Dzieci nie wróciły z zagranicy – naruszenie praw rodzica

Dzieci nie wróciły z zagranicy – naruszenie praw rodzica“Rozwód jako proces. Perspektywa dorosłych i dzieci” – polecana publikacja

Z radością informujemy, że podczas XX Kongresu Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych w Polsce, który odbędzie się w dniach 16-20 września 2018 roku w Zakopanem Panie dr Magdalena Błażek i dr Aleksandra Lewandowska-Walter z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego przedstawią wykład pt.: “Dziecko w konflikcie około rozwodowym”.

Dzieci nie wróciły z zagranicy – naruszenie praw rodzicaKomentarz do ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich autorstwa Anny Haak-Trzuskawskiej i Henryka Haaka

W nawiązaniu do ubiegłorocznego wystąpienia Pana Profesora Henryka Haaka na XVI Kongresie Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych w Polsce na temat zmian w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich – z radością informujemy, że na rynku wydawniczym ukazał się długo oczekiwany Komentarz do ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich autorstwa Anny Haak-Trzuskawskiej i Henryka Haaka (wydawnictwo C.H.Beck).

Dzieci nie wróciły z zagranicy – naruszenie praw rodzicaKomentarz do art. 138 Kro.

Fragment wydanego nakładem wydawnictwa Lexis Nexis nowego Komentarza kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jako pracy zbiorowej pod redakcją prof. J. Wiercińskiego.

Dzieci nie wróciły z zagranicy – naruszenie praw rodzicaAnna Kurzępa – “Sędziowie a media. Jak zapanować nad stresem i trudnymi sytuacjami?”

Prezentujemy Państwu Sędziom materiał wykładowcy XVI Kongresu Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych w Polsce, Anny Kurzępy, na temat “Sędziowie a media. Jak zapanować nad stresem i trudnymi sytuacjami?”

Dzieci nie wróciły z zagranicy – naruszenie praw rodzicaDr Magdalena Błażek – “Prawidłowości rozwoju poznawczego dziecka a sytuacja wysłuchania”

W uzupełnieniu materiałów dostępnych po XVI Kongresie Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych w Polsce udostępniamy Państwu opracowanie dr Magdaleny Błażek -Kierownika Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno -Konsultacyjnego przy Sądzie Okręgowym w Gdańsku i pracownika naukowego w Zakładzie Psychologii Osobowości i Psychologii Sądowej Uniwersytetu Gdańskiego, dotyczące psychologicznych aspektów wysłuchania małoletniego dziecka.

Dzieci nie wróciły z zagranicy – naruszenie praw rodzicaDr Michał Wojewoda – “Stwierdzenie treści właściwego prawa obcego przez sędziego krajowego”

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom Państwa sędziów, przedstawiamy prezentację, udostępnioną przez jej autora dr Michała Wojewodę z Uniwersytetu Łódzkiego, który w ramach wykładu w dniu 22 września 2014 roku, podczas XVI Kongresu Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych w Polsce, w sposób niezwykle interesujący, zapoznał nas z trudną problematyką międzynarodowego prawa prywatnego.

Dzieci nie wróciły z zagranicy – naruszenie praw rodzicaObowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka

Fragment wydanego nakładem wydawnictwa Lexis Nexis nowego Komentarza kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jako pracy zbiorowej pod redakcją prof. J. Wiercińskiego.

Dzieci nie wróciły z zagranicy – naruszenie praw rodzicaZgoda na uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka. Cywilnoprawne aspekty uprowadzenia dziecka za granicę

W erze globalizacji, kiedy rodziny powstają i rozpadają się ponad granicami państwowymi, wewnętrzne prawo rodzinne poszczególnych krajów nie zawsze w wystarczający sposób odnosi się do potrzeb dzieci i rodziców pozostających w relacji z więcej niż jednym państwowym porządkiem prawnym. W tych sprawach właściwe ramy prawne mają zapewniać m.in. konwencje haskie dotyczące dzieci, wypracowane w ramach Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego

Żona nie chce wrócić z dzieckiem do kraju

Skoro władza rodzicielska nad Państwa dzieckiem przysługuje obojgu w pełnym zakresie, to żadne z Państwa nie może bez zgody drugiego wywieźć córki do innego kraju.

Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do jego wychowywania.

Tym samym, gdyby faktycznie pozbawił Pan żonę prawa do opieki nad dzieckiem, postąpiłby Pan zarówno wbrew polskiemu Kodeksowi rodzinnemu i opiekuńczemu, jak i Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w Hadze 25 października 1980 r., której sygnatariuszami są m.in. Polska i Irlandia.

Wystąpienie do sądu o zgodę na wyjazd dziecka za granicę 

Bez względu czy rodzice są małżeństwem, czy też żyją poza nim, jeśli mają pełnię władz rodzicielskich, zgoda obojga na wyjazd dziecka za granicę jest konieczna.

W przypadku, gdy rodzice w tej kwestii nie mogą dojść do porozumienia, wówczas jedno z nich może wystąpić do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na wyjazd dziecka za granicę, orzeczenie sądu zastąpi wówczas zgodę matki.

Sądem opiekuńczym jest sąd rejonowy wydział rodzinny i nieletnich.

Bezprawne uprowadzenie dziecka za granicę przez jednego z rodziców

Gdy jedno z rodziców wyjeżdża z dzieckiem na stałe za granicę, nie powiadamiając drugiego, mamy do czynienia z bezprawnym uprowadzeniem, do którego mają zastosowanie postanowienia wyżej cytowanej Konwencji. Zgodnie z jej art.

3 uprowadzenie jest bezprawne, jeżeli spełnione są dwie przesłanki: naruszone zostało prawo do opieki oraz prawo to w chwili uprowadzenia było skutecznie wykonywane.

Jeśli więc zostanie ustalony fakt sprawowania pieczy nad dzieckiem – do czasu uprowadzenia – przez matkę, która nadal jest zainteresowana wykonywaniem swych uprawnień względem dziecka (co znajduje swój wyraz w braku akceptacji stanu faktycznego po jego uprowadzeniu), wówczas niewątpliwie stanie Pan przed zarzutem uprowadzenia.

Należy bowiem stwierdzić, że w niniejszej sprawie istnieje wysoki stopień prawdopodobieństwa, iż matka dziecka wykonywałaby swoje prawo do pieczy nad dzieckiem, gdyby nie została jej bezprawnie przez Pana samowolę pozbawiona. Powszechnie uważa się, iż każdy, kto ma nawet tylko prawo do decydowania o miejscu pobytu dziecka, ma tym samym prawo do opieki w rozumieniu Konwencji.

Przyjazd dziecka z ojcem do Polski z Irlandii bez zgody matki

W przypadku uprowadzenia dziecka do Polski, jego matka będzie mogła wystąpić z wnioskiem do odpowiednich organów o wszczęcie stosownej procedury w celu wydania dziecka. Orzeczenie o odebraniu osoby wydaje sąd opiekuńczy (w składzie jednoosobowym) po przeprowadzeniu rozprawy, która jest obligatoryjna. Od postanowienia tego będzie służyła Panu apelacja.

Obowiązek nakazania powrotu dziecka nie jest jednak bezwzględny. Sąd może oddalić wniosek, jeśli strona sprzeciwiająca się wydaniu dziecka wykaże, że:

  • wnioskodawca faktycznie nie wykonywał prawa do opieki w czasie uprowadzenia lub zaakceptował uprowadzenie lub zatrzymanie;
  • istnieje poważne ryzyko, iż powrót dziecka naraziłby je na szkodę psychiczną lub fizyczną lub w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w sytuacji nie do zniesienia;
  • samo dziecko sprzeciwia się powrotowi, a osiągnięty wiek i stopień jego dojrzałości uzasadnia uwzględnienie jego opinii;
  • wydaniu dziecka sprzeciwiają się podstawowe zasady państwa wezwanego dotyczące ochrony praw człowieka i podstawowych wolności.

Reasumując, wyjazd z dzieckiem do Polski bez zgody matki może spowodować nakaz powrotu z nim do kraju, jeśli jego matka złoży do sądu wniosek o wydanie dziecka, a sąd postanowieniem orzeknie taki nakaz.

Jeśli sprawowanie przez matkę opieki nad Państwa dzieckiem nie pozostaje w sprzeczności z dobrem dziecka, to proszę bez jej zgody nie wywozić dziecka. Najlepszym i jedynie legalnym rozwiązaniem jest zwrócenie się w tej kwestii to polskiego sądu rodzinnego. Jeżeli Pan i Pana żona posiadają miejsce zamieszkania w Polsce, jurysdykcja polskiego sądu jest wyłączna.

Rozwód z wyłącznej winy żony a powierzenie ojcu opieki nad dzieckiem

Co do Pańskich pytań w związku z rozwodem, to jeśli się na niego Państwo zdecydują, to w Pana wypadku raczej warto nie zgadzać się na orzeczenie rozwodu czy separacji bez orzekania o winie. Wówczas bowiem sąd kwestię winy weźmie pod uwagę przy powierzeniu opieki nad Państwa córką jednemu z Was; nadto Pan będzie mógł żądać od żony alimentów na swoją osobę.

Natomiast, jeśli spór o wyjazd dziecka będzie rozstrzygany przez sąd jako odrębna sprawa (a nie przy okazji rozwodu czy separacji), to również warto podnieść okoliczność winy.

Niemniej ustawodawca nie daje Panu żadnych konkretnych uprawień z tytułu niewinności za rozkład pożycia, stąd nie może mieć Pan gwarancji, że decyzja sądu odnośnie opieki nad dzieckiem będzie po Pana myśli.

Każda sprawa rozstrzygana jest bowiem indywidualnie.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej  ▼▼▼

See also:  Obniżenie alimentów do momentu znalezienia pracy

Opieka nad małoletnimi – Polska w Wielkiej Brytanii

Kiedy mieszkasz na stałe zagranicą, zapoznaj się z przepisami dotyczącymi opieki nad dziećmi. Pozwoli Ci to na uniknięcie problemów związanych z niewiedzą o prawie regulującym opiekę nad małoletnimi.

Pamiętaj, że w wielu krajach wzorce postępowania i standardy działania organów publicznych powołanych do zajmowania się sprawami dzieci odbiegają od tych znanych z Polski.

Wszelkie rozbieżności między zachowaniem rodziców a zwyczajami i prawem przyjętym w danym kraju mogą skutkować daleko idącymi konsekwencjami dla rodziców, łącznie z odebraniem dzieci.

Możesz spodziewać się reakcji miejscowych władz i ingerencji w Twoje prawa rodzicielskie m.in. w przypadkach:

  • nadużywania alkoholu lub innych środków odurzających,
  • niedostosowania społecznego, w tym przejściowych lub trwałych trudności natury psychologicznej,
  • skłonności do przemocy,
  • braku zdolności zapewnienia dziecku godnych i bezpiecznych warunków życia,
  • konfliktów z prawem.

Miej na uwadze, że niektóre zachowania w relacjach między rodzicami a dziećmi, kulturowo dopuszczalne w Polsce, w innych państwach mogą być traktowane jako naruszenie praw dziecka. Do tej kategorii zalicza się np. krzyk czy inne formy karcenia dziecka, nawet jeśli zostały wywołane bez użycia przemocy fizycznej.

W wielu krajach występują przypadki lub podejrzenia nieprawidłowych postaw wychowawczych rodziców.

Mogą one być zgłaszane właściwym służbom socjalnym zarówno przez szkoły, służby medyczne, sąsiadów, a nawet zwykłych przechodniów zaniepokojonych zachowaniem rodziców względem dzieci.

Służby te, kierując się dobrem dziecka, mogą ingerować w życie rodzinne obywateli polskich zamieszkałych za granicą. Bywa, że zgłoszenia dotyczące niepokojących sytuacji w rodzinie są dokonywane przez dzieci.

Ważne! Pamiętaj, że co do zasady sytuacja dziecka, nawet jeśli nie posiada obywatelstwa kraju, w którym przebywa, będzie oceniana w świetle przepisów prawa i zwyczajów panujących w tym konkretnym państwie.

Oprócz przepisów miejscowych, na podstawie których lokalne służby socjalne podejmują podstawowe działania, są one zobowiązane do przestrzegania norm prawa międzynarodowego.   

Podstawowe prawa dziecka zostały zawarte w Konwencji o prawach dziecka z 1989 r. Najważniejsze z nich to:

  • prawo dziecka do zachowania tożsamości, w tym obywatelstwa, nazwiska, stosunków rodzinnych (art. 8),
  • w sytuacji umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, prawo do zachowania jego tożsamości etnicznej, religijnej, kulturowej i językowej (art. 20). 

W państwach Unii Europejskiej (za wyjątkiem Danii) obowiązuje rozporządzenie Rady nr 2201/2003 dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej (tzw. rozporządzenie Bruksela II bis), zgodnie z którym decyzję w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, co do zasady, podejmują sądy państwa, w którym dziecko stale zamieszkuje.

  • Treść rozporządzenia w języku polskim
  • W innych państwach spoza UE, w których nie będzie można powołać się na powyższe przepisy mają zastosowanie przepisy Konwencji o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci z 1996 r.
  • Treść konwencji oraz lista państwa, które są objęte konwencją
  • Pamiętaj, że sam fakt posiadania statusu cudzoziemca nie zwalnia Cię od obowiązku przestrzegania prawa panującego w tym kraju, a w przypadku jego naruszenia, od odpowiedzialności prawnej na równi z obywatelami tego państwa.

Kompetencje konsula w zakresie udzielania pomocy w sprawach dotyczących opieki nad małoletnimi wynikają z:

  • przepisów prawa polskiego i państwa, w którym dziecko zamieszkuje,
  • postanowień umów międzynarodowych,
  • przepisów prawa Unii Europejskiej.

Co konsul może:

  • konsul udziela rodzicom lub krewnym dziecka ogólnych informacji o obowiązującym prawie miejsca pobytu dziecka, m.in. podstawach działania i kompetencjach krajowych służb socjalnych, właściwości sądów oraz możliwości uzyskania wsparcia od polskich lub innych lokalnych organizacji pomocowych,
  • objaśnia zasady i możliwości przekazania sprawy do rozstrzygnięcia przez polski sąd oraz zasady umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej w Polsce,
  • konsul, udziela informacji o polskojęzycznych adwokatach w danym państwie, możliwości otrzymania bezpłatnej porady prawnej oraz wnioskowania o zwolnienie z kosztów sądowych,
  • konsul może uczestniczyć w rozprawie sądowej w charakterze obserwatora, o ile nie zabrania tego tamtejsze prawo, sąd wyrazi na to zgodę, a strony postępowania się temu nie sprzeciwią,
  • konsul może udzielać, na potrzeby sądu oraz miejscowych służb socjalnych, informacji na temat polskiego systemu opieki nad dzieckiem, wsparcia, na które może liczyć rodzina w Polsce ze strony państwa oraz innych kwestii, które mogą mieć istotne znaczenie w procesie podejmowania przez sąd decyzji w sprawie małoletniego obywatela RP. 

Czego konsul nie może:

  • konsul nie ma możliwości występowania przed sądem w charakterze pełnomocnika procesowego,
  • konsul nie świadczy usług doradztwa prawnego,
  • konsul nie ma możliwości pokrycia wynagrodzenia prawnika lub kosztów sądowych,
  • konsul nie może angażować się w rozstrzyganie sporów między rodzicami lub prawnymi opiekunami dziecka.

Uprawnienia do podejmowania interwencji przez konsula są dodatkowo ograniczone w przypadku, gdy małoletni posiada obywatelstwo państwa, w którym mieszka.

Bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie to sytuacja, gdy ktoś wywiezie dziecko do państwa, w którym nie mieszka ono na stałe. Musi to nastąpić z naruszeniem woli i prawa do opieki osoby, która ma władzę rodzicielską.  

Najważniejszym dokumentem w sytuacji bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka za granicą jest konwencja haska dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę z dnia 25 października 1980 r.

To międzynarodowe porozumienie, które pomaga w sprowadzeniu dzieci uprowadzonych do innego kraju. Państwa, które ją podpisały, zobowiązują się do współpracowania ze sobą, żeby dziecko wróciło do swojego kraju jak najszybciej.

Polska również jest związana przepisami konwencji haskiej.

Sprawdź, które państwa są objęte przepisami konwencji

Pamiętaj, że w wielu krajach występuje instytucja prawna tzw. „władzy dzielonej” nad dzieckiem między rodzicami a władzami lokalnymi, które w takiej sytuacji mają takie samo lub większe prawo do decydowania np. o miejscu pobytu dziecka niż jego rodzice. Tym samym wyjazd z dzieckiem bez ich zgody również będzie traktowany jako uprowadzenie rodzicielskie.

Ważne!

Uprowadzenie dziecka w kraju pobytu może stanowić przestępstwo. Musisz liczyć się z możliwością poniesienia odpowiedzialności za taki czyn, w tym kary tak surowej, jak pozbawienie wolności.

Jak uzyskać pomoc w sprowadzeniu dziecka uprowadzonego za granicę?

Pomoc możesz uzyskać w Ministerstwie Sprawiedliwości, które przyjmuje wnioski o powrót dziecka. Szczegółowe informacje na ten temat, w tym wzór wniosku o powrót dziecka, znajdziesz tutaj.

Koronawirus a kontakty z dzieckiem

Okoliczności z jakimi zmaga się aktualnie niemal cały świat nie pozostają bez wpływu na stosunki rodzinne. Pandemia koronawirusa dotyka relacji rodzic – dziecko, a mianowicie kwestii realizowania orzeczonych uprzednio przez sąd kontaktów z małoletnim.

Wzrost liczby zakażeń koronawirusem spowodował pojawianie się sytuacji, w których rodzic, z którym przebywa dziecko odmawia wydania małoletniego drugiemu rodzicowi, w celu odbycia kontaktu, uzasadniając swoją decyzję obawą o zdrowie dziecka.

W związku z tym rodzi się pytanie, czy istnienie stanu epidemii jest dostatecznym powodem odmowy realizowania kontaktów z dzieckiem?

Nie podlega wątpliwości, że powszechny nakaz pozostawania w domach nie sprzyja wykonywaniu kontaktów. Nie jest to jednak samoistny powód do całkowitego uniemożliwienia rodzicowi kontaktu z dzieckiem. Podkreślić należy, że realizowanie kontaktów jest prawem dziecka i rodzica określonym w art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym

„Niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów.”.

Każdy przypadek powinien być rozpatrzony indywidualnie, w oparciu o zachowanie wyjątkowych reguł ostrożności wymaganych dla obecnej sytuacji

Jeśli nie występują żadne niepokojące przesłanki po stronie dziecka, jak i rodzica, w szczególności brak jest objawów sugerujących zakażenie koronawirusem, rodzic nie przebywał w ostatnim czasie za granicą, rodzic i dziecko nie mieli styczności z osobą, która wróciła z zagranicy lub z innych powodów była poddana kwarantannie, nie ma przeszkód do odbycia kontaktu.

See also:  Czy matka może zabronić dzieciom kontaktu elektronicznego?

Dla dobra dziecka, w poszanowaniu jego oraz własnego zdrowia rodzice powinni porozumieć się co to tymczasowego sposobu wykonywania kontaktów. Podstawą jest ustalenie bezpiecznego miejsca spotkań. Z uwagi na obowiązujące obostrzenia preferowanym miejscem spotkań jest to, w którym przebywa dziecko.

Wobec powyższego, jeśli odbycie kontaktu jest odpowiednio przemyślane, uwzględnia zasady bezpieczeństwa, kontakt powinien zostać zrealizowany.

Pamiętajmy, że istnieją także alternatywne metody kontaktu, takie jak rozmowy wideo oraz inne aktywności online ogólnie dostępne z dzisiejszych czasach. Formy te nie zastąpią kontaktu bezpośredniego, jednak mogą okazać się konieczne dla utrzymania systematycznej relacji z dzieckiem w tym trudnym okresie.

Stan epidemii wymaga od nas szczególnej ostrożności, jednocześnie skłania do refleksji, dokonania oceny istotnych dla nas wartości. Należałoby zastanowić się, czy zgodne z dobrem i potrzebami dziecka będzie zagorzałe, nieuzasadnione pod kątem bezpieczeństwa uniemożliwianie kontaktów z drugim rodzicem, i odwrotnie, czy warto nalegać na kontakt mimo wystąpienia alarmujących czynników?

W sytuacji konfliktu rodziców dziecka na tym gruncie istnieje możliwość wystąpienia do sądu by ten zagroził nakazem zapłaty rodzicowi naruszającemu ustalone zasady kontaktów. Taką możliwość daje art. 59815 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, stanowiący, że:

„Jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy, uwzględniając sytuację majątkową tej osoby, zagrozi jej nakazaniem zapłaty na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku.”.

Trzeba jednak mieć na uwadze, że obecnie ograniczona jest także praca sądów; sprowadza się do rozpoznawania spraw pilnych. Nie ma zatem gwarancji, że zainicjowana przez nas sprawa zostanie rozpatrzona do końca czasu trwania epidemii.

Godzi się zatem dołożyć wszelkich starań, aby działając zgodnie z interesem dziecka porozumieć się z drugim rodzicem w kwestii realizowania kontaktów z małoletnim.

W przypadku dodatkowych pytań zapraszamy do kontaktu.

Co zrobić jak partner zabierze dziecko za granicę?

W ostatnich latach odnotowuje się coraz liczniejsze przypadki tzw. uprowadzeń rodzicielskich. Trudno nie zauważyć  tendencji wzrostowej uprowadzeń z Polski. Z danych przekazanych przez polskie sądy wynika, że w 2018 roku zarejestrowano 133 sprawy w trybie konwencji haskiej.

Coraz częściej jeden z rodziców zabiera wspólne dziecko i wyjeżdża do innego kraju. Mamy wtedy do czynienia z tzw.

porwaniem rodzicielskim”, a więc z uprowadzeniem dziecka z terytorium kraju jego pobytu na terytorium innego kraju.

Takie sytuacje reguluje prawo międzynarodowe, a w szczególności Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę sporządzoną w Hadze dnia 25 października 1980 r., zwaną również „Konwencją haską”.

Konwencja haska

Celem Konwencji jest przede wszystkim przeciwdziałanie negatywnym skutkom międzynarodowego uprowadzania lub zatrzymywania dzieci. Postępowanie wszczęte na podstawie przepisów Konwencji haskiej ma za zadanie doprowadzić do przywrócenia stanu faktycznego i prawnego, jaki istniał przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem dziecka. Polska jest objęta Konwencją haską.

Jak powszechnie wiadomo, władza rodzicielska należy do obojga rodziców, jeżeli Sąd nie pozbawił jednego z rodziców takiej władzy. Przekłada się to również na kwestie związane ze wspólnym ustalaniem istotnych sprawach, które dotyczą ich dziecka. Niewątpliwie, wyjazd dziecka za granicę jest istotną sprawą.

Sąd Najwyższy jednoznacznie potwierdził, że wyjazd dziecka za granicę w celu spędzenia tam wakacji, jako należący do istotnych spraw dziecka wymaga zgody obojga rodziców, wykonujących władzę rodzicielską.

Zaznaczyć należy, że dotyczy to rodziców zarówno w związku małżeńskim, rozwiedzionych oraz tych, którzy nigdy małżeństwem nie byli.

Problem pojawia się w sytuacji, gdy matka lub ojciec nie wyraża zgody na wyjazd dziecka za granicę. Jeżeli nie dojdzie do porozumienia między rodzicami, wówczas sąd opiekuńczy rozstrzyga tą kwestię, biorąc pod uwagę przede wszystkim dobro dziecka. Drugi rodzic musi w tym celu zwrócić się do sądu rejonowego o wydanie zastępczej zgody na wyjazd dziecka za granicę.

Konwencja haska to międzynarodowe porozumienie, które pomaga w sprowadzeniu dzieci uprowadzonych do innego kraju.

Państwa, które ją podpisały, zobowiązują się do współpracowania ze sobą tak, aby dziecko jak najszybciej wróciło do swojego kraju.

Miejmy na uwadze jednak, iż wydane orzeczenie w trybie Konwencji nie rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, ani nie ustala miejsca zamieszkania dziecka. O tym decyduje wyłącznie właściwy sąd opiekuńczy w innym postępowaniu.

Przedmiotem Konwencji jest zapewnienie natychmiastowego powrotu dzieci bezprawnie uprowadzonych bądź zatrzymanych w jednym z umawiających się państw oraz zapewnienie poszanowania praw do opieki i odwiedzin określonych przez ustawodawstwo jednego umawiającego się państwa w innych umawiających się państwach.

Istnieją jednak wyjątki, które uniemożliwiają uprowadzonemu dziecku powrót do kraju jego stałego pobytu.

Są one ściśle wymienione w treści Konwencji haskiej, a jeden z nich wskazuje, iż odmowa wydania dziecka może nastąpić wówczas, gdy powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną albo postawiłby je w jakikolwiek sposób w sytuacji nie do zniesienia. Z praktyki wynika, że właśnie ten przepis jest najczęstszą przyczyną do odmowy przez sądy zarządzenia wydania dziecka do kraju jego stałego pobytu.

Przepis ten wskazuje na sytuację, w której dziecko zostaje wywiezione za granicę przez matkę lub ojca, podczas gdy drugi, dysponujący pełnią władzy rodzicielskiej, dopuszcza się na szkodę dziecka różnych przestępstw. Mogą to być: narażenie dziecka na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia, znęcanie fizyczne, znęcanie psychiczne, molestowanie seksualne i wiele innych.

Często sądy orzekając w takich przypadkach, ustalają najpierw, z którym rodzicem dziecko ma lepszy kontakt i z którym bardziej jest związany.

Wówczas sądy najczęściej kierują się dobrem i interesem dziecka, orzekają, że powinno pozostać przy tym właśnie rodzicu i odmawia zarządzenia powrotu dziecka do kraju, z którego zostało uprowadzone.

Interes dziecka ma podstawowe znaczenie we wszystkich sprawach dotyczących opieki nad nim, aby chronić dziecko w płaszczyźnie międzynarodowej przed szkodliwymi skutkami, wynikającymi z bezprawnego uprowadzenia, przez zagwarantowanie niezwłocznego jego powrotu do państwa stałego pobytu.

Należy bowiem mieć świadomość tego, że z jednej strony interes (dobro) dziecka przemawia za utrzymywaniem więzi rodzinnych dziecka, oczywiście poza wypadkami, gdy rodzina okazała się szczególnie dysfunkcyjna, z drugiej jednak strony, w interesie tegoż dziecka jest zapewnienie mu rozwoju w zdrowym środowisku, a jego rodzic nie może być uprawniony do stosowania środków, które szkodziłyby zdrowiu i rozwojowi dziecka Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 6 lipca 2010 roku, 41615/07

Całkowicie niedopuszczalnym jest fakt, że sądy w Polsce dopuszczają się  naruszenia Konwencji haskiej.

Kolejnym przykładem jest to, iż postępowanie prowadzone na postawie tego dokumentu powinno zostać ukończone w terminie 6 tygodni.

Tymczasem postępowania te trwają w większości ponad rok, co prowadzi do niemal całkowitej izolacji dziecka od rodzica dochodzącego swoich praw. W dniu 19 lipca 2016 roku ( 2171/14) Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, iż:

„Sześciotygodniowy termin do rozpoznania przez sąd krajowy wniosku o powrót dziecka do miejsca zamieszkania na mocy Konwencji haskiej nie jest obligatoryjny.

See also:  Prawo najmu lokalu mieszkalnego po rozwodzie

Jednakże, przekroczenie go o sześćdziesiąt cztery tygodnie przy braku jakichkolwiek okoliczności mogących zwolnić sądy krajowe z jego ścisłego przestrzegania, nie licuje z powagą sytuacji i nie jest zgodny z pozytywnym obowiązkiem działania bez zbędnej zwłoki w postępowaniu o powrót dzieci, co narusza artykuł 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r.”

Postępowanie w trybie Konwencji haskiej

Rozpatrywanie kwestii dobra dziecka według Konwencji haskiej powinno być uzasadnione szczególnie ważnymi okolicznościami, które uprawdopodobniłyby fakt, że wyjazd wraz z dzieckiem był  konieczny z uwagi na naganne zachowanie drugiego z małżonków a zarazem rodzica dziecka. Zgodnie z art. 3 Konwencji, bezprawność uprowadzenia ma miejsce, jeżeli nastąpiło naruszenie prawa do opieki, a w chwili uprowadzenia lub zatrzymania prawo to było skutecznie wykonywane.

Zatem, jeżeli w konkretnym przypadku nie ma możliwości polubownego załatwienia sprawy przez rodziców i dobrowolnego wydania dziecka do jurysdykcji państwa, na terenie którego znajdowało się jego miejsce stałego pobytu przed bezprawnym uprowadzeniem, bez wątpienia taki rodzic może wystąpić z wnioskiem o powrót małoletniego w trybie Konwencji haskiej.

Złożenie właściwego wniosku może nastąpić nie tylko przez rodzica, ale jakąkolwiek inną osobę, instytucję lub organizację, utrzymującą, że dziecko zostało uprowadzone z naruszeniem prawa do opieki nad nim. Zatem, gdy jedno z rodziców wyjeżdża z dzieckiem na stałe za granicę, nie powiadamiając drugiego, mamy do czynienia z uprowadzeniem.

Sytuacja, w jakiej można domagać się pomocy na podstawie Konwencji haskiej odnosi się do dziecka, które spełnia wszystkie poniższe warunki:

  • ma mniej niż 16 lat,
  • mieszkało na stałe w państwie objętym konwencją haską,
  • zostało uprowadzone lub zatrzymane w państwie objętym konwencją haską innym niż miejsce stałego zamieszkania.

Co więcej, wniosek mogą również złożyć takie osoby, które nie wiedzą bądź nie są pewne, gdzie dokładnie jest przetrzymywane dziecko, ale mają uzasadnione przypuszczenia.

Warto podkreślić, iż konwencja ta dotyczy wyłącznie uprowadzeń i zatrzymań międzynarodowych, bowiem jeżeli dziecko zostało uprowadzone w kraju, w którym mieszka na stałe, to wówczas nie ma możliwości skorzystania z takiej pomocy.

Wniosek należy złożyć jak najszybciej do  odpowiedniego organu państwa, do  którego uprowadzono dziecko, albo  za  pośrednictwem Ministerstwa Sprawiedliwości (Departamentu Współpracy Międzynarodowej i Prawa Europejskiego Ministerstwa Sprawiedliwości). Istnieje także możliwość złożenia takiego wniosku bezpośrednio do organu państwa, na terenie którego obecnie przebywa dziecko lub do sądu właściwego dla jego obecnego miejsca pobytu.

Wniosek taki należy złożyć zarówno w języku polskim, jak i w języku kraju, w którym dziecko przebywa bądź jeśli nie wiemy, opisać swoje przypuszczenia. Do wniosku trzeba dołączyć dokument, który potwierdza władzę rodzicielską, zdjęcie dziecka oraz dokument, który informuje, gdzie dziecko mieszkało na stałe.

Ponadto, wnioskodawca powinien udowodnić, że uprowadzenie lub zatrzymanie miało charakter bezprawny, co oznacza, że rodzicowi wnioskującemu o  powrót przysługiwało w  momencie uprowadzenia lub zatrzymania dziecka  prawo do  opieki  przyznane zgodnie z  prawem kraju, z  którego dziecko zostało zabrane.

Należy nadmienić, iż wszystkie kwestie związane z wnioskiem i wymaganymi dokumentami są zawarte w art. 8 Konwencji haskiej.

Organ orzekający w państwie, do  którego  dziecko zostało bezprawnie uprowadzone lub w  którym zostało bezprawnie zatrzymane, jest obowiązany do zarządzenia jego niezwłocznego powrotu, jeśli dziecko wciąż przebywa w tym państwie, a wniosek wpłynął przed upływem roku od momentu uprowadzenia lub zatrzymania dziecka. Warto nadmienić, iż po upływie roku powrót może być również zasądzony, chyba że dziecko przystosowało się już do nowego środowiska.

Co więcej, bardzo często popełnianym błędem jest podpisywanie wniosku przez pełnomocnika, oczywiście jeżeli matka lub ojciec posiadają profesjonalnego pełnomocnika.

Należy pamiętać, że podpis taki musi złożyć wnioskodawca.

Bardzo istotne jest to, aby wniosek został złożony przed upływem roku od chwili uprowadzenia lub zatrzymania dziecka, ponieważ po upływie tego terminu sąd nie ma już obowiązku zarządzenia powrotu dziecka. 

Wnioski o powrót dziecka są rozpatrywane przez właściwe organy, tj. sądy lub organy administracyjne państwa, do  którego  dziecko zostało uprowadzone lub w  którym zostało zatrzymane. W Polsce takim właściwym organem jest  sąd powszechny, wydział rodzinny, pobytu dziecka.

Złożenie wniosku nie obciąża nas żadnymi opłatami, ale koszty tłumaczenia wniosku i załączonych dokumentów już tak. Jednakże, trzeba mieć na uwadze, iż w wielu państwach, między innymi w Anglii, konieczne jest posiadanie pełnomocnika profesjonalnego, aby wnieść sprawę do sądu.

Należy mieć również na uwadze, iż w Konwencji haskiej przewidziane są wyjątki, kiedy Sąd może odmówić wydania nakazu powrotu dziecka do kraju jego stałego pobytu. Jest to możliwe wtedy gdy:

  • osoba sprzeciwiająca się wydaniu wykaże, że wnioskodawca nie wykonywał prawa do opieki w czasie uprowadzenia lub zaakceptował uprowadzenie,
  • osoba sprzeciwiająca się wydaniu wykaże, że istnieje poważne ryzyko, iż powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną,
  • dziecko sprzeciwia się powrotowi, a osiągnięty przez nie wiek i stopień dojrzałości uzasadnia uwzględnienie jego opinii,
  • wniosek o wydanie wpłynął do właściwej władzy państwa wezwanego po upływie roku od dnia uprowadzenia, a dziecko przystosowało się już do swego nowego środowiska,
  • zwrotowi dziecka sprzeciwiają się podstawowe zasady państwa wezwanego dotyczące ochrony praw człowieka i podstawowych wolności.

W orzecznictwie wielokrotnie wskazuje się, iż wykładnia przepisów Konwencji nie może przysłaniać jej głównego celu, a  wyjątki, które są przewidziane w art. 13b Konwencji haskiej należy interpretować ściśle, wskazując na konkretne okoliczności świadczące o poważnym zagrożeniu wystąpienia u dziecka szkody fizycznej, szkody psychicznej bądź groźbie postawienia go w sytuacji nie do zniesienia.

Przyjrzyjmy się bliżej kwestii dot. braku faktycznego wykonywania prawa do opieki w czasie uprowadzenia lub zatrzymania dziecka. Zgodnie z literalnym brzmieniem art.13 zd. 1 lit. a Konwencji haskiej:

„władza sądowa lub administracyjna państwa-strony wezwanego, do którego nastąpiło uprowadzenie, jest zwolniona z obowiązku zarządzenia powrotu dziecka gdy rodzic uprowadzający, sprzeciwiający się powrotowi wykaże, że wnioskodawca faktycznie nie wykonywał prawa do opieki w czasie uprowadzenia lub zatrzymania”.

Powyższa regulacja uprawnia sprzeciwiającemu się rodzicowi wykazywanie braku rzeczywistego i skutecznego wykonywania prawa do opieki nad dzieckiem.

 Nastąpi ono wyłącznie w sytuacji zupełnego zaniechania w tym zakresie, jak chociażby całkowita obojętność na dziecko, czy też niechęć do utrzymywania kontaktów z nim.

W orzecznictwie podkreśla się, że rodzic  który pozostawia dziecko do wychowania dziadkom, ale odwiedza je co jakiś czas, nie będzie spełniał przesłanki całkowitego zaprzestania wykonywania faktycznej opieki.

Bardzo istotny jest również wiek dziecka, a właściwie moment zbliżania się do osiągnięcia 16 lat. Wówczas opinia dziecka powinna być o wiele bardziej brana pod uwagę. O ile jednak sprzeciw dziecka powinien być brany pod uwagę, nie jest on czynnikiem decydującym o oddaleniu wniosku – tak zadecydował Europejski Trybunał Praw Człowiek w wyroku z dnia 7 marca 2013 r.

Z linii orzeczniczej wynika, iż samo odłączenie dziecka od rodzica, który je uprowadził, nie stanowi przeszkody do wydania dziecka. Jednakże, dość problematyczną kwestią jest więź matki z niemowlęciem.

Uznaje się bowiem, iż zachodzą szczególne relacje między nimi, które sprawiają, że tylko w wyjątkowych przypadkach można zaaprobować oddzielenie dziecka od matki.

Oznacza to, że dobro niemowlęcia sprzeciwia się nakazaniu jego powrotu, prowadzającego do oddzielenia go od matki z wskazanymi wyżej konsekwencjami, wówczas wniosek o wydanie dziecka powinien być oddalony.

Zobacz też

Leave a Reply

Your email address will not be published.