? Kiedy sąd nie orzeknie rozwodu, mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia?

  1. Gdy wskutek orzeczenia rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci stron.
  2. Gdy orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
  3. Gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że 2. Małżonek wyrazi zgodę na rozwód, lub gdy brak tej zgody jest w konkretnych okolicznościach sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Co w praktyce oznacza pierwsza z tych przesłanek? (orzeczenie rozwodu niedopuszczalne, gdyby miało ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci)

Przesłanka ta zachodzi wówczas, gdy dla zaspokojenia majątkowych albo niemajątkowych potrzeb dziecka konieczne jest utrzymanie małżeństwa.

Nie jest dopuszczalne orzeczenie rozwodu, gdyby wskutek niego miało ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci stron. Należy zauważyć iż w przepisie tym mowa o:

  • Dzieciach małoletnich (tj. które nie ukończyły 18 lat)
  • Dzieciach będących wspólnymi dziećmi stron

Jeśli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć np. dobro wspólnych pełnoletnich dzieci stron lub małoletnich, ale będących dzieckiem np. tylko jednego z małżonków, wówczas niedopuszczalność rozwodu mogłaby wynikać jedynie ze sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.

Nie można z góry zakładać, iż rozwód zawsze jest sprzeczny z dobrem dziecka.

Dobro dziecka nie ucierpi, gdy stosunki istniejące między małżonkami mają na dziecko negatywny, destabilizujący wpływ, jak chociażby alkoholizm jednego z małżonków.

Co jednak, gdy stosunki istniejące między małżonkami nie wywierają negatywnego wpływu na dziecko? Jak wskazuje się w literaturze przepis ten wskazuje wyjątkowe sytuacje, kiedy dobro dziecka przemawia za utrzymaniem małżeństwa mimo jego trwałego i zupełnego rozkładu.

Przepis ten ma na celu ochronę dziecka przed negatywnymi skutkami rozwodu rodziców, ale nie jest zaś w stanie go chronić przed skutkami rozkładu pożycia pomiędzy nimi.

Aby sąd mógł się powołać na tą przyczynę oddalenia powództwa o rozwód, musi dokładnie zbadać i wskazać czemu udzielenie rozwodu będzie wywoływało bardziej ujemne skutki dla dziecka niż te, które wynikają z jego wychowywania się w rodzinie, w której już doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżonków.

„Dla zastosowania art. 56 § 2 zd. 1 k.r.o. trzeba odpowiedzieć na pytanie, dlaczego utrzymywanie martwego małżeństwa służy dobru dziecka” – I ACa 83/2010

Oceny czy rozwód rodziców wpłynie negatywnie na dziecko dokonuje się przez porównanie nie hipotetycznej sytuacji dziecka wychowującego się w szczęśliwej rodzinie, w której prawidłowo układa się pożycie małżeńskie między małżonkami, a przez porównanie jego sytuacji istniejącej przed rozwodem (a więc kiedy dziecko funkcjonuje w rodzinie zdestabilizowanej rozkładem pożycia małżonków), z sytuacją jaka wedle doświadczenia życiowego zaistnieje po rozwodzie. Nie można bowiem tracić z pola widzenia i pomijać oceny stanów napięcia i ich skali między małżonkami ubiegającymi się o rozwód, jako czynników stwarzających tak niekorzystne warunki dla życia i rozwoju dzieci, że wzgląd na ich dobro sprzeciwia się odmowie orzeczenia rozwodu – tak SN z 17.12.99 III CKN 850/99.

  1. „Sąd powinien zbadać czy rozwód nie spowoduje osłabienia emocjonalnej więzi z dziećmi tego z małżonków, przy którym dzieci nie pozostaną, w stopniu, który mógłby ujemnie wpłynąć na wykonywanie jego obowiązków rodzicielskich.” (wyrok SN z 17.12.99 III CKN 850/99) – jeśli więc rozwód mógłby spowodować osłabienie tej więzi, może być to podstawa do oddalenia pozwu o rozwód.
  2. „Negatywny wpływ na dziecko ma nie sam fakt rozwodu, gdyż separacja rodziców trwała od wielu lat, a niewłaściwe naświetlanie mu jego skutków, a mianowicie, ze utraci miłość ojca oraz wciąganie go w sytuacje konfliktowe. Definitywne zakończenie sprawy pozwoli na wyciszenie konfliktów i na przywrócenie systematycznych serdecznych kontaktów ojca z synem” – wyrok SN z 19.05.1998, II CKN 751/97
  3. „Małoletnia córka stron przyzwyczaiła się do sytuacji domowej polegającej na separacji rodziców. Jest bardzo związana emocjonalnie z matką, która zapewnia jej poczucie bezpieczeństwa. Z ojcem zaś jej więź psychiczna jest dosyć słaba, dotychczasowe kontakty z nim uznaje za wystarczające. W tym stanie rzeczy rozwód nie wpłynie na dziecko na tyle negatywnie, żeby jego orzeczenie zagrażało dobru córki stron.”- z uzasadnienia wyroku SN 14.12.2000 ( I CKN 292/2000)
  4. „(…)z opinii RODK wynika jednoznacznie, że rozwód nie wpłynie niekorzystnie na dobro wspólnych małoletnich dzieci. Wręcz przeciwnie obecna sytuacja domowa ma negatywny wpływ na małoletnie dzieci stron i wymaga natychmiastowej zmiany. Obecna postawa pozwanego (faworyzowanie młodszej córki) wpływa niekorzystnie na rozwój psychospołeczny i emocjonalny dzieci i zaburza więź pomiędzy rodzeństwem.”- z uzasadnienia wyroku SA w Katowicach I ACa 51/2010
  5. „Gdy jednak rozwód dotyczyć ma małżeństwa wielodzietnego, w którym obowiązek utrzymania i wychowania małoletnich dzieci w pełni wyczerpuje możliwości zarobkowe i majątkowe małżonków, to wzgląd na dobro tych dzieci może przemawiać przeciwko orzeczeniu rozwodu i otworzeniu w ten sposób ich rodzicom możliwości założenia nowej rodziny. (III CZP 70/66) Uszczerbku dla małoletnich dzieci można się dopatrzyć w orzeczeniu rozwodu, gdy istniejący stan faktyczny nie pozwala na rozstrzygnięcie o sytuacji dzieci w sposób zapewniający zaspokojenie ich potrzeb materialnych i moralnych co najmniej w takim zakresie, w jakim potrzeby te zaspokajane są obecnie. Dotyczy to zwłaszcza wypadków, w których wspólna piecza faktyczna obojga rodziców jest w ustalonych okolicznościach konieczna i w pewnym zakresie wykonywana, a istniejące pomiędzy małżonkami stosunki nie rokują szans utrzymania tego stanu rzeczy po rozwodzie.” – uchwała SN III CZP 70/66
  6. „Za wnioskiem, że dobro dzieci ucierpi wskutek rozwodu, może przemawiać nieustępliwe stanowisko małżonków co do sposobu wykonywania w przyszłości władzy rodzicielskiej, a zwłaszcza domaganie się każdego z rodziców, by dzieci powierzono jemu z wyłączeniem wszelkiej ingerencji drugiego małżonka. Dotyczy to w szczególności wypadków, gdy istnieją podstawy do przewidywania, że utrzymanie status quo w stosunkach wzajemnych rodziców będzie dla ich małoletnich dzieci bardziej korzystne” – uchwała SN III CZP 70/66
  7. „Dla oceny, czy dobro dzieci ucierpi wskutek orzeczenia rozwodu, mogą też mieć istotne znaczenie: wiek dzieci, ich dotychczasowe stosunki z rodzicami, jak również stan zdrowia i stopień wrażliwości dzieci.” – uchwała SN III CZP 70/66

Niedopuszczalność rozwodu z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego

Rozwód może być uznany za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego np. gdy sprzeciwia się temu dobro wspólnych pełnoletnich dzieci (np. przewlekle chorych, wymagających w dalszym ciągu opieki rodziców) , lub dobro dzieci faktycznie pozostających pod pieczą małżonków, w sytuacji gdy nie są to wspólne dzieci stron.

Orzeczenie rozwodu może być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdy sytuacja życiowa jednej ze stron, ze względu na wiek, ciężki stan zdrowia, niemożność samodzielnego zaspokajania osobistych potrzeb jest wyjątkowo trudna.

Takim przypadkiem może być sytuacja, gdy jedno z małżonków jest nieuleczalnie chore, wymaga opieki materialnej i moralnej współmałżonka, zaś rozwód stanowiłby dla niego rażącą krzywdę (wyrok SN 25.05.98 I CKN 704/97).

Warto jednak podkreślić, że w tym samym wyroku SN stwierdził, iż nie sprzeciwia się zasadom współżycia społecznego orzeczenie rozwodu, w sytuacji gdy choroba pozwanego (uzależnienie), całkowicie wynikła z winy pozwanego, który nie wykazał minimum silnej woli, aby poddać się leczeniu.

Zaś konsekwencje swojego zachowania pozwany musi wziąć na siebie i nie może kwestionować prawa współmałżonka do ułożenia sobie życia.

Również wydaje się, iż nie sprzeciwia się zasadom współżycia społecznego orzeczenie rozwodu, w sytuacji gdy rozkład pożycia wywołany jest agresywnym zachowaniem pozwanego spowodowanym chorobą psychiczną (I CKN 1050/97).

Sąd uznał, że w przypadku choroby psychicznej uniemożliwiającej normalne funkcjonowanie rodziny należy porównać zasługujący na ochronę interes pozwanego, któremu nie można przypisać winy w takiej sytuacji, jednak należy także wziąć pod uwagę interes powódki zamieszkującej z małoletnim dzieckiem i żyjącej w stresie i poczuciu permanentnego zagrożenia zdrowia, a nawet życia.

Niekiedy przeciwko udzieleniu rozwodu mogą przemawiać ponadto względy natury społeczno-wychowawczej, które nie pozwalają, by orzeczenie rozwodu sankcjonowało stan faktyczny powstały na tle złośliwego stosunku do współmałżonka albo na tle innych przejawów lekceważenia małżeństwa i rodziny. – tak stwierdził SN, III CKN 573/98.

Niedopuszczalność orzeczenia rozwodu, gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę albo, że odmowa jego zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego

Przy tej przesłance niezmiernie ważna jest kwestia winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego. Sąd może bowiem odmówić udzielenia rozwodu z tej przyczyny, tylko gdy z żądaniem rozwodu występuje małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia.

  • Motywem zakazu rozwodu na żądanie małżonka wyłącznie winnego rozkładu są względy natury społeczno-wychowawczej, które nie pozwalają na orzeczenie rozwodu wówczas, gdy mogłoby to stać się zachętą do samowolnego zrywania małżeństw lub lekceważenia obowiązków rodzinnych.
  • Jeśli więc oboje małżonkowie są winni rozkładu pożycia, sąd nie może z tej przyczyny oddalić pozwu.
  • Jeśli ustalimy, że z żądaniem orzeczenia rozwodu występuje małżonek wyłącznie winny, mamy do czynienia z dwiema możliwymi sytuacjami:
  1. drugi małżonek wyraża zgodę na rozwód – wówczas sąd nie może oddalić pozwu o rozwód z tej przyczyny, gdyż zgoda drugiego małżonka wyłącza możliwość zastosowania tejże przesłanki negatywnej.
  2. drugi małżonek nie wyraża zgody na orzeczenie rozwodu:
    • niewyrażenie zgody jest w danych okolicznościach zgodne z zasadami współżycia społecznego – sąd oddala pozew o rozwód
    • odmowa udzielenia zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego – sąd udzieli rozwodu (oczywiście przy założeniu że rozkład pożycia jest zupełny i trwały, a także iż nie zachodzą pozostałe 2 przesłanki negatywne).

W praktyce najwięcej wątpliwości budzi kwestia sprzeczności braku zgody na rozwód z zasadami współżycia społecznego. Ustalenie, że brak zgody jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, może mieć miejsce w przypadku gdy:

  • małżonek niewinny rozkładu pożycia odmawia zgody wyłącznie w zamiarze szykany albo dla zemsty lub z nienawiści do małżonka winnego – wówczas uznanie odmowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego nie budzi wątpliwości.
  • Odmowa, która wynika z urażonej ambicji i chęci odwetu na mężu poprzez uniemożliwienie mu legalizacji związku z inną kobietą, jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (III CKN 573/98).
  • Gdy z małżeństwa nie ma dzieci lub są już samodzielne, w takich warunkach odmowa zgody na rozwód, która prowadzi do uniemożliwienia zawarcia nowego harmonijnego związku, w którym wychowują się małoletnie dzieci, gdy ich interesowi nie można przeciwstawić równorzędnego interesu dzieci pochodzących z małżeństwa, nie znajdowałaby uzasadnienia w należycie rozumianych zasadach współżycia społecznego – uchwała SN III CZP 70/66.

Należy zaznaczyć, że zachowania małżonków w okresie, gdy rozkład pożycia był już zupełny i trwały, nie pozostają bez znaczenia dla oceny przesłanek rozwodowych z art. 56 kro.

Oznacza to, że jeśli małżonek, który nie był winny zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego, po wystąpieniu tego rozkładu, zachowuje się w stosunku do małżonka winnego w sposób niewłaściwy i naganny, to sąd powinien rozważyć czy w takich okolicznościach odmowa zgody na rozwód nie powinna być uznana za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. – wyrok SN z dnia 21 marca 2003r. II CKN 1270/2000.

Leave a Reply

Your email address will not be published.