Rozliczenie majątku po rozwodzie

Podział majątku

Z chwilą zawarcia związku małżeńskiego pomiędzy małżonkami powstaje ustawowa wspólność majątkowa. Oznacza to, że od tej chwili cały majątek dorobkowy, wypracowany w trakcie trwania małżeństwa, jest ich wspólną własnością. Wspólność majątkowa jest współwłasnością łączną i bezudziałową.

Rozliczenie majątku po rozwodzie

Do majątku wspólnego małżonków, który w przypadku rozwodu lub orzeczenia separacji podlega podziałowi, należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności majątkowej.

W praktyce nie ma znaczenia, czy w czasie trwania związku małżonkowie nabyli je wspólnie czy tylko jeden z nich. Tak czy inaczej dorobek ten będzie traktowany jako współwłasność męża i żony.

Poza wymienionymi wyżej elementami, do majątku wspólnego należą również:

  • pobrane wynagrodzenia za pracę, 
  • dochody z innej działalności zarobkowej każdego małżonka, 
  • dochody z majątku wspólnego oraz osobistego każdego małżonka, 
  • środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego
  • przedmioty zwykłego urządzenia domowego, 
  • kwoty składek zaewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r o systemie ubezpieczeń społecznych

W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może domagać się podziału majątku wspólnego. Można oczywiście sporządzić umowę majątkową zwaną intercyzą i w ten sposób znieść wspólność jeszcze w trakcie trwania związku. Podziału majątku można domagać się po ustaniu wspólności majątkowej, a więc w następujących sytuacjach: 

  • po rozwodzie, 
  • po ogłoszeniu separacji, 
  • po unieważnieniu małżeństwa, 
  • po ustaniu małżeństwa na skutek śmierci jednego lub dwojga małżonków,
  • po ogłoszeniu upadłości jednego z małżonków, 
  • po orzeczeniu ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, 
  • po ustanowieniu rozdzielności majątkowej przez sąd wspólność ustaje.

Oznacza to, że małżonek rozwiedziony lub pozostający w separacji może domagać się podziału majątku. Podział majątku objętego wspólnością majątkową może być określony: 

  • w sądowym postępowaniu nieprocesowym 
  • w wyroku orzekającym rozwód 
  • w wyroku orzekającym separację 
  • na mocy umowy zawartej między małżonkami

Podział majątku w sądzie

W celu dokonania sądowego podziału majątku należy wnieść wniosek o podział majątku wspólnego do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce podziału majątku czyli najczęściej miejsca wspólnego zamieszkania małżonków.

W postępowaniu o podział majątku sąd, na podstawie złożonego wniosku, może rozstrzygać o podziale majątku wspólnego na dwie równe części lub o ustaleniu nierównych udziałów małżonków w tym majątku, a także o ustaleniu, jakie wydatki i nakłady zostały poczynione z majątku wspólnego na majątek osobisty i odwrotnie.

Do samego postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku. Na podstawie tych przepisów podział majątku wspólnego może polegać na: 

  • podziale w naturze czyli fizycznym przydzieleniu poszczególnych składników majątku byłym małżonkom 
  • ustaleniu dopłat w razie różnic wartości składników majątku oddanych jej i jemu
  • przyznaniu jednemu małżonkowi majątku (np. przedsiębiorstwa) z koniecznością spłacenia drugiego 
  • podziale cywilnym czyli sprzedaży przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego, również przedsiębiorstwa, i podzieleniu uzyskanej kwoty między byłych małżonków (proporcjonalnie do wielkości udziałów w majątku wspólnym).

Należy pamiętać, że sam podział majątku możliwy jest już w wyroku orzekającym rozwód. Sąd może bowiem zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym dokonać podziału majątku jeszcze podczas procesu rozwodowego, o ile nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym.

Umowny podział majątku

Podział majątku na podstawie umowy stron jest najlepszym rozwiązaniem. Niezaprzeczalnymi zaletami takiego podziału majątku jest zminimalizowanie konfliktów, oszczędność czasu oraz eliminacja kosztów sądowych. Do zawarcia takiej umowy o podziale majątku konieczne jest zgodne oświadczenie woli obu stron.

Przygotowanie dobrej umowy o podział majątku objętego wspólnością nie jest prostą rzeczą, ponieważ musi uwzględniać obowiązujące przepisy kodeksu cywilnego  oraz kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W celu skonstruowana takiej umowy warto skonsultować się z adwokatem znającym wymogi formalne stawiane takiej umowie.

Przykładowo, jeśli przedmiotem podziału majątku po rozwodzie będzie przedsiębiorstwo, a więc zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej, umowa podziału majątku, pod rygorem nieważności, musi mieć co najmniej formę pisemną z podpisami poświadczonymi notarialnie.

Jeśli w skład przedsiębiorstwa wchodzić będzie nieruchomość lub spółdzielcze prawo do lokalu, niezbędna będzie forma aktu notarialnego. Taka forma będzie obowiązywać w stosunku do każdej nieruchomości wchodzącej do majątku wspólnego.

Umowa podziału majątku może obejmować części majątku wspólnego, może np. dotyczyć samego przedsiębiorstwa lub domu. Jeśli umowa taka nie obejmie wszystkich składników, w stosunku do pozostałych nadal istnieje współwłasność, ale po rozwodzie w częściach ułamkowych.

Umowa podziału majątku powinna regulować wszystkie stosunki prawne dotyczące majątku wspólnego, a przede wszystkim rozliczenie nakładów i wydatków z majątku wspólnego na majątki osobiste, spłatę osobistych długów każdego z małżonków z majątku wspólnego, pobranych pożytków czy innych przychodów.

Rozliczenia te powinny dotyczyć również okresu od ustania wspólności (orzeczenia rozwodu) do daty podziału.

Jeśli strony nie załatwią tej kwestii, nie opiszą jej w umowie, podzielą cały majątek wspólny, to później może się okazać, że byli małżonkowie nie będą mogli dochodzić roszczeń z tytułu poczynionych nakładów i wydatków.

Czytaj również artykuł Mieszkanie po rozwodzie, w którym znajdziesz informacje o tym komu przypadnie mieszkanie spółdzielcze, komunalne po rozwodzie? Kto będzie musiał spłacać kredyt hipoteczny po rozstaniu.

  • Autor: adw. Monika Piech-Balicka
  • Adwokat od 2004 roku wpisany na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w Łodzi
  • Założycielka i właścicielka Kancelarii Adwokackiej Moniki Piech-Balickiej

Podział majątku po rozwodzie w świetle podatku PIT

Ustanie małżeństwa pomiędzy osobami fizycznymi na skutek rozwodu wiąże się z koniecznością dokonania takiej czynności jak podział majątku wspólnego. Warto zatem zastanowić się nad podatkowymi skutkami dokonania takiego podziału oraz określić ewentualne konsekwencje podatkowe na gruncie podatku PIT.

Podział majątku po rozwodzie w świetle prawa rodzinnego

  • Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.
  • Zobacz też:

Powyższe sformułowanie oznacza, że pomiędzy małżonkami tworzy się wspólność małżeńska, której podstawową cechą jest łączny charakter.

Oznacza to, że w okresie trwania tejże wspólności nie jest możliwe wyodrębnienie żadnych udziałów pomiędzy małżonkami.

Wyrazem powyższej reguły jest treść art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (kro), gdzie możemy przeczytać, że w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. 

Powyższy stan trwa do czasu ustania lub unieważnienia małżeństwa albo orzeczenia separacji. Jedną z przyczyn ustania małżeństwa jest rozwód.

Skutkiem rozwodu jest przekształcenie dotychczasowej wspólności bezudziałowej we współwłasność ułamkową. Od tej chwili małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, niezależnie od tego, w jakim stopniu każdy z nich przyczynił się do jego powstania.

Wynika to wprost z treści art. 501 kro, który stanowi, że w razie ustania wspólności udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej.

W rezultacie po ustaniu wspólności małżeńskiej każdy z małżonków posiada po 50% udziału w majątku wspólnym.

Taka sytuacja jest jednak kłopotliwa dla osób, które są po rozwodzie, ponieważ posiadają równe udziały w każdym składniku majątkowym. Dlatego też kolejnym krokiem jest podział majątku.

  1. Podział majątku wspólnego może nastąpić na mocy umowy między małżonkami, w wyroku orzekającym rozwód na żądanie któregokolwiek z małżonków, o ile wniosek o podział majątku nie przyczyni się do nadmiernego opóźnienia postępowania lub na mocy orzeczenia sądu w postępowaniu o podział majątku wspólnego.
  2. Jeżeli małżonkowie nie potrafią dojść do porozumienia w sprawie umownego podziału majątku, wówczas występują ze stosownym wnioskiem do sądu. 
  3. Majątek może zostać podzielony na trzy sposoby:
  1. Podział w naturze (fizyczny podział rzeczy) – jeżeli w wyniku podziału fizycznego powstaną różnice, można przyznać stosowne dopłaty pieniężne;
  2. Przyznanie rzeczy jednemu z małżonków na wyłączną własność z jednoczesnym zobowiązaniem do spłaty drugiego małżonka;
  3. Sprzedaż rzeczy stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i podział sumy uzyskanej ze sprzedaży (podział cywilny).

W praktyce najczęściej będziemy mieli do czynienia z sytuacjami, w których małżonkowie decydują, który składnik majątku ma w całości przypaść danej osobie. Przykładowo po podziale majątku mąż otrzymuje mieszkanie, a żona samochód. Gdyby nie doszło do takiego podziału, to po rozwodzie zarówno mąż, jak i żona posiadaliby po 50% udziałów w mieszkaniu i w samochodzie.

See also:  Czy mogę starać się o część majątku po rozwodzie?

Na skutek rozwodu dochodzi do ustania związku małżeńskiego i do przekształcenia wspólności majątkowej we współwłasność w częściach ułamkowych. Kolejnym etapem jest natomiast podział majątku wspólnego.

Podział majątku wspólnego po rozwodzie na gruncie podatku PIT

  • Przechodząc na grunt prawa podatkowego, warto zastanowić się, w jaki sposób fakt otrzymania określonego składnika majątku po rozwodzie wpływa na kwestie ustalenia przychodu.
  • Przychodem z podziału majątku wspólnego jest wartość otrzymanego przez każdego z małżonków majątku, a także wartość spłat (dopłat) otrzymywanych przez jednego z nich z tytułu podziału majątku.
  • Zwróćmy bowiem uwagę, że po rozwodzie udziały w majątku są równe i to niezależnie od tego, który z małżonków, w jakim zakresie przyczynił się do przysporzenia w uprzednim majątku wspólnym.

W tym zakresie z pewnością trzeba zwrócić uwagę na treść art. 2 ust.

1 pkt 5 ustawy PIT, który stanowi, że przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania lub ograniczenia małżeńskiej wspólności majątkowej oraz przychodów z tytułu wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonków lub śmierci jednego z nich.

Taka treść przepisu oznacza, że przychody powstające po stronie byłych małżonków z tytułu otrzymania majątku po podziale nie stanowią przychodów podlegających opodatkowaniu.

Nie podlegają temu również przychody powstałe z tytułu wyrównania dorobków. W konsekwencji wszelkie dopłaty i spłaty otrzymane przez małżonków również nie podlegają opodatkowaniu.

POLECAMY

Rozliczaj wygodnie swoją firmę online!

  • Księgowość – Fakturowanie – CRM
  • Łatwa wysyłka JPK_V7
  • Integracja z e-ZUS

Załóż bezpłatne konto

Zacznij bezpłatny 30 dniowy okres próbny bez żadnych zobowiązań!

Ustawa PIT w ogóle nie obejmuje swoim zakresem tego rodzaju przychodów, co oznacza, że tak powstałe przysporzenie podatkowe nie mieści się w kategorii zdarzeń zwolnionych od podatku. Podatnik nie ma obowiązku nigdzie wykazywać tego rodzaju przysporzeń majątkowych.

Drugą kwestią, która wymaga wyjaśnienia, jest przypadek, gdy podział majątku ma charakter nieekwiwalentny. Może bowiem zdarzyć się, że jeden z małżonków na skutek dokonanego i zgodnego podziału otrzymuje przedmioty majątkowe o większej wartości niż drugi. Czy taki przypadek implikuje konieczność zapłaty podatku PIT?

Wspomniany nieekwiwalentny podział nie ma w tym przypadku znaczenia. Również w takim wypadku powstały przychód nie podlega w ogóle opodatkowaniu podatkiem PIT.

W interpretacji indywidualnej Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach z 7 grudnia 2016 roku (nr 2461-IBPB-2-2.4511.855.2016.1.

IN) wskazał, że nawet w sytuacji, gdy podatnik otrzyma mniej lub więcej niż małżonek i niezależnie od tego, czy pomiędzy małżonkami wystąpią dopłaty lub spłaty z tego tytułu – nie będzie to podlegało opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na mocy zacytowanego przepisu art. 2 ust.

1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zatem bez znaczenia dla skutków podatkowych będzie to, czy podział majątku wspólnego byłych małżonków będzie ekwiwalentny, czy nieekwiwalentny.

Wszelkiego rodzaju przychody otrzymane przez byłych małżonków na skutek rozwodu są wyłączone z opodatkowania podatkiem PIT. Obejmuje to zarówno przychody z samego podziału, jak i z ewentualnego wyrównania dorobków. Z wyłączenia od opodatkowania korzystają także takie przychody, których wartość przekracza udział w majątku wspólnym.

Podział majątku wspólnego po rozwodzie należy zatem do tego rodzaju zdarzeń, które nie wywołują żadnych skutków podatkowych w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych. Ustawa PIT wprost bowiem wyłącza z opodatkowania przychody z podziału majątku po rozwodzie.

Rozliczenie majątku po rozwodzie

Podział majątku po rozwodzie – najczęściej zadawane pytania – część druga | Adwokat Lublin tel. 500-506-506, Adam Bernau

Praktyka pokazuje, że sprawy o podział majątku po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, zazwyczaj po rozwodzie, należą do kategorii spraw trudnych, zazwyczaj trwają kilka lat i wymagają zgłoszenia i przeprowadzenia szeregu dowodów.

Przed podjęciem decyzji jakie składniki majątkowe zgłaszać do podziału, jaki sposób podziału i rozliczeń wybrać, jakie zgłaszać żądania, jak rozliczać nakłady i wydatki na majątek wspólny ale również na majątek osobisty któregoś z małżonków oraz jakie wnioski dowodowe i okoliczności zgłaszać, których udowodnienie jest w interesie klienta – skonsultuj się z adwokatem.

Z jaką chwilą ustala się wartość majątku wspólnego małżonków?

Od chwili ustania wspólności ustawowej małżeńskiej do majątku, który był nią objęty, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku, a do postępowania o podział majątku wspólnego – odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego o dziale spadku. Stosownie zaś do art. 684 k.p.c.

, który ma odpowiednie zastosowanie – przez odesłanie zawarte w art. 567 § 3 k.p.c. – do postępowania o podział majątku, skład i wartość majątku podlegającego podziałowi ustala sąd z urzędu. Chwilą właściwą dla określenia wartości wspólnego majątku byłych małżonków jest – według art. 316 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – chwila dokonywania podziału tego majątku, tj.

chwila zamknięcia rozprawy.

Jak wylicza się wartość nakładu przy podziale w przypadku wkładu związanego ze spółdzielczym prawem do lokalu?

Wartość nakładu z majątku odrębnego jednego z małżonków na ich majątek wspólny, polegającego na wpłacie dokonanej przez jednego z małżonków na wkład mieszkaniowy związany ze spółdzielczym prawem do lokalu, odpowiada w chwili podziału tego majątku takiej części wartości spółdzielczego prawa do lokalu, jaką część stanowiła ta wpłata w stosunku do całego wkładu mieszkaniowego wpłaconego przez małżonków, od zgromadzenia którego uzależniony był przydział mieszkania. Sąd Najwyższy podkreślił, że takie stanowisko odpowiada zasadom współżycia społecznego. Zwrot nakładu tylko w wysokości jego sumy nominalnej prowadziłby bowiem do rażącego pokrzywdzenia tego z małżonków, który dokonał nakładu, i uzyskania niczym nieuzasadnionej korzyści przez drugiego z małżonków. Każdy z małżonków wnoszący ze swego majątku odrębnego część wkładu mieszkaniowego, od zgromadzenia którego uzależniony był przydział mieszkania, otrzymałby mianowicie – jako zwrot nakładu – tylko oznaczoną część sumy stanowiącej w chwili podziału majątku wspólnego równowartość lokatorskiego prawa do lokalu.

Jak rozlicza się nakład jeśli pomiędzy jego poniesieniem a rozliczeniem zmieniła się jego wartość?

Przedmiotem roszczenia o zwrot nakładu jest wartość tego nakładu w chwili jego zwrotu. Jeżeli nakład był poczyniony w postaci wpłaty pieniężnej, roszczenie o jego zwrot nie obejmuje wpłaconej sumy pieniędzy, ale tę wartość – wyrażoną w określonej sumie pieniędzy – która na skutek tego nakładu powstała.

Za takim rozstrzygnięciem przemawiają także wyrażone przyjmowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego zasady rozliczania nakładów poczynionych z majątku odrębnego jednego z małżonków na ich majątek wspólny albo odwrotnie, gdy nakłady te poczynione zostały w związku z budową domu lub nabyciem lokalu, a między chwilą budowy lub nabycia i chwilą orzekania o zwrocie nakładów zmieniła się wartość domu lub lokalu zob. (uchwały z dnia 16 grudnia 1980 r., III CZP 46/80, OSNCP 1981, nr 11, poz. 206 i z dnia 12 kwietnia 1989 r., III CZP 31/89, nie publ. oraz postanowienie z dnia 26 stycznia 1988 r., III CRN 475/87, OSNCP 1990, nr 4 -5, poz. 64).

Co jeśli małżonek rozporządził udziałem w jakimś przedmiocie należącym do majątku wspólnego małżonków?

W doktrynie i orzecznictwie jednolite i utrwalone jest stanowisko, że do majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej ma odpowiednie zastosowanie także art. 1036 k.c.

stanowiący, że rozporządzenie przez spadkobiercę udziałem w przedmiocie należącym do spadku wymaga zgody pozostałych spadkobierców, a w braku zgody któregokolwiek z nich rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku.

Stosując odpowiednio powyższy przepis do majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej przyjmuje się, że jedynie rozporządzenie całym udziałem byłego małżonka w majątku wspólnym nie wymaga zgody drugiego byłego małżonka (art. 198 k.c.

), natomiast rozporządzenie udziałem w przedmiocie należącym do majątku wspólnego wymaga zgody byłego współmałżonka, a przy jej braku jest wobec niego bezskuteczne, jeżeli naruszałoby uprawnienia przysługujące temu współmałżonkowi na podstawie przepisów o podziale majątku wspólnego (zob. m.in. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 15 października 1962 r. I CO 22/62, OSNC z 1964 r., nr 1, poz.

See also:  Sposób otrzymywania alimentów

2 i z dnia 28 lipca 1993 r. III CZP 95/93, OSNC z 1994 r., nr 2, poz. 30 oraz orzeczenia z dnia 16 marca 1994 r. II CRN 31/94, z dnia 8 października 1997 r. II CKN 357/97 i z dnia 7 listopada 1999 r. IV CKN 523/98 -nie publ.).

Jednakże powołane przepisy kreują samodzielne roszczenie, które zgłoszone w postępowaniu działowym wymaga odrębnego rozstrzygnięcia, a jego skutkiem jest względna bezskuteczność, podmiotowo ograniczona tylko do współmałżonka, który nie wyraził zgody i tylko o tyle, o ile rozporządzenie naruszałoby uprawnienia przysługujące temu byłemu małżonkowi na podstawie materialnoprawnych przepisów o podziale majątku wspólnego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 1963 r., III CO 21/63, OSNCP 1964, nr 12, poz. 245 oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 września 1996 r., III CZP 97/96, OSNC 1996, nr 12, poz. 158).

Co jeśli współmałżonek wyzbył się przedmiotów należących do majątku wspólnego?

Stosownie do art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do podziału majątku, który był objęty wspólnością ustawową, stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku, co dotyczy tak przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Art 684 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd.

Skład majątku wspólnego ustala się w zasadzie wg stanu w dacie ustania wspólności. Tylko w wypadkach, gdy jeden z małżonków celowo wyzbywa się przedmiotów należących do majątku wspólnego przed ustaniem wspólności, przedmioty te lub ich równowartość podlegają rozliczeniu przy podziale (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1974 r.

III CRN 384/73).

A co w przypadku wyzbycia się składnika majątkowego już po ustaniu wspólności majątkowe?

W przypadku składników majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego w dniu ustania tej wspólności, następnie zbytych (przekształconych) bezprawnie przez jednego z małżonków przed podziałem majątku wspólnego, sąd powinien uwzględnić je w podziale majątku, biorąc pod uwagę ich stan z chwili ustania wspólności ustawowej, zaś jego wartość z chwili orzekania, którą określa wartość zbytego prawa według jego wartości rynkowej z chwili podziału. (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 października 1962 r. I CO 22/62, OSNC z 1964 r., nr 1, poz. 2, z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSNCP z 1970 r., nr 3, poz. 39, z dnia 28 lipca 1993 r. III CZP 95/93, OSNC z 1994 r., nr 2, poz. 30 oraz orzeczenia z dnia 16 marca 1994 r. II CRN 31/94, z dnia 8 października 1997 r. II CKN 357/97 i z dnia 7 listopada 1999 r. IV CKN 523/98, nie publ., z dnia 26 września 2007 r., IV CSK 139/07, niepubl.)

Jak są rozliczane nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty?

W sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd ustala wartość nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków bez względu na inicjatywę dowodową uczestników postępowania.

 Jeżeli bowiem poczyniono nakłady z majątku wspólnego małżonków na majątek osobisty jednego z nich, to przy podziale majątku wspólnego, po ustaniu wspólności ustawowej, małżonek ten jest obowiązany rozliczyć się z kwoty nakładów z majątku wspólnego na jego majątek odrębny stosownie do przysługującego mu udziału w majątku wspólnym.

Jeżeli poczyniono nakłady z majątku wspólnego małżonków na majątek osobisty jednego z nich, to przy podziale majątku wspólnego, po ustaniu wspólności ustawowej, małżonek ten jest obowiązany rozliczyć się z uczestnikami postępowania z kwoty nakładów z majątku wspólnego na jego majątek odrębny stosownie do przysługującego mu udziału w majątku wspólnym.

Tak więc nie jest dopuszczalne przydzielenie równowartości nakładów obojgu byłym małżonkom po połowie, skoro bowiem wnioskodawczyni zatrzymuje całe nakłady dokonane na jej majątek odrębny, choć udział w kwocie pochodzącej z majątku wspólnego na te nakłady ma również uczestnik postępowania, to konsekwencją tego jest uznanie, że wnioskodawczyni powinna mu zwrócić połowę tej kwoty.

Czym w ogóle są nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty?

Jak wspomniano we wcześniejszych wpisach każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty. Przez pojęcie nakładów z majątku wspólnego należy rozumieć zarówno użycie składników tego majątku na rzecz majątku osobistego, np.

drewna na budowę lub remont domu, jak również wartość osobistych świadczeń małżonka przy dokonywaniu tego remontu lub budowy domu.

Jak to bowiem słusznie przyjmują sądy, wynikiem tych świadczeń jest konkretna korzyść majątkowa w majątku osobistym w postaci wzrostu jego wartości bez żadnego ekwiwalentu pieniężnego.

Źródłem tej korzyści zaś jest z reguły nie tylko własna zapobiegliwość i umiejętność małżonka, ale współpraca współmałżonka, dzięki której mógł on świadczyć osobiście usługi obniżające koszty remontu czy budowy domu.

Ani w orzecznictwie, ani w literaturze, nigdy nie budziła wątpliwości zasada, że ustawowe pojęcie dorobku powinno być rozumiane szeroko, gdyż dorobek jest samą istotą wspólności majątkowej.

 Dlatego też należy uznać, że korzyść majątkowa, o którą następuje wzrost wartości majątku osobistego dzięki usługom świadczonym osobiście przez małżonka, określona sumą zaoszczędzonych wydatków z majątku osobistego, stanowi nakład poczyniony z majątku wspólnego na majątek osobisty ulegający zwrotowi przy podziale majątku wspólnego.

A jaką przyjmuje się wartość tych nakładów?

Gdy chodzi o rozmiar zwrotu nakładów, to właściwa jest wartość tych nakładów bez pomniejszania ich o amortyzację. Inaczej bowiem w wielu wypadkach zwrot nie mógłby nastąpić, ponieważ w chwili podziału majątek osobisty przestał istnieć albo jego wartość uległa istotnemu zmniejszeniu.

Jak rozliczyć majątek wspólny po rozwodzie

Małżonkowie objęci wspólnością majątkową razem zaspakajają potrzeby rodziny. Przy rozpadzie związku strony mogą żądać zwrotu środków, które pochodziły z ich osobistych zasobów, ale pod pewnymi warunkami.

Osoby wstępujące w związek małżeński, jak również Ci którzy już są w tej relacji mogą wybrać istniejący pomiędzy nimi ustrój majątkowy.

Jeśli nie zadeklarują odmiennego rozwiązania powstanie między nimi ustrój ustawowej wspólności.

Zgodnie z art. 43 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 z zm. – dalej krio) „oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.

Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku (…) Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym”. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że wspólny dorobek należy rozumieć jako „owoc wspólnych starań obojga małżonków”, bez względu na ich postać. (Postanowienie z 28 kwietnia 1972 r., sygn. akt: III CRN 626/71). Oznacza to, że zarówno pracując zawodowa, jak i zajmując się prowadzeniem domu wkład w majątek dorobkowy może być uznany za równy. Uwaga ta ma istotne znaczenie przy podziale małżeńskiego dorobku.

Strony mogą samodzielnie ustalić sposób podziału zebranych dóbr. Jeśli tego nie zrobią sprawą zajmie się sąd i to on, biorąc pod uwagę przedstawione przez zainteresowanych dowody rozstrzygnie o sposobie wzajemnych rozliczeń.

Wątpliwy regres do byłego małżonka

Tematyka rozliczeń została ujęta w artykule 45 krio.

Stanowi on, że „każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód.

Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności”.

Zasada ta została wykorzystana przez Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze (syng. akt: I Ns 494/15) podczas analizowania wniosku rozwódki podział majątku wspólnego. Rozwodnicy nie zgadzali się w zakresie przedmiotów wchodzących do majątku wspólnego i ich majątków osobistych.

Kobieta twierdziła, że należy jej się zwrot pieniędzy za remont, jaki mężczyzna zrobił u swojej matki w domu. Z kolei mężczyzna domagał się rozliczenia 30,000 zł tytułem połowy wynagrodzenia za korzystanie przez kobietę z wspólnego mieszkania. Sąd jednak nie przychylił się do żadnego z twierdzeń.

W stosunku do remontu uznano, że brakuje dowodów jakoby pieniądze na jego przeprowadzenie pochodziły z majątku wspólnego kobiety. Zaś odpowiadając na żądania mężczyzny sąd zwrócił uwagę, że „gdy tylko jeden z małżonków ( byłych małżonków ) – za zgodą drugiego – wyłącznie posiada wspólną rzecz i z niej korzysta.

Wówczas roszczenie drugiego współwłaściciela o zwrot wydatków lub pożytków jest w gruncie rzeczy nieuzasadnione i jako takie nie zasługuje na ochronę prawną. Naruszałaby ona nie tylko porozumienie stron, ale też zasady współżycia społecznego nakazujące godziwe rozliczanie pożytków i zwykłe poczucie przyzwoitości”.

Skoro więc na podstawie porozumienia pomiędzy stronami kobieta korzystała z mieszkania i ponosiła koszty jego utrzymania, mężczyzna nie może domagać się rekompensaty.

Z uwagi na przywołane powyżej przepisy sąd postanowił, że małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym oraz przyznał mężczyźnie ponad 62 tysiące zł. dopłaty wynikającej ze sposobu podziału majątku.

Rozwód z wyrównaniem dorobków – rozliczenie PIT

▪ 31 sierpnia 2021 r. ▪ Zaktualizowano: 31 sierpnia 2021 r. ▪ Autor: Marcin Sądej

W czasie trwania wspólności małżonkowie gromadzą określony majątek, do którego mają równe prawa.

W sytuacji, gdy dochodzi do rozwodu i rozwiązania wspólności małżeńskiej, obie strony mogą dojść do wniosku, że majątek należy podzielić z wyrównaniem dorobków.

Czy takie zdarzenie powoduje konieczność rozliczenia podatku PIT u któregoś z byłych małżonków? Na to pytanie postaramy się odpowiedzieć w poniższym artykule.

Spis treści

W celu lepszego zrozumienia skutków podatkowych zdarzenia rozwodu z wyrównaniem dorobków należy w pierwszej kolejności dokonać analizy tego zagadnienia na gruncie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przede wszystkim wskażmy, że zgodnie z art. 31 KRO z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Z kolei w myśl art. 43 KRO oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.

Z chwilą zawarcia związku małżeńskiego pomiędzy małżonkami tworzy się wspólność majątkowa, którego elementarną i charakterystyczną cechą jest współwłasność łączna, która objawia się tym, że w ramach majątku wspólnego nie wyodrębnia się żadnych udziałów. W konsekwencji każdy z małżonków ma pełne prawo do każdego składnika majątku i nie wyodrębnia się procentowych udziałów w stosunku 50%-50%.

Podział tak ukształtowanego majątku wspólnego może nastąpić dopiero z chwilą ustania małżeństwa, czyli w przypadku rozwodu.

Przepis podaje, że z chwilą ustania wspólności ustawowej małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym stanowiącym ich dorobek. To oznacza, że przestaje obowiązywać współwłasność łączna i mamy do czynienia ze współwłasnością ułamkową w proporcji 50% do 50%.

Przy czym rozwiedzeni małżonkowie mogą zdecydować o dalszym podziale majątku z uwzględnieniem innej proporcji i z wyrównaniem dorobków.

Do kwestii wyrównania dorobków odnosi się art. 45 KRO, który podaje, że każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

Podział majątku wspólnego małżonków

Podział majątku wspólnego małżonków odbywa się na zasadach przewidzianych w prawie cywilnym.

Zgodnie z art. 211 Kodeksu cywilnego każdy ze współwłaścicieli może żądać, żeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.

Brzmienie art. 1037 Kodeksu cywilnego w związku z art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, podaje, że podział majątku wspólnego może nastąpić bądź na mocy umowy między małżonkami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek z małżonków.

Zgodnie z orzecznictwem sądów, strony mogą dokonać umownego podziału majątku, nie zachowując reguły równych udziałów. Taki nieekwiwalentny podział może być wynikiem różnego rodzaju okoliczności osobistych, majątkowych, rodzinnych, biznesowych i innych.

W sytuacji, gdy jeden z małżonków, na skutek wyrównania dorobków, otrzymuje pełne prawo własności do składnika majątkowego objętego uprzednio wspólnością małżeńską, pojawia się kwestia rozpoznania przychodu podatkowego.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy PIT przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art.

25b, art. 30ca, art. 30da i art.

30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Należy jednak podkreślić, że w takim przypadku zastosowanie znajdzie art. 2 ust.

1 pkt 5 ustawy PIT, który to stanowi, że przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania lub ograniczenia małżeńskiej wspólności majątkowej oraz przychodów z tytułu wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonków, lub śmierci jednego z nich.

Opierając się zatem na wykładni językowej powyższego przepisu, można wskazać, że nie podlegają w ogóle opodatkowaniu przychody z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania małżeńskiej wspólności majątkowej.

W konsekwencji, choć oboje małżonkowie uzyskują określony przychód to z uwagi, iż pochodzi on z tytułu podziału majątku wspólnego – nie podlega on opodatkowaniu. Tego rodzaju przychód, jako wyłączony spod regulacji ustawy PIT, nie podlega również wykazaniu w deklaracji podatkowej.

Co więcej, neutralny podatkowo jest każdy podział majątku wspólnego niezależnie od tego, czy przybrał on postać wyrównania ekwiwalentnego, czy też nie.

Stanowisko to zostało wielokrotnie potwierdzone w wydawanych przez organy podatkowe interpretacjach podatkowych. Tytułem przykładu można przywołać pismo Dyrektora KIS z dnia 15 marca 2018 r., nr 0111-KDIB2-2.4011.418.2017.3.HS.

Otrzymanie przez żonę składników majątku w wyniku podziału majątku wspólnego w sytuacji, gdy otrzymała więcej niż jej małżonek i niezależnie od tego, czy pomiędzy małżonkami wystąpiły dopłaty lub spłaty z tego tytułu – nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, na mocy zacytowanego przepisu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy PIT.

Zatem bez znaczenia dla skutków podatkowych jest to, czy podział majątku wspólnego małżonków był ekwiwalentny, czy nieekwiwalentny.

Co ciekawe neutralne podatkowo są nie tylko kwoty otrzymane tytułem wyrównania dorobku, ale również i ewentualne odsetki naliczone z uwagi na nieterminową spłatę.

Stanowisko to potwierdził WSA we Wrocławiu, który w wyroku z dnia 20 października 2017 r., I SA/Wr 681/17 podał, że odsetki za opóźnienie otrzymane przez podatnika od byłego małżonka są bezpośrednio i ściśle związane z przychodem z tytułu należnej od niego spłaty z wyrównania dorobków, ponieważ obowiązek ich zapłaty nie mógłby powstać bez zaistnienia zobowiązania do dokonania takiej spłaty.

Skoro przychód ze spłaty z tytułu wyrównania dorobków został wyłączony spod opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych na mocy art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy PIT, to również odsetki za opóźnienie w takiej spłacie nie powinny stanowić przychodu opodatkowanego tym podatkiem.

Przechodząc do podsumowania naszego dzisiejszego artykułu, możemy stwierdzić, że wyrównanie dorobków pomiędzy rozwodzącymi się małżonkami jest zdarzeniem neutralnym podatkowo, jeśli chodzi o podatek PIT. W takim przypadku żaden z byłych małżonków nie ma obowiązku dokonywania rozliczenia przychodu przed urzędem skarbowym.

Wyrównanie dorobków zostało wprost określone w przepisach podatkowych jako czynność niepodlegająca pod normy ustawy PIT.

Prawnik, Spec. ds. Rachunkowości i Rewizji Finansowej

[email protected]

Leave a Reply

Your email address will not be published.