Podział działalności gospodarczej między małżonków

Podział działalności gospodarczej między małżonkówZgodnie bowiem z art. 55 1 k.c., przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Wycena przedsiębiorstwa, firmy czy spółki obejmuje:

  • 1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa),
  • 2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości,
  • 3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych,
  • 4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne,
  • 5) koncesje, licencje i zezwolenia,
  • 6) patenty i inne prawa własności przemysłowej,
  • 7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne,
  • 8) tajemnice przedsiębiorstwa,
  • 9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej

W doktrynie zaprezentowano pogląd, że o zaliczeniu nabywanego przedmiotu do majątku wspólnego lub odrębnego powinno decydować porównanie wielkości środków użytych z każdego z tych majątków. W konsekwencji, nabyty przedmiot należy zaliczyć do tego z majątków, z którego pochodzi podstawowa część środków.

Jeżeli środki z drugiego majątku są nieznaczne, stanowią nakład rozliczany zgodnie z art.

45 KRO, jeżeli natomiast wskazane kryterium nie może znaleźć zastosowania ze względu na brak daleko idącej różnicy między zaangażowanymi środkami, to – w braku odmiennej woli małżonków – nabyty przedmiot wchodzi do każdego z majątków w częściach ułamkowych proporcjonalnych do wysokości zaangażowanych środków.

Za koncepcją tą opowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 maja 2000 r., V CKN 50/00 (***), w którym stwierdził, że jeżeli nabycie nastąpiło tylko częściowo ze środków należących do majątku odrębnego, nasuwają się dwa rozwiązania.

Według jednego, należy przyjąć, że nabyte przedmioty wchodzą proporcjonalnie do wartości użytych dla ich uzyskania środków z majątku odrębnego i z majątku wspólnego, w odpowiedniej ułamkowej części do majątku odrębnego i do majątku wspólnego.

Natomiast według drugiego rozwiązania, należy porównać wielkość środków zużytych z każdego z majątków i zaliczyć nabyte za nie przedmioty do tego z tych majątków, z którego pokryto przeważającą część należności; środki zaś pochodzące z drugiego majątku powinny być potraktowane jako wydatek na majątek, do którego dokonano zaliczenia. Ostatnie rozwiązanie należy uznać za uzasadnione, gdy między rozmiarami środków pochodzących z majątku odrębnego i majątku wspólnego istnieje znaczna dysproporcja (zob. podobnie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2008 r., V CSK 355/07).

Podział działalności gospodarczej między małżonkówPrzedsiębiorstwo, firma czy spółka założona przed zawarciem małżeństwa, rozwijana po powstaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, wchodzi w skład majątku osobistego małżonka, który je założył, a nabywane w trakcie trwania małżeństwa rzeczy związane z jego działalnością wchodzą w skład tej samej masy majątkowej co przedsiębiorstwo. Co za tym idzie, jeżeli przedsiębiorstwo powstało przed zawarciem małżeństwa, wchodzi ono w skład majątku osobistego małżonka, jeżeli po jego zawarciu, to z wyjątkiem przypadków zastosowania zasady surogacji, wejdzie ono w skład majątku wspólnego.

  1. Wartość przedsiębiorstwa może mieć różną treść pojęciową i występuje jako:
  2. a) wartość księgowa przedsiębiorstwa – wartość przedsiębiorstwa wynikająca z sumy bilansowej,
  3. b) wartość likwidacyjna przedsiębiorstwa – suma cen uzyskanych ze sprzedaży poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa,
  4. c) wartość odtworzeniowa przedsiębiorstwa – suma nakładów finansowych niezbędnych do odtworzenia poszczególnych elementów majątku przedsiębiorstwa na dany moment,
  5. d) wartość rynkowa przedsiębiorstwa – wartość ukształtowana w trakcie transakcji rynkowych,
  6. e) wartość ekonomiczna przedsiębiorstwa – jest odzwierciedleniem jego zdolności do pomnażania dochodów.

Dla celów wyceny wartości rynkowej przedsiębiorstwa należy pomniejszych osiągane przezeń wyniki finansowe o koszty pracy wspólników, gdyż potencjalny nabywca (inwestor finansowy), zaineresowany jest osiąganiem zysków z inwestycji, a nie świadczeniem osobistej racy na rzecz podmiotu.

Jeżeli przedsiębiorstwo jako zespół składników majątkowy per saldo (po wyłączeniu osobistej pracy właściciela) nie jest zdolne do generowania zysków, to zorganizowany zespół składników majątkowych i pozamajątkowych nie posiada żadnej rzeczywistej rynkowej wartości, mierzonej możliwym do uzyskania za to przedsiębiorstwo czynszem dzierżawy, bądź czynszem leasingowym. W takim wypadku wartość sprzedaży (cena sprzedaży) takiego przedsiębiorstwa na otwartym rynku może być odnoszona jedynie do wartości składników je tworzących i taką wartość należy uznać za wartość przedmiotowego przedsiębiorstwa.

Przy podziale przedsiębiorstwa, firmy czy sspółki stron przedmiotem ustaleń Sądu powinny być również rozliczenia związane z dzielonym przedsiębiorstwem, w tym ustalenie wysokości pożytków (dochodów) uzyskanych w ramach wspólnego przedsiębiorstwa po ustaniu wspólności małżeńskiej oraz ustalenia związane z przyczynieniem się uczestnika poprzez jego osobistą pracę do uzyskania zysku (z możliwością uwzględnienia jego osobistego zaangażowania do wypracowania zysku poprzez pomniejszenie tego zysku o rynkową wartość nakładu pracy osoby, która podjęłaby się kierowania firmą stron).

Zasadą w postępowaniu o podział majątku wspólnego jest, że sąd dokonuje podziału majątku w zakresie tych składników, które istniały w chwili ustania wspólności i które istnieją w chwili dokonywania podziału.

Uwzględnia się jednakże rachunkowo również wartości przedmiotów, które bądź w czasie trwania wspólności, bądź też po jej ustaniu zostały zbyte przez jednego z małżonków ze szkodą dla drugiego (np. postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2004 r.

, IV CK 356/04 ).

Podział działalności gospodarczej między małżonkówPrzykład sprawy Sądowej

Rozważania doprowadziły Sąd Rejonowy do konstatacji, iż przedmiotem niniejszego postępowania są trzy przedsiębiorstwa, prowadzone formalnie przez uczestniczkę jako przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną. Jedno z nich składało się z sieci sklepów prowadzących sprzedaż detaliczną alkoholu i produktów spożywczych osobom fizycznym, drugie z salonu zabaw dla dzieci (…

), a trzecie z zakładu produkcji stalowych. Za uznaniem tych trzech gałęzi działalności uczestniczki za trzy odrębne od siebie przedsiębiorstwa przemawiała ich funkcjonalna odrębność, inny cel działalności i brak faktycznych powiązań organizacyjnych.

Przedsiębiorstwa te działały w zupełnie innych dziedzinach, na zupełnie innych rynkach, w oparciu o inne przedmioty majątkowe, zatrudniając innych pracowników. Łączyła je tylko wspólna księgowość, związana z osobą uczestniczki jako przedsiębiorcy. Biorąc pod uwagę zawartą w art.

551 KC definicję przedmiotowo – funkcjonalną, nie można ich było uznać za jeden zbiór rzeczy służących prowadzeniu określonej działalności gospodarczej, a za trzy odrębne zbiory, mogące być przedmiotem odmiennych praw i obowiązków, których los prawny i faktyczny może być odmienny.

Zdaniem Sądu pierwsze z tych przedsiębiorstw, które w chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej miało postać sieci czterech sklepów z alkoholami, wchodziło w skład majątku osobistego uczestniczki.

Przemawia za tym fakt jego założenia przez nią przed zawarciem małżeństwa, rozwijania go w znacznej mierze w oparciu o środki uzyskane przez uczestniczkę z umów zawieranych w ramach wspierania rynku pracy ze środków publicznych, osobiste prowadzenie tej działalności przez uczestniczkę również w trakcie trwania małżeństwa oraz jego funkcjonowanie w oparciu o kredyt kupiecki w przedsiębiorstwie jej rodziców i funkcjonalny związek z tym przedsiębiorstwem.

Natomiast zdaniem Sądu Rejonowego pozostałe dwa przedsiębiorstwa formalnie prowadzone przez uczestniczkę jako osobę fizyczną weszły w skład majątku wspólnego. Przemawiał za tym fakt ich założenia w trakcie trwania małżeństwa oraz wspólny wkład pracy byłych małżonków i ich rodzin w ich prowadzenie.

W ocenie Sądu Rejonowego wnioskodawca nie udowodnił, aby dokonał nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny w postaci zakładu konstrukcji stalowych, w szczególności na zakup ładowarki (…) i tokarki. W chwili zawarcia małżeństwa posiadał on środki finansowe w łącznej kwocie około 20.000 złotych. Podobnie uczestniczka nie udowodniła, aby ładowarka (…

) została nabyta ze środków wchodzących w skład jej majątku osobistego – darowizn otrzymanych od rodziców.

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji. Prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Przekazanie środka trwałego pomiędzy małżonkami prowadzącymi działalność gospodarczą

  • Publikacja: 2022-03-18
  • Marcin Sądej

Nie ma prawnych przeszkód, aby małżonkowie pozostający w ustroju rozdzielności majątkowej prowadzili osobne firmy. Dodatkowo możliwe jest przekazywanie środka trwałego z firmy jednego małżonka do firmy drugiego małżonka. W naszym dzisiejszym artykule zastanowimy się nad skutkami podatkowymi takiego działania.

Podział działalności gospodarczej między małżonków

Małżonkowie we wspólności prowadzący działalność gospodarczą

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w przypadku gdy do przekazania środka trwałego dochodzi pomiędzy małżonkami, między którymi obowiązuje ustrój wspólności majątkowej, w ten sposób, iż jeden z małżonków przekazuje nieodpłatnie składniki majątku wykorzystywane w swojej działalności gospodarczej, a drugi małżonek przyjmuje je do wykorzystywania we własnej działalności gospodarczej i składniki te objęte są wspólnością majątkową, nie dochodzi do zmiany właściciela tych składników majątku. Zmienia się jedynie sposób ich wykorzystywania.

See also:  Rozwód z winy małżonka a alimenty

W myśl bowiem art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.

) – z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Zgodnie z art. 34(1) K.r.o. – każdy z małżonków jest uprawniony do współposiadania rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego oraz do korzystania z nich w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez drugiego małżonka.

Zgodnie natomiast z art. 35 K.r.o. – w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.

Zatem niezależnie od tego, który z małżonków wykorzystuje składniki majątku objęte majątkową wspólnością ustawową w swojej działalności gospodarczej, oboje małżonkowie pozostają ich właścicielami.

WAŻNE!

W przypadku, gdy następuje przekazanie środków trwałych wykorzystywanych w działalności gospodarczej małżonka do działalności gospodarczej drugiego małżonka nie dochodzi do jego zbycia, gdyż współwłaścicielami nadal pozostają te same osoby (małżonkowie).

Przekazanie środka trwałego pomiędzy małżonkami a przychód podatkowy

Przekazanie środka trwałego z jednej firmy do działalności gospodarczej drugiego małżonka nie wiąże się z odpłatnym zbyciem składnika majątku.

Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zaliczają czynności nieodpłatnego przekazania nieruchomości na cele osobiste podatnika do żadnej z kategorii źródeł przychodów, zatem opisana powyżej czynność jest dla podatników neutralna podatkowo – nie powoduje powstania przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tak też stwierdził Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 05.10.2018 r., nr 0114-KDIP3-1.4011.407.2018.3.ES.

Ustrój wspólności ustawowej, obejmujący dorobek obojga małżonków, ukształtowany został przez ustawodawcę jako wspólność łączna, bezudziałowa. Wspólność ta charakteryzuje się tym, że w czasie jej trwania małżonkowie nie mają określonych udziałów w majątku wspólnym, nie mogą zatem rozporządzać udziałami, a także nie mogą żądać podziału majątku objętego wspólnością.

Zatem niezależnie od tego, który z małżonków wykorzystuje składniki majątku objęte majątkową wspólnością ustawową w swojej działalności gospodarczej, oboje małżonkowie pozostają ich właścicielami.

Jeśli małżonkowie prowadzą odrębne pozarolnicze działalności gospodarcze, a na prawach majątkowej wspólności ustawowej są właścicielami składników majątku (nieruchomości, ruchomości), to każdy z nich ma prawo wykorzystywać je dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej.

Na brak opodatkowania tego rodzaju czynności wskazuje m.in. interpretacja Dyrektora KIS z dnia 1 sierpnia 2019 r., nr 0114-KDIP3-1.4011.323.2019.1.MJ:

Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zaliczają do żadnej z kategorii źródeł przychodów tego rodzaju czynności, zdarzeń jeżeli ich przedmiotem są składniki majątku stanowiącego współwłasność łączną małżeńską. Zatem opisana powyżej czynność nie będzie rodziła po stronie Wnioskodawcy obowiązku podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych.

A zatem przedstawiona we wniosku czynność prawa dokonana pomiędzy małżonkami, nie rodzi skutków prawnych na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdyż dotyczy składników majątku objętych majątkową wspólnością ustawową. Tym samym za pozbawione podstaw prawnych uznać należy traktowanie należności uzyskanych z tytułu tej czynności jako przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

WAŻNE!

Przekazanie środka trwałego z działalności jednego małżonka do działalności drugiego małżonka jest neutralne podatkowo i nie wywołuje skutków podatkowych na gruncie podatku PIT.

Amortyzacja środka trwałego przekazanego między małżonkami

Natomiast w kwestii amortyzacji należy po pierwsze wskazać na art. 22g ust.

11 ustawy PIT, który podaje, że w razie gdy składnik majątku stanowi współwłasność podatnika, wartość początkową tego składnika ustala się w takiej proporcji jego wartości, w jakiej pozostaje udział podatnika we własności tego składnika majątku; zasada ta nie ma zastosowania do składników majątku stanowiących wspólność majątkową małżonków, chyba że małżonkowie wykorzystują składnik majątku w działalności gospodarczej prowadzonej odrębnie.

W rezultacie jeżeli oboje małżonkowie prowadzą działalność gospodarczą, jednak składnik majątku jest wykorzystywany w działalności tylko jednego z nich, to ma on prawo do naliczania odpisów amortyzacyjnych od 100% wartości początkowej.

Ponadto z art. 22g ust. 13 pkt 5 w związku z ust. 12 ustawy PIT wynika, że w przypadku zmiany działalności wykonywanej samodzielnie przez jednego z małżonków na działalność wykonywaną samodzielnie przez drugiego z małżonków powinna mieć miejsce kontynuacja amortyzacji, jeżeli przed tą zmianą składniki majątku były wprowadzone do ewidencji (wykazu).

W konsekwencji po przekazaniu środka trwałego z majątku jednego małżonka do majątku drugiego małżonka należy naliczać odpisy amortyzacyjne na zasadzie kontynuacji. W tym przypadku konieczne jest także wykreślenie składnika z ewidencji ŚT jednego małżonka i wpisanie w ewidencji ŚT drugiego.

Zasadniczo przy takim przekazaniu obowiązuje zasada kontynuacji amortyzacji nieruchomości, co zresztą potwierdził Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 16.04.2018 r., nr 0115-KDIT3.4011.78.2018.3.JŁ:

Należy zaznaczyć, że odpisy amortyzacyjne dokonywane przez jednego z małżonków mają bezpośredni wpływ na wysokość dochodu osiągniętego z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, który to dochód jest dochodem wspólnym małżonków.

Nie jest więc uzasadnione powtórne zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów tego samego wydatku, poniesionego ze wspólnego majątku małżonków, tym razem w działalności drugiego małżonka (z której dochód również będzie dochodem wspólnym), nie jest zatem możliwa dwukrotna amortyzacja tej samej wartości niematerialnej i prawnej lub tego samego środka trwałego.

WAŻNE!

W przypadku przekazania środka trwałego mamy do czynienia z zasadą kontynuacji amortyzacji środka trwałego.

Podsumowując: przekazanie środka trwałego z działalności jednego małżonka do działalności drugiego jest neutralne podatkowo (nie powstaje żaden przychód podatkowy).

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej  ▼▼▼

Podział firmy po rozwodzie – cz. 1 – działalność gospodarcza

Czy firma prowadzona przez jednego z małżonków ulega podziałowi w sprawie o podział majątku wspólnego? Praktyczne wskazówki i przykłady – cz.1 (działalność gospodarcza).

Podział firmy po rozwodzie – cz. 2 – spółka z o.o.

Podział firmy po rozwodzie – cz. 3 – spółka cywilna

Określenie wspólnoty majątkowej

Małżonek, prowadzący własną działalność gospodarczą musi się liczyć z konsekwencjami wynikającymi z regulacji w zakresie podziału majątku wspólnego.

Polecamy: INFORLEX Twój Biznes Jak w praktyce korzystać z tarczy antykryzysowej Zamów już od 98 zł

Z mocy prawa wspólność majątkowa małżeńska pomiędzy małżonkami powstaje w dniu zawarcia związku małżeńskiego. Wspólnotę majątkowa ustaje w wyniku rozwodu, separacji, orzeczenia sądu lub zawarcia intercyzy – umowy majątkowej małżeńskiej jeszcze przed zawarciem małżeństwa lub w jego trakcie.

Musi zostać zawarta przed notariuszem i tylko przed notariuszem może być rozwiązana. Jeśli intercyza zostanie zawarta przed małżeństwem, wspólnota majątkowo nie powstanie.

Fakt czy firma powstała przed lub w trakcie trwania wspólnoty majątkowej jest decydujący przy jej podziale w trakcie podziału majątku wspólnego małżonków.

Jeden z małżonków wkroczył we wspólnotę majątkową prowadząc działalność gospodarczą, w skład której wschodzi samochód. W trakcie trwania małżeństwa w ramach działalności małżonek pozyskał nieruchomość. Przy podziale majątku samochód nie podlega podziałowi a nieruchomość podlega podziałowi między małżonkami.

Określenie źródła środków na założenie firmy

Co do zasady firma założona przez jednego z małżonków w trakcie trwania wspólnoty majątkowej będzie uznana, że została założona ze środków pochodzących z majątku wspólnego, a przez to będzie należała do obojga małżonków. Wykazanie, że środki na założenie firmy pochodzą spoza majątku wspólnego leży po stronie jednego z małżonków i wymaga udowodnienia przed sądem.

W trakcie trwania wspólnoty majątkowej, jeden z małżonków nabył spadek w wysokości 100 tys. zł, który przeznaczył w całości na założenie działalności gospodarczej.

Przy podziale majątku małżonek wykazywał, że należy do jego majątku osobistego, w związku z tym nie podlega podziałowi a cała firma należy wyłącznie jego.

Do podziału między małżonkami będą należeć dochody firmy z czasu trwania wspólnoty.

See also:  Pozorna umowa sprzedaży między byłymi małżonkami

Podział dochodów firmy

Co do zasady dochody wypracowane przez firmę należącą do jednego z małżonków wchodzą do majątku wspólnego.

Dochody wypracowane przed ustanowieniem wspólnoty majątkowej lub po jej ustaniu nie wchodzą do majątku wspólnego. Dochód powinien być i jest wykazywany przed sądem jako księgowy zysk firmy.

Przy podziale majątku sąd nie bierze pod uwagę pasywów. Mają one wpływ jedynie na zmniejszenie wartości firmy.

Do pasywów firmy dzielonej przez małżonków należy leasingowany samochód. Wartość samochodu nie będzie podlegał podziałowi. Po wykazaniu przez jednego z małżonków wartość samochodu zostanie uznana jako koszt firmy, zmniejszy jej wycenę, a w konsekwencji ewentualną spłatę należności wynikłych z podziału majątku pomiędzy małżonkami. 

Podział nakładów inwestycyjnych na rozwój firmy

Często zdarzają się sytuacje, że oboje małżonkowie czynią inwestycje na prowadzone przez jednego z nich przedsiębiorstwo.

Zgodnie z kodeksem cywilnym przedsiębiorstwo stanowi zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Prawa niematerialne firmy to między innymi prawa wynikające z umów, znaki towarowe, licencje, koncesje itp.

W przypadku sporu między małżonkami co do wartości przedsiębiorstwa, jego szczegółową wyceną w sprawie o podział majątku zajmuje się powołany przez sąd biegły.

Istotną w tym kontekście kwestią jest, iż zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, przynależność do mas majątkowych poszczególnych składników wchodzących w skład przedsiębiorstwa, uzależniona jest od zakresu przynależności samego przedsiębiorstwa.

Jeden z małżonków będący we wspólności majątkowej z majątku osobistego zakupił do firmy wyposażenie biura. Wyposażenie te będą należeć do własności firmy, a więc do majątku wspólnego stron. Małżonek, który zakupił wyposażenie biura powinien wnieść wniosek o rozliczenie nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny stron.

Wynika to z  uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1962 roku, III CO 2/62, w którym zostało przesądzone, iż przedmiot majątkowy, który został nabyty w jakiejkolwiek części z majątku wspólnego, w braku odmiennej umowy małżonków, wchodzi do majątku wspólnego. Małżonek, który poczynił nakłady czy wydatki na firmę z majątku osobistego może rościć ich zwrot w podziale majątku. 

Konkludując, firma powstała w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej, nawet jeśli prowadzona jest wyłącznie przez jednego z małżonków, w sytuacji, gdy środki przeznaczone na jej założenie i funkcjonowanie będą pochodziły częściowo z majątku wspólnego, a częściowo z majątku osobistego jednego z małżonków, będzie objęta wspólnością majątkową małżeńską.

Jeden z małżonków będący we wspólnocie majątkowej latami oszczędzał ze swojego wynagrodzenia na założenie firmy. Otrzymawszy spadek, wchodzący do majątku osobistego, postanowił założyć firmę, finansując ją kwotą uzyskaną ze spadku w przeważającej mierze oraz wcześniej poczynionymi oszczędnościami.

Firma była prowadzoną wyłącznie przez tego małżonka, drugi małżonek nie angażował się w niej. Przy podziale majątku dlatego, że firma była finansowana częściowo z majątku wspólnego, nawet w niewielkiej mierze, przesądza o tym, że należy do wspólnoty majątkowej.

Środki finansowe pochodzące ze spadku małżonka zostaną uznane jako nakład z majątku osobistego i będą podlegać zwrotowi.

Wartym podkreślenia jest fakt, iż sąd nie rozliczy nakładów poczynionych z majątku osobistego małżonka na majątek wspólny małżonków ani odwrotnie nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków z urzędu. Nawet, gdyby kwestia ta została ujawniona w sprawie o podział majątku wspólnego, np. w zeznaniach świadków, bez stosowanego wniosku złożonego w tym zakresie, sąd nie będzie rozliczał nakładów.

Nierówny podział majątku wspólnego

Co do zasady udziały w majątku wspólnym małżonków są równe.  Ta zasada budzi kontrowersje, szczególnie w sytuacjach, gdy zaangażowanie w założenie i prowadzenie firmy jest drastycznie różne pomiędzy małżonkami.

W wyjątkowych sytuacjach, na wniosek jednego z małżonków sąd może rozstrzygnąć, iż udziały przypadające każdemu z małżonków nie są równe. Sytuacja ta wymaga wykazania przed sądem, iż małżonkowie w nierównym stopniu przyczynili się do powstania majątku oraz że wynika to z zawinienia jednego małżonka, np.

przez uporczywe uchylanie się od podjęcia pracy, mimo zdolności do jej świadczenia.

Jak wygląda podział przedsiębiorstwa po rozwodzie?

Mogłoby się wydawać, że biznes prowadzony w formie jednoosobowej działalności gospodarczej po rozwodzie przypadnie małżonkowi, który jest jego założycielem i tę działalność prowadzi. W praktyce jednak sprawa jest bardziej skomplikowana i część majątku wchodzącego w skład przedsiębiorstwa może przypaść drugiemu z małżonków.

O ile małżonkowie nie podpisali intercyzy, a więc nie została ustanowiona rozdzielność majątkowa, przedsiębiorstwo założone już po zawarciu małżeństwa będzie wspólnym biznesem. Choć jednoosobowa działalność gospodarcza prowadzona jest przez jedną osobę i to ona jest właścicielem firmy, w całości wchodzi w skład majątku wspólnego.

Wyjątkiem są sytuacje, gdy przy prowadzeniu działalności gospodarczej wykorzystywany jest składnik majątku osobistego przedsiębiorcy, jak chociażby nieruchomość nabyta jeszcze przed powstaniem wspólności majątkowej. Wartość tego składnika będzie wówczas odliczana przy podziale majątku wspólnego od wartości przedsiębiorstwa.

Niewiele więc ma wspólnego z prawdą przekonanie, że przedsiębiorstwo po rozwodzie przypadnie w udziale tej osobie, która zarejestrowana jest jako jego założyciel i która faktycznie zajmowała się prowadzeniem biznesu.

Podobnie sytuacja będzie wyglądać w przypadku działalności założonej jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego.

Wprawdzie samo przedsiębiorstwo wejdzie w skład majątku odrębnego małżonka, ale pozostanie jeszcze kwestia nakładów poczynionych na jego prowadzenie już po ślubie, a więc z majątku wspólnego małżonków i ewentualnie także ich majątków osobistych.

Nakłady te trzeba już będzie między małżonkami rozliczyć, co może okazać się skomplikowane szczególnie, jeśli małżeństwo trwało wiele lat.

Po ustaniu wspólności majątkowej małżonkowie mają dwie możliwości. Po pierwsze mogą spróbować zawrzeć umowę.

W takiej sytuacji obliczą, które z nich jaką kwotę zainwestowało w prowadzoną działalność, a następnie dokonają wyceny majątku i podzielą się wedle swojej oceny.

Takie wypracowanie kompromisu pozwoli na szybkie podzielenie się majątkiem, bez konieczności ingerencji sądu. Jeśli małżonkowie dojdą do porozumienia, mogą przeprowadzić podział majątku u notariusza.

Drugą możliwością jest skierowanie do sądu wniosku o podział przedsiębiorstwa po rozwodzie. Wtedy to sąd dokona wyceny majątku i go rozdzieli. Zdecyduje także, do kogo działalność będzie należeć.

Pod uwagę weźmie przede wszystkim, kto faktycznie zajmuje się prowadzeniem przedsiębiorstwa oraz kto zainwestował w nie najwięcej. Zwykle więc ostatecznie przedsiębiorstwo przypadnie małżonkowi, który rzeczywiście prowadzi działalność. Wtedy jednak na osobie tej będzie ciężył obowiązek spłaty drugiego małżonka.

W przypadku, gdy biznes zaczął być prowadzony dopiero po ślubie, zwykle będzie to spłata wysokości połowy wartości przedsiębiorstwa.

Firma jednoosobowa – działalność gospodarcza

Prowadzący działalność gospodarczą czyni to w oparciu o swoje przedsiębiorstwo.

Definicja

Przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności:

  1. oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);
  2. własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
  3. prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;
  4. wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
  5. koncesje, licencje i zezwolenia;
  6. patenty i inne prawa własności przemysłowej;
  7. majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
  8. tajemnice przedsiębiorstwa;
  9. księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Zbycie przedsiębiorstwa

Spadkobiercy lub małżonkowie zamiast dzielić przedsiębiorstwo mogą je sprzedać.

Czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych. Kto nabywa przedsiębiorstwo, może je nadal prowadzić pod dotychczasową nazwą. Powinien jednak umieścić dodatek wskazujący firmę lub nazwisko nabywcy, chyba że strony postanowiły inaczej

See also:  Zachowanie opieki nad dzieckiem po rozwodzie

Nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności.

Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela.

Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć

Zbycie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa albo ustanowienie na nim użytkowania powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Zbycie przedsiębiorstwa należącego do osoby wpisanej do rejestru powinno być wpisane do rejestru. Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość konieczne jest zachowanie formy aktu notarialnego.

Przedsiębiorstwo w spadku

W testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca może postanowić, że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (zapis windykacyjny). Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być też przedsiębiorstwo.

  • Jeżeli do spadku należy przedsiębiorstwo, umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli jednak w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość albo przedsiębiorstwo jest objęte zarządem sukcesyjnym, umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego
  • Sądowy częściowy dział spadku może nastąpić w szczególności z tego powodu, że w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo.
  • W przypadku gdy w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo, dział spadku obejmuje to przedsiębiorstwo z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia kontynuacji prowadzonej przy jego wykorzystaniu działalności gospodarczej, chyba że spadkobiercy oraz małżonek spadkodawcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie, nie osiągnęli porozumienia co do kontynuacji tej działalności.

Przedsiębiorstwo w upadłości

Należności z tytułu udziału w majątku wspólnym małżonek upadłego może dochodzić w postępowaniu upadłościowym.

Istnieje domniemanie, że majątek wspólny powstały w okresie prowadzenia przedsiębiorstwa przez upadłego został nabyty ze środków pochodzących z dochodów tego przedsiębiorstwa.

Znaczenie momentu rozpoczęcia działalności

Co do zasady majątek przedsiębiorstwa (jednoosobowej działalności gospodarczej) założonego w trakcie małżeństwa stanowi majątek wspólny i podlega normalnemu podziałowi.

Natomiast jeżeli działalność gospodarcza została rozpoczęta przed ślubem to majątek przedsiębiorstwa stanowi co do zasady majątek osobisty tego małżonka, który prowadzi działalność gospodarczą. Oczywiście w takim przypadku ewentualne nakłady z majątku wspólnego na firmę małżonka powinny zostać zwrócone.

Jednak jeżeli nakłady na firmę przyniosły dochód dla rodziny to zgodnie z ogólnymi zasadami rozliczenia nakładów nie podlegają zwrotowi.

Wycena przedsiębiorstwa a osobista praca w firmie

Często duży wpływa na wartość przedsiębiorstwa stanowi osobista praca małżonka prowadzącego działalność gospodarczą. Może być tak że to głównie ta praca powoduje że firma przynosi zysk.

Dochód uzyskiwany przez współwłaściciela przedsiębiorstwa dzięki jego osobistej pracy, nie jest równoznaczny z pożytkami i innymi przychodami z tego przedsiębiorstwa, podlegającymi rozliczeniu w postępowaniu działowym (postanowienie SN z dnia 16 grudnia 2011 r., V CSK 28/11, niepubl.).

Ma to takie znaczenie, że wartość takiej osobistej pracy w firmie powinna pomniejszyć zysk jaki przynosi firma, którystanowi pożytek z przedsiębiorstwapodlegający rozliczeniu przy podziale majątku wspólnego.

Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy z dnia 3 lutego 2016 r. (V CSK 299/15):

jeżeli wysokie dochody z prowadzonej jednoosobowo działalności gospodarczej były osiągane głównie dzięki wiedzy i doświadczeniu przedsiębiorcy, który z powodu choroby nie może osobiście kontynuować dotychczasowej działalności, przy ustalaniu wartości przedsiębiorstwa w sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami uzasadnione jest pominięcie wartości goodwill. Goodwill oznacza dodatkową wartość, jaką można przypisać aktywom dzięki ich zorganizowaniu i wspólnemu wykorzystaniu.

Jak podzielić się firmą po rozwodzie? | Rozwód à la carte

Naturalną konsekwencją rozstania jest dokonanie podziału zgromadzonego wspólnie majątku. Niektóre składniki majątku przysparzają większe problemy niż pozostałe. I to nie tylko przy ustalaniu, do której masy majątkowej należą, ale także przy ustalaniu sposobu ich podziału. Przykładem może być działalność gospodarcza. Więc jak podzielić się firmą po rozwodzie?

Indywidualna działalność gospodarcza

Podstawową formą prowadzenia działalności gospodarczej jest indywidualna działalność gospodarcza prowadzona w formie przedsiębiorstwa i rejestrowana w CEiDG.

Składowe przedsiębiorstwa

Zgodnie z definicją, przedsiębiorstwo to zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Warto pamiętać, że chodzi jedynie o aktywa, bowiem długi nie stanowią formalnie składnika przedsiębiorstwa.

Przedsiębiorstwo w poszczególnych masach majątkowych

Podziałowi podlega jedynie przedsiębiorstwo wchodzące w skład majątku wspólnego. Nie zawsze jednak firma prowadzona w trakcie trwania małżeństwa będzie wspólna.

Firma w majątku wspólnym

Przedsiębiorstwo wchodzi w skład majątku wspólnego, jeśli zostało nabyte lub utworzone za środki pochodzące z majątku wspólnego.

Przedsiębiorstwo wchodzące w skład majątku osobistego

Jeśli przedsiębiorstwo zostało nabyte przed powstaniem wspólności majątkowej (albo w drodze dziedziczenia, zapisu lub darowizny – chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowili, że dokonują czynności na rzecz majątku wspólnego małżonków), albo zostało zorganizowane ze środków pochodzących z majątku osobistego prowadzącego je małżonka, wtedy należy ono do jego majątku osobistego.

Problemy z ustaleniem do jakiej masy majątkowej wchodzi firma

Jeśli możliwe jest ustalenie przynależności przedsiębiorstwa do konkretnej masy majątkowej na podstawie powyżej opisanych okoliczności, sprawa nie jest trudna. Problemy najczęściej pojawiają się w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo zostało utworzone w trakcie trwania wspólności majątkowej, ale ze środków i składników pochodzących z różnych mas majątkowych.

Rozwiązaniem problemu zdecydowanie byłaby umowa małżonków w tym zakresie, ale najczęściej takiej umowy brak. Na etapie dokonywania podziału majątku trudniej małżonkom (najczęściej już byłym) dojść do porozumienia. Jeśli nie uda się uzyskać konsensusu, to sąd zdecyduje, czy przedsiębiorstwo wchodzi w skład majątku wspólnego.

Więcej o ustalaniu czy dany przedmiot wchodzi w skład majątku wspólnego można przeczytać tutaj oraz tutaj.

Możliwe ustalenia:

  • przedsiębiorstwo wchodzi do tej masy majątkowej, z której pochodziła przeważająca część składników przedsiębiorstwa lub z której pochodziły środki na ich zakup (do rozliczenia pozostaną oczywiście nakłady dokonane pomiędzy masami majątkowymi)
  • przedsiębiorstwo jest przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych

Dochody z przedsiębiorstwa jako majątek wspólny

Zawsze jednak (przy wspólności ustawowej) dochody z prowadzonej działalności będą wchodziły w skład majątku wspólnego niezależnie od przynależności samego przedsiębiorstwa do masy wspólnej.

Podział przedsiębiorstwa

Po ustaleniu, że przedsiębiorstwo wchodzi w skład majątku wspólnego, a w związku z tym podlega podziałowi, można przejść do dalszych etapów związanych już bezpośrednio z samym podziałem. Przede wszystkim należy ustalić wartość przedsiębiorstwa, a następnie sposób jego podziału.

Wartość przedsiębiorstwa

Przy wycenie wartości przedsiębiorstwa uwzględnia się nie tylko wartość ruchomości i nieruchomości, ale też np. wartość koncepcji prowadzenia działalności, know-how i inne prawa związane z prowadzoną działalnością. Problematyczne z punktu widzenia wartości przedsiębiorstwa są długi.

Przy wycenie wartości rynkowej, pomimo, że formalnie pasywa nie są składnikiem przedsiębiorstwa to bierze się je pod uwagę. Po uwzględnieniu długów, biegły wyliczy wartość netto firmy, tj. wartość kapitału własnego.

Jednak w przypadku spraw o podział majątku, sąd nie dokonuje podziału pasywów, w związku z tym długów nie uwzględnia się przy dokonywaniu wyceny przedsiębiorstwa. Szczególnie komplikuje to sprawę podziału i czyni podział niekorzystnym dla małżonka pozostającego z firmą.

Oczywiście problemu nie będzie jeśli małżonkowie są w stanie się porozumieć w zakresie wartości przedsiębiorstwa oraz kwoty spłaty. Dodatkowo małżonkowie mogą uregulować kwestię długów, poprzez np. cesję długu, zwolnienie dłużnika z obowiązku świadczenia, zwolnienie z długu i in.

Sposób dokonania podziału przedsiębiorstwa

Najczęściej przedsiębiorstwo w ramach podziału majątku, sąd przyznaje temu małżonkowi, który faktycznie zajmował się prowadzeniem firmy. Małżonek ten ma obowiązek dokonania stosownej spłaty na rzecz drugiego małżonka.

Oczywiście nic nie stroi na przeszkodzie – przynajmniej w sensie prawnym, aby podzielić fizycznie składniki przedsiębiorstwa.

Przeciwwskazaniem oczywiście będzie sytuacja, w której dokonanie takiego podziału zniweczy możliwość dalszego prowadzenia firmy.

Więcej o podziale majątku można przeczytać w artykułach:Prekluzja w sprawach o podział majątku – o czym pamiętać?Podział majątku – o jakich roszczeniach pamiętać? [cz.1 – spłata długów], [cz.2 – posiadanie rzeczy należących do majątku wspólnego], [cz.3 – pobrane pożytki i dochody z rzeczy], [cz. 4 – nakłady na majątek wspólny]

Leave a Reply

Your email address will not be published.