Podział majątku gdy brak wspólnoty majątkowej

Podział majątku gdy brak wspólnoty majątkowej

Podział majątku wspólnego małżonków to jedna z najtrudniejszych tzw. spraw działowych. Są to sprawy skomplikowane pod względem faktycznym i prawnym. Sam podział może odbyć się polubownie lub przed sądem. Sprawdź, kiedy powstaje ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, co wchodzi w skład majątku wspólnego oraz jak ewentualnie podzielić majątek wspólny.

Podział majątku wspólnego a rozwód

Czy podział majątku po rozwodzie jest konieczny? Choć nie ma prawnego obowiązku dokonania takiego podziału, warto go przeprowadzić, aby dopełnić sprawę rozstania i rozwodu również o wspólne rzeczy: ruchomości czy nieruchomości, tj. dom, mieszkanie, samochód, wyposażenie mieszkania, sprzęty audiowizualne itd.

Na czym polega podział majątku? Podział majątku wspólnego polega na tym, aby określone składniki majątkowe stały się tylko i wyłącznie własnością jednego a nie obojga małżonków. Jednak podział majątku wspólnego nie jest uzależniony od rozwodu, ponieważ może nastąpić: przed rozwodem, w jego trakcie rozwodu lub kilka lat po rozwodzie.

Najczęściej spotykany jest podział majątku po rozwodzie. Może on się odbyć polubownie w drodze zawarcia umowy albo poprzez orzeczenie sądu. Niemniej jednak można połączyć ze sobą rozwód i podział majątku, tak aby przeprowadzić te sprawy razem.

Majątek nie musi być podzielony równo po połowie pomiędzy małżonkami. Można ustalić, np. nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym.

Przykład:

Pani Agnieszka i Pan Robert zawarli małżeństwo 1 września 2012 roku. Pani Agnieszka jest handlowcem w hurtowni elektronicznej i zarabia 6000 zł netto. Pan Robert jest managerem w klubie sportowym i zarabia 6500 zł netto.

Pani Agnieszka i Pan Robert zawsze maksymalnie wykorzystywali swoje siły finansowe, świadczyli pracę w godzinach nadliczbowych oraz wykonywali dodatkowe zlecenia. Pani Agnieszka zdradziła Pana Roberta z kolega z pracy. Rozwód został orzeczony z wyłącznej winy żony.

Pan Robert chciałby ustalić nierówne udziały w majątku wspólnym. W tym stanie faktycznym, choć mamy do czynienia z rozwodem z winy, zdradą i podziałem majątku, nie ma podstaw do tego, aby ustalić nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym.

 Niemniej jednak z ważnych powodów sąd może ustalić nierówne udziały w majątku wspólnym.

Klienci często pytają, czy najpierw powinien odbyć się rozwód czy sprawa o podział majątku. Odpowiedź na to pytanie jest uzależniona od konkretnej sytuacji faktycznej i prawnej danego klienta. Dlatego zawsze warto skorzystać z porady prawnej, aby przygotować indywidulaną strategię działania.

Wniosek o podział majątku wspólnego

Podział majątku wspólnego małżeństwa może zostać wykonany na drodze sądowej lub polubownie (pozasądowy). Aby dokonać podziału sądowo należy najpierw złożyć odpowiedni wniosek o podział majątku wspólnego.

Wniosek ten może być zawarty już w pozwie o rozwód składanym do sądu okręgowego albo w nowym postępowaniu, które zostanie wszczęte po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej przed sądem rejonowym.

We wniosku należy dokładnie określić, co wchodzi w skład majątku wspólnego, jaka jest wartość składników majątku wspólnego oraz jak ma nastąpić podział majątku, tzn.

który z małżonków ma otrzymać daną rzecz.

Nie ma uniwersalnego wzoru wniosku o podział majątku wspólnego. Najlepiej, aby taki wniosek sporządził adwokat, który dopasuje strategie działania do indywidualnych potrzeb klienta.

Wniosek o podział majątku wspólnego do sądu składa się do sądu rejonowego albo do sądu okręgowego, jeżeli składany jest równocześnie z pozwem o rozwód. Możliwy jest nie tylko całościowy, ale także częściowy podział majątku wspólnego.

Podział majątku wspólnego przed rozwodem

Podziału majątku wspólnego można dokonać jeszcze przed samym rozwodem, tj. przed wszczęciem postępowania o rozwód, czyli przed złożeniem pozwu o rozwód. Możliwy jest zarówno podział majątku przed rozwodem jak i podział majątku bez rozwodu. Takiego podziału majątku można dokonać w drodze umowy o podział majątku wspólnego.

Umowa powinna być sporządzona w formie aktu notarialnego, jeżeli w skład majątku wspólnego wchodzi nieruchomość. W razie chęci podziału majątku przed rozwodem konieczne jest zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej, w której małżonkowie pomiędzy sobą ustanowią ustrój w postaci rozdzielności majątkowej (tzw. rozdzielność majątkowa przed rozwodem u notariusza).

Nie istnieje żaden wzór na podział majątku wspólnego albo rozdzielność majątkową. Rozwiązanie prawne musi być zawsze dopasowane do danego klienta.

Podział majątku po rozwodzie

Na podział majątku wspólnego po rozwodzie (w przypadku rozwodu z orzeczeniem o winie jednego z małżonków) „wina” nie ma żadnego wpływu na to, w jaki sposób majątek wspólny zostanie podzielony. Również kwestia dzieci (miejsce zamieszkania dziecka) nie ma na to wpływu.

Podział majątku po rozwodzie może być dokonany na drodze:

  • polubownej (umowa o podział majątku wspólnego);
  • sądowej (postanowienie w sprawie o podział majątku wspólnego, które wydane jest po przeprowadzeniu postępowania, na wniosek jednego z małżonków).

Podział polega na tym, że składniki majątkowe przypadają na rzecz jednego z małżonków z obowiązkiem spłaty bądź dopłaty na rzecz drugiego z małżonków. Zdarzają się sytuacje, kiedy mamy do czynienia z sytuacją – braku podziału majątku wspólnego po rozwodzie.

Często klienci naszej kancelarii pytają, ile mam czasu na podział majątku po rozwodzie? Roszczenie o podział majątku wspólnego nie ulega przedawnieniu, więc może się odbyć nawet kilka lat po rozwodzie.

Sprawy działowe są bardzo skomplikowane i długotrwałe. Zdarza się, że trwają kilka lat z uwagi na brak porozumienia małżonków oraz konieczność sądownej wyceny majątkowej przez biegłych poszczególnych składników. Z tego względu w sprawach działowych zawsze warto skorzystać z mediacji.

Sprawa o podział majątku przy rozwodzie

Jak wygląda sprawa o podział majątku? Sprawa o podział majątku razem z rozwodem odbywa się w sądzie okręgowym, gdzie składa się pozew rozwodowy wraz z wnioskiem o podział majątku. To sąd okręgowy, orzekając w sprawie o rozwód, także dokonuje podziału majątku wspólnego na zgodny wniosek małżonków.

Najczęściej z takim podziałem mamy do czynienia, gdy małżonkowie przez rozwodem ustalą wspólne stanowisko stron w drodze negocjacji przedprocesowych, negocjacji procesowych albo mediacji rozwodowych.

Ile trwa sprawa o podział majątku w sądzie? Taka sprawa w sądzie jest najszybszym i najtańszym sposobem podziału majątku wspólnego. Po wcześniejszym przyjęciu przez małżonków warunków podziału majątku, może się on odbyć nawet na jednej rozprawie. Czas trwania podziału majątku wspólnego jest jednak ściśle związany z samym stopniem skomplikowania sprawy.

Nierówny podział majątku po rozwodzie

Z ważnych powodów każde z małżonków może żądać ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Nierówne udziały w majątku wspólnym (nierówny podział majątku wspólnego) mogą zostać ustalone przez sąd z ważnych powodów. Zasadą jest, że małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Wyjątkiem zaś są nierówne udziały w majątku wspólnym.

W orzecznictwie przyjmuje się, że ważnym powodem jest rażące lub uporczywe naruszanie przez jednego z małżonków obowiązków wobec rodziny, jak również długotrwała separacja zawiniona przez danego małżonka.

Istotnym czynnikiem dla ustalenia nierównych udziałów jest stopień przyczynienia się do powstania majątku wspólnego. Orzecznictwo sądowe w zakresie podziału majątku wspólnego jest bardzo bogate.

Nieruchomości (dom, mieszkanie) a podział majątku wspólnego po rozwodzie

Majątkiem wspólnym dzielą się wyłącznie małżonkowie. Istotną kwestią dla nich jest podział mieszkania lub podział domu po rozwodzie. Dzieci nie mają prawa do majątku wspólnego. Niemniej jednak sąd powinien wziąć pod uwagę sposób zaspokajania potrzeb mieszkaniowym przez małżonka, który jest rodzicem pierwszoplanowym (dzieci mają przy nim i mają przy nim orzeczone miejsce zamieszkania).

Często małżonkowie są właścicielami mieszkania lub domu na zakup którego zaciągnęli kredyt. Podkreślić należy, że w sprawie o podział majątku dzielone są wyłącznie aktywa. Nie są dzielone pasywa, czyli np. kredyty.

Bardzo często klienci mają mieszkania kupione przed ślubem, czyli przed zawarciem małżeństwa. Takie mieszkanie nie stanowi majątku wspólnego, lecz współwłasność stron. Jeżeli dom bądź mieszkanie należy do jednego z małżonków to nie podlega podziałowi. Niemniej jednak można rozważyć rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty męża.

Koszty sprawy o podział majątku wspólnego

Sprawy o podział majątku wspólnego są jedynymi z najbardziej skomplikowanych pod względem faktycznym i prawnym spraw. Są także bardzo długotrwałe i kosztowne.

Ile więc kosztuje podział majątku wspólnego? Opłata sądowa w sprawie o podział majątku wspólnego wynosi 1000 zł. Zazwyczaj zaliczki na opinie biegłego wynoszą od kilkuset złotych do kilku tysięcy złotych. Koszt jednej opinii biegłego w wypadku ruchomości to koszt kilkuset złotych. Koszt jednej opinii biegłego w wypadku ruchomości to kilka tysięcy złotych.

  • Minimalne honorarium w zakresie stawek adwokackich jest następujące, biorąc pod uwagę wartość majątku wspólnego:
  • ·  powyżej 50 000 zł do 200 000 zł – 5400 zł;
  • ·  powyżej 200 000 zł do 2 000 000 zł – 10 800 zł;
  • ·  powyżej 2 000 000 zł do 5 000 000 zł – 15 000 zł;
  • ·  powyżej 5 000 000 zł – 25 000 zł.
  • Łączny koszt takiej sprawy, biorąc pod uwagę koszty sądowe i adwokackie wynosi od kilku do nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych.
See also:  Podział majątku a odszkodowanie za wypadek sprzed ślubu

Najszybszym i najtańszym rozwiązaniem jest podział majątku wspólnego dokonany wskutek mediacji i zawarcia stosownej umowy o podział majątku w formie aktu notarialnego. Jest to znacznie tańsze niż całokształt kosztów związanych z postępowaniem sądowym.

Jeśli szukasz adwokata do sprawy o podział majątku, skontaktuj się z naszą kancelarią.

Autor: Adwokat Anna Gręda-Adamczyk

Udostępnij:

Podział majątku wspólnego w postępowaniu rozwodowym

  • Publikacja: 2022-02-18
  • Joanna Korzeniewska

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami ustrój wspólnoty majątkowej, co zostało opisane w ustawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy (K.r.o.).

Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy to małżonkowie wprowadzą na mocy umowy zawartej w formie aktu notarialnego inny ustrój majątkowy.

W dzisiejszym artykule omówimy sposoby podziału majątku wspólnego oraz warunki, jakie należy spełnić, aby sąd dokonał podziału w ramach postępowania rozwodowego.

Podział majątku gdy brak wspólnoty majątkowej

Majątek wspólny w trakcie małżeństwa

Małżonkowie mają następujące możliwości:

  • rozszerzenie wspólnoty majątkowej o dodatkowe elementy, które normalnie wchodziłyby w skład majątku osobistego,
  • ograniczenie wspólnoty majątkowej o pewne elementy, które normalnie by wchodziły do majątku wspólnego,
  • wprowadzenie rozdzielności majątkowej,
  • wprowadzenie rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków.

Zdecydowana większość małżeństw nie zawiera umów majątkowych małżeńskich i dlatego panuje wśród nich ustrój ustawowy.

Przy ustawowej wspólnocie majątkowej do majątku wspólnego wchodzą wszystkie elementy majątku nabyte w trakcie małżeństwa oraz dochody, w szczególności dochody z wynagrodzenia za pracę lub z działalności gospodarczej. Do wyjątków, które nie wchodzą w skład majątku wspólnego, należą:

  • przedmioty nabyte przed powstaniem wspólnoty majątkowej,
  • przedmioty nabyte w drodze dziedziczenia, darowizny lub zapisu, chyba że darczyńca czy spadkodawca wyraźnie zastrzegł, że przedmiot ma być darowany obojgu małżonkom lub przez oboje dziedziczony,
  • elementy majątku wynikające ze wspólności majątkowej łącznej podlegającej innym przepisom niż Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
  • prawa niezbywalne mogące przysługiwać jednej osobie,
  • przedmioty do użytku osobistego,
  • przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za rozstrój zdrowia lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę,
  • nagrody za osobiste osiągnięcia małżonka (ale nie np. wygrana w totolotka, bo to nie jest osobiste osiągnięcie),
  • – przedmioty nabyte w zamian za przedmioty z majątku osobistego (np. ktoś miał dom przed ślubem, sprzedał go i za te pieniądze kupił mieszkanie).

Wspólnota majątkowa małżeńska jest tak zwaną współwłasnością łączną bezudziałową, co oznacza, że nie ma wyodrębnionych udziałów i w trakcie trwania małżeństwa nie można nimi dysponować (poza wyjątkami typu sporządzenie testamentu). Nie można też dokonywać podziału majątku, póki trwa wspólnota majątkowa.

Wspólnota zaś ustaje wskutek ustania małżeństwa (czy to przez rozwód, czy przez śmierć jednego z małżonków), albo też wskutek ustanowienia rozdzielności majątkowej (umownej lub sądownej) albo separacji. Można też dokonać podziału majątku wspólnego w osobnym postępowaniu lub podczas postępowania rozwodowego.

WAŻNE!

Z chwilą zawarcia małżeństwa, o ile małżonkowie nie zawrą umowy majątkowej małżeńskiej, z mocy prawa powstaje wspólnota majątkowa, do której wchodzą przede wszystkim zarobki i dochody małżonków oraz przedmioty nabyte w trakcie trwania związku małżeńskiego. Póki małżeństwo trwa, nie można dokonać podziału majątku wspólnego.

Możliwość dokonania podziału majątku w trakcie rozwodu

Z chwila rozwiązania związku małżeńskiego ustaje również i wspólnota majątkowa (o ile nie została wcześniej rozwiązana w inny sposób). Zarobki i majątek uzyskane po rozwodzie wchodzą jedynie do majątku osobistego. Co jednak z majątkiem nabytym w trakcie małżeństwa? Wspólnota tak zwana łączna bezudziałowa zamienia się we wspólnotę w częściach ułamkowych i może zostać podzielona.

Nie ma obowiązku przeprowadzenia postępowania o podział majątku wspólnego, ale często małżonkowie chcą sprawy majątkowe uregulować.

Najprostszym i najszybszym rozwiązaniem wydaje się być przeprowadzenie postępowania podziału majątku w trakcie postępowania rozwodowego.

Czasem rzeczywiście się to zdarza, ale w praktyce ma to miejsce bardzo rzadko, mimo że ustawodawca wprowadził taką możliwość.

Trzeba wspomnieć, że nie ma przeszkód ku temu, aby w każdym momencie małżeństwa – niezależnie od tego, czy toczy się postępowanie o rozwód, czy nie – zawrzeć stosowną umowę u notariusza.

Oprócz tego istnieje możliwość złożenia odpowiedniego wniosku w ramach postępowania rozwodowego, np. w pozwie o rozwód lub też później, w trakcie postępowania. Wniosek taki powinien odpowiadać wymogom pisma procesowego, m.in.

musi zostać odpowiednio opłacony, powinny być zidentyfikowane strony, sąd, a przede wszystkim należy w nim zawrzeć konkretnie sformułowane, precyzyjne żądanie.

Oznacza to, że nie wystarczy ogólnie napisać – wnoszę o dokonanie podziału majątku wspólnego, ale należy wskazać elementy majątku wspólnego, które mają zostać podzielone, a także, w jaki sposób ma zostać dokonany podział.

Aby móc dokonać podziału majątku wspólnego, musi zostać spełniony bardzo istotny warunek, a mianowicie jest to możliwe jedynie wówczas, gdy przeprowadzenie podziału majątku nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

Jest to pojęcie nieostre i za każdym razem do sędziego należy decyzja, czy w danym przypadku podział majątku spowoduje nadmierną zwłokę, czy nie.

W praktyce jednak sądy rzadko się na to decydują i najczęściej odmawiają podjęcia się podziału majątku, zostawiając tę sprawę do osobnego postępowania w sądzie rejonowym, chyba że naprawdę sprawa jest prosta i szybka.

Według Sądu Najwyższego, aby stwierdzić, że podział majątku może zostać przeprowadzony bez zbędnej zwłoki, nie wystarczy sam fakt, że małżonkowie są zgodni, ale również wyjaśnienie spornych okoliczności wymaga przeprowadzenia dowodowego w ograniczonym zakresie. Możliwe jest również jedynie częściowe przeprowadzenie postępowania o podział majątku wspólnego, np.

dokonanie tylko podziału nieruchomości, gdyż najczęściej jest to kluczowy składnik majątku wspólnego i ma największe znaczenie dla małżonków. Często bowiem kwestia tego, jak zostanie podzielona nieruchomość, wpływa w istotny sposób na dalsze życie byłych małżonków i na to, gdzie będą mieszkać.

W praktyce jednak bardzo rzadko sędziowie decydują się na to, by podzielić majątek jednocześnie z przeprowadzeniem postępowania rozwodowego. Małżonkowie, nawet jeśli są zdecydowani na rozwód i dochodzi do rozwodu bez orzekania o winie, są w sporze co do podziału majątku wspólnego.

Dlatego też często sędziowie odmawiają rozpoznania takiego wniosku, chyba że strony rzeczywiście wykażą, że nie przedłuży to postępowania i nie ma konieczności prowadzenia skomplikowanego postępowania dowodowego.

WAŻNE!

Przeprowadzenie podziału majątku w ramach postępowania rozwodowego jest możliwe, ale tylko wówczas, gdy sędzia uzna, że nie przedłuży to nadmiernie postępowania, a więc, gdy strony są zgodne co do sposobu podziału i nie ma potrzeby prowadzania rozbudowanego postępowania dowodowego.

Sposoby podziału majątku wspólnego

Istnieje kilka sposobów na dokonanie podziału majątku wspólnego. To, jaki zostanie wybrany, uzależnione jest w dużej mierze od woli stron, ale również możliwości dokonania podziału. Możliwe jest więc dokonanie podziału majątku w następujący sposób:

  • przyznanie małżonkom określonych składników majątku wspólnego tak, aby wypadało to po równo dla każdego z nich bez obowiązku spłaty,
  • przyznanie całości lub części składników majątku wspólnego z obowiązkiem dopłaty na rzecz współmałżonka,
  • podział fizyczny określonego składnika (składników) majątku wspólnego,
  • podział do używania (korzystania),
  • sprzedaż licytacyjna i podział uzyskanych środków.

Małżonek wnoszący o dokonanie podziału majątku wspólnego powinien we wniosku zawrzeć propozycję tego podziału. Największe emocje oraz problemy wiążą się z najcenniejszymi składnikami majątku, takimi jak nieruchomość czy też pojazdy mechaniczne itp. Możliwość podziału nieruchomości zależna jest w dużym stopniu od jej rodzaju, np.

czy to jest dom jednorodzinny, czy mieszkanie, czy jest to dom parterowy, piętrowy, jak jest zbudowany. Mieszkania nie da się zasadniczo podzielić fizycznie, czyli „zrobić” z niego osobne nieruchomości. Z kolei dom piętrowy można czasem podzielić tak, aby jeden z małżonków zajmował parter, a drugi piętro. Wszystko zależy od okoliczności danego przypadku oraz woli stron.

Czasem jedno z małżonków przejmuje w całości nieruchomość i spłaca drugiego, chyba że drugi z małżonków z jakichś względów zgadza się na to, żeby go nie spłacać (często wtedy ten, co przejmuje nieruchomość, bierze też na siebie spłatę kredytu).

Sprzedaż nieruchomości lub innych składników majątku jest ostatecznością, przeprowadzaną wówczas, gdy małżonkowie nie mogą dojść do porozumienia, ale nie dzieje się to w ramach postępowania rozwodowego.

Z chwilą zawarcia małżeństwa z mocy ustawy powstaje wspólnota majątkowa, co oznacza, że to, co się nabędzie lub zarobi w trakcie trwania małżeństwa, wejdzie do majątku wspólnego. Z chwilą ustania małżeństwa, wspólnota ustaje i powstaje możliwość, acz nie obowiązek, dokonania podziału.

See also:  Wszelkie więzi zostały zerwane - jak doprowadzić do rozwodu?

Możliwe jest przeprowadzenie tego w ramach postępowania rozwodowego, ale tylko wówczas, gdy nie przedłuży to nadmiernie postępowania, a więc strony powinny być zgodne.

Nie ma jednego sposobu na dokonanie podziału majątku, a wybór zależy od woli stron, składników majątku oraz okoliczności danej sprawy.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej  ▼▼▼

Rozdzielność majątkowa a podział majątku

Wraz z zawarciem małżeństwa pomiędzy małżonkami powstaje wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) – dzieje się tak zawsze, gdy małżonkowie nie zdecydowali się na zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej (intercyzy).

Ta wspólność majątkowa obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, z wyjątkiem przedmiotów majątkowych, które z mocy ustawy należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Co składa się na majątek osobisty?

  • Do majątku osobistego każdego z małżonków, zgodnie z art. 33 Kodeksu cywilnego, należą:
  • 1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
  • 2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił, z wyjątkiem przedmiotów zwykłego urządzenia domowego służących do użytku obojga małżonków – te są objęte wspólnością  majątkową małżeńską, pod warunkiem, że spadkodawca lub darczyńca wyraźnie nie wskaże, że przekazuje je do majątku osobistego jednego z małżonków;
  • 3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;
  • 4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
  • 5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
  • 6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
  • 7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
  • 8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
  • 9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
  • 10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Pozostałe składniki nabytego przez małżonków lub jednego małżonka majątku w trakcie małżeństwa stanowią majątek wspólny małżonków. W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Zawarta podczas trwania ustawowej wspólności majątkowej między małżonkami umowa o podział majątku wspólnego będzie umową nieważną.

Kiedy ustaje małżeńska wspólność ustawowa?

Wspólność majątkowa małżeńska ustaje wraz z rozwiązaniem małżeństwa lub też zawarciem umowy majątkowej małżeńskiej wprowadzającej ustrój rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami. Dopiero po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej możliwe jest dokonanie podziału majątku.

W odpowiedzi na rozliczne pytania klientów Kancelarii, a także dokonywane przez nich czynności jeszcze przed zwróceniem się o reprezentację w sprawie, dodać należy, że ani ustanowienie rozdzielności majątkowej, ani podział majątku nie stanowią warunku rozwodu.

O przesłankach rozwodu pisałem szerzej tutaj: http://adwokat-podgorski.pl/rozwod-krok-po-kroku-w-polskim-prawie/

Oczywiście małżonkowie mogą, jeszcze przed wniesieniem powództwa o rozwód lub też separację, znieść istniejącą pomiędzy nimi ustawową wspólność majątkową, a nawet (po ustanowieniu rozdzielności majątkowej) podzielić majątek wspólny, jednak nie jest to od nich wymagane (czy jest to w określonych sytuacjach zasadne, o tym w kolejnym artykule). Ustawowa wspólność majątkowa małżonków ustaje bowiem najpóźniej z prawomocnym orzeczeniem rozwodu (a więc w przypadku gdy małżonkowie we wcześniejszym okresie nie zdecydują się na zawarcie majątkowej umowy małżeńskiej znoszącej istniejący między nimi ustrój wspólności ustawowej), natomiast podział majątku jest kwestią zupełnie odrębną. Możliwy jest do przeprowadzenia, co zaznaczono powyżej, przed rozwodem, lecz także w postępowaniu w sprawie o rozwód oraz w okresie późniejszym, po zakończeniu postępowania o rozwód. Ostatecznie małżonkowie mogą, z różnych subiektywnych powodów, nigdy nie dokonywać formalnego podziału ich majątku wspólnego.

Jak zawrzec umowę o rozdzielności majątkowej lub podziale majątku?

Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej (a więc również ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami) wymaga formy aktu notarialnego. Podziału majątku można dokonać w formie pisemnej, pod warunkiem że w skład majątku nie wchodzi nieruchomość. W wypadku gdy nieruchomość stanowi składnik majątkowy majątku wspólnego małżonków, wymaganą formą jest również forma aktu notarialnego.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej w trakcie małżeństwa lub też ustanie wspólności majątkowej wraz z orzeczeniem rozwodu ma ten skutek, że każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy (orzeczeniem rozwodu), jak i majątek nabyty później, a ponadto przysługuje mu udział w majątku wspólnym (przed ustaniem wspólności majątkowej majątek małżonków objęty jest wspólnością łączną, o charakterze bezudziałowym), który może stanowić przedmiot dalszego podziału (umownego bądź sądowego). Podział majątku wspólnego z pewnością omówię szczegółowo w osobnym artykule. W tym miejscu przywołam jedynie regułę ogólną, zgodnie z którą oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, jedynie z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać – w przypadku sądowego podziału majątku – by podział ten nastąpił z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego. Powyższa uwaga nie dotyczy jednak sytuacji, w której w zawartej między małżonkami umowie majątkowej małżeńskiej kwestię tę uregulowano w sposób odmienny, a regulacja ta nie jest dotknięta wadą prawną.

W przypadku umownego podziału majątku małżonkowie mogą natomiast ten podział uregulować w sposób niemal dowolny.

Moja kancelaria, we współpracy z kancelariami notarialnymi, zajmuje się kompleksowo kwestiami umów ustanawiających rozdzielność majątkową oraz umów dotyczących podziału majątku, a także prowadzi sprawy o podział majątku. Zapraszam do kontaktu!

Podobne

Podział majątku wspólnego w przypadku ustania wspólności majątkowej

Po zawarciu małżeństwa między małżonkami, co do zasady, powstaje ustawowa wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Małżonkowie mogą również ustanowić tzw. umowną wspólność. Wówczas zasady łączenia i dzielenia majątku zależą od podjętego przez małżonków porozumienia.

Można więc uznać, że „łączenie” majątków nie jest zbyt mocno skomplikowane, kłopoty pojawiają się dopiero w chwili, kiedy wypracowany przez małżeństwo majątek trzeba podzielić. Rozwodom rzadko towarzyszy przyjazna atmosfera, co też tłumaczy, dlaczego podział majątku wspólnego bywa tak problematyczny, a sprawy w sądzie potrafią trwać latami.

Małżeńska wspólność majątkowa, czy to ustawowa, czy umowna, ustaje z chwilą ustania małżeństwa. Prowadzi do tego nie tylko wyrok rozwodowy, ale również unieważnienie małżeństwa oraz śmierć jednego z małżonków.

Podział majątku może nastąpić także wskutek ustanowienia małżeńskiej umowy majątkowej, orzeczenia rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków, orzeczenia separacji czy też ogłoszenia upadłości jednego z małżonków.

Najczęstszą jednak przyczyną jest rozwód.

Jak wskazano powyżej, podział majątku wspólnego może mieć różne podłoże. Jednakże niezależnie od przyczyn postępowanie o podział majątku w każdym przypadku rządzi się takimi samymi prawami (z niewielkim zróżnicowaniem).

Strony postępowania o podział majątku

  • Zobacz też:

Co do zasady, uczestnikami omawianego postępowania są małżonkowie lub byli małżonkowie. W sytuacji kiedy podział majątku następuje wskutek śmierci jednego z nich, stroną postępowania mogą być także następcy prawni (spadkobiercy).

See also:  Odziedziczane mieszkanie podczas małżeństwa a podział majątku

Uczestniczyć w postępowaniu mogą również wierzyciel jednego lub obojga małżonków lub byłych małżonków, pod warunkiem że dokonał on zajęcia roszczenia o podział majątku wspólnego w postępowaniu egzekucyjnym.

W szczególnych przypadkach stroną postępowania może zostać także gmina lub skarb państwa.

Gmina otrzymuje przymiot strony w sprawach o podział majątku wspólnego, w którego skład wchodzi spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, jeżeli pojawia się potrzeba rozstrzygnięcia, któremu z małżonków przypadnie to mieszkanie.

Skarb Państwa zostaje z kolei wezwany w charakterze strony w sytuacji, gdy sąd orzekł tylko wobec jednego z małżonków o przepadku przedmiotów majątkowych lub ich równowartości w pieniądzu. Wynika to z faktu, że wartość przepadku zawsze staje się własnością Skarbu Państwa.

Podział majątku a ustalenie nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym

Generalnie od chwili ustania wspólności majątkowej małżonkowie mają prawo do równych udziałów w majątku wspólnym. Jednakże w szczególnych okolicznościach dopuszczalny jest także podział majątku na udziały nierówne – uwzględnia się wówczas stopień, w jakim każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego.

Prawo do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym w stopniu nieograniczonym przysługuje jedynie małżonkom. W przypadku gdy postępowanie toczy się między jednym z małżonków a spadkobiercami drugiego, wspomniani spadkobiercy mogą żądać takiego ustalenia, wyłącznie gdy spadkodawca za życia wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa lub o rozwód, bądź wystąpił o orzeczenie separacji.

Warto pamiętać, że roszczenie ustalenia nierównych udziałów nie jest możliwe w postępowaniu apelacyjnym. Jeżeli więc przed sądem I instancji toczy się sprawa o podział majątku w równych częściach, apelacja nie pozwala na rozszerzenie żądań o podział na udziały nierówne.

Zakres ustaleń w sprawie o podział majątku

Postępowanie o podział majątku charakteryzuje się pełną kompleksowością, tj. sąd orzeka o podziale majątku, jak również o – towarzyszących podziałowi – wzajemnych roszczeniach majątkowych. Sąd rozstrzyga m.in.

o wzajemnych roszczeniach z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów majątku wspólnego, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na ten majątek nakładów i spłacenia obciążających go długów w okresie od ustania wspólności majątkowej do chwili podziału.

Co więcej, we wspomnianym wyżej postępowaniu w przedmiocie ustalenia nierównych udziałów strony mogą żądać również zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty i z majątku osobistego na majątek wspólny.

Należy mieć na uwadze, że w omawianym postępowaniu sąd nie jest związany wnioskami małżonków. Jeżeli więc uzna, że z materiału dowodowego wynika istnienie jeszcze innego majątku niż ten określony we wniosku, wtedy obejmie go postępowaniem.

Ustalenie wartości majątku

Zasadą generalną jest, iż skład majątku małżonków powinien być ustalany na moment ustania wspólności majątkowej, nie na chwilę faktycznego podziału. Jest to istotne zwłaszcza przy sprawach rozwodowych – sąd w wyroku w przedmiocie rozwodu orzeka o ustaniu wspólności majątkowej.

Jednocześnie sąd ten nie wydaje postanowienia co do szczegółowego podziału majątku stron. Tego dokonuje dopiero sąd w postępowaniu o podział majątku wspólnego.

Wartość majątku podlegającego podziałowi ustalana zostaje zatem na dzień ustania wspólności majątkowej oraz według cen obowiązujących w chwili wydania tego postanowienia.

W przypadku składników majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego w dniu ustania wspólności, a następnie zbytych bezprawnie przez jednego z małżonków jeszcze przed faktycznym podziałem majątku wspólnego, sąd uwzględnia te składniki, biorąc pod uwagę ich stan z chwili ustania wspólności ustawowej, zaś jego wartość z chwili orzekania.

W praktyce w takim wypadku podziałowi podlegają składniki nabyte w zamian za przedmioty objęte wcześniej wspólnością małżeńską.

W sytuacji zaś, w której w ramach zbycia do przedmiotowego majątku weszła cena zbycia składnika wcześniej wchodzącego w skład majątku wspólnego, sąd przy podziale uwzględnia tę cenę bez potrzeby dokonywania odrębnych ustaleń wartości owego składnika.

Polecamy

Rozliczaj wygodnie swoją firmę online!

  • Proste prowadzenie księgowości
  • Wyliczanie składek i podatków
  • Integracja z ZUS i Fiskusem

Załóż bezpłatne konto

Zacznij bezpłatny 30 dniowy okres próbny bez żadnych zobowiązań!

Następnie wskazać należy, że omawiany podział obejmuje te składniki, które istnieją w chwili podziału, nie obejmuje zaś tych, które zostały zbyte lub zużyte w sposób zgodny z prawem przed wszczęciem postępowania. Inaczej rzecz się ma w przypadku składników, które jeden z małżonków sprzedał lub zużył bezprawnie.

W takiej sytuacji ich wartość zalicza się na poczet udziału w majątku wspólnym tego małżonka, z którego winy ten majątek uległ uszczupleniu.

Wyjątek stanowi jednak wypadek, kiedy należąca do majątku wspólnego kwota pieniężna została przeznaczona przez jednego z małżonków na bieżące koszty utrzymania rodziny – wówczas współmałżonek nie może domagać się rozliczenia tej kwoty przy podziale.

Przy wnoszeniu apelacji sąd II instancji ma obowiązek ponownego ustalenia wartości składników majątku, jeżeli ze względu na upływ czasu wartość składników wchodzących w skład majątku wspólnego mogła ulec zmianie.

Majątek wspólny a majątek osobisty małżonków

Przy rozliczaniu majątku wspólnego pamiętać trzeba również o wszelkich wydatkach czy nakładach, które były przenoszone między majątkiem wspólnym oraz osobistym małżonków.

Małżonek, który poczynił wydatki z majątku wspólnego na majątek osobisty, jest zobowiązany do zwrotu tej kwoty. Będzie to miało miejsce np.

w przypadku, gdy mieszkanie wchodzące w skład majątku osobistego jednego z małżonków zostanie wyremontowane ze środków pieniężnych pochodzących z majątku wspólnego, lub gdy dług jednego z małżonków zostanie zaspokojony z majątku małżeństwa. Rozliczenie nakładów z majątku wspólnego na osobisty badane jest z urzędu przez sąd.

Inaczej wygląda sytuacja, kiedy to jeden z małżonków dokonuje nakładów z majątku osobistego na ten wspólny. Co do zasady, rozliczenie wyżej wspomnianych nakładów dokonywane jest jedynie na żądanie strony. Jeżeli więc sąd uzna, iż nakłady te były konieczne ze względu na dobro rodziny (np. remont wspólnego domu z majątku osobistego), wówczas taki wniosek może zostać oddalony.

Podział majątku a hipoteka

Niejednokrotnie najsilniejszą więzią, jaka łączy małżonków, jest kredyt hipoteczny, dlatego też ten temat jest bardzo ważny w przypadku podziału majątku wspólnego.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 27 lutego 2019 roku, III CZP 30/18, przepisy prawa cywilnego „nie wyłączają możliwości dochodzenia między małżonkami roszczenia o zwrot kwoty zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, spłaconego przez jednego z nich po uprawomocnieniu się postanowienia o podziale majątku wspólnego […]. A contrario (przyp. aut.

– argumentując z przeciwieństwa), oznacza to, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego, sąd określając wartość nieruchomości obciążonej hipoteką nie uwzględnia jej obciążenia hipotecznego”.

Powyższe oznacza, że w razie podziału majątku wspólnego i przyznania jednemu z małżonków nieruchomości obciążonej hipoteką wartość tego składnika nie powinna uwzględniać wartości obciążenia – w dalszym ciągu małżonkowie pozostają stronami umowy kredytowej, czyli są dłużnikami banku (lub innej instytucji finansowej udzielającej kredyt hipoteczny). Wskutek tego wierzyciel kredytowy może dochodzić spłacenia rat od każdego z małżonków. Jednocześnie w razie dokonania spłaty przez jedną ze stron ma ona prawo do tzw. regresu, tj. może dochodzić połowy spłaconych rat kredytu od drugiego z małżonków.

Podział majątku wspólnego – podsumowanie

Podział majątku wspólnego jest zazwyczaj skutkiem orzeczenia przez sąd wyroku rozwodowego bądź unieważniającego małżeństwo. Jednakże sądowy podział może być konieczny także w przypadku śmierci jednego z małżonków (kiedy pozostawia on po sobie spadkobierców), upadłości jednego z nich lub też zawarcia małżeńskiej rozdzielności majątkowej.

Co do zasady, skład majątku małżonków jest ustalany na dzień ustania wspólności majątkowej, nie jego faktycznego podziału, oraz według cen obowiązujących w chwili wydania orzeczenia o ustaniu wspólności małżeńskiej.

Warto również pamiętać, że w przypadku gdy jeden z małżonków poczynił wydatki z majątku wspólnego na majątek osobisty, jest zobowiązany do jego zwrotu.

Z kolei jeżeli jeden z małżonków dokonał nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, drugi z małżonków będzie zobowiązany do spłaty owych nakładów wyłącznie na wniosek pierwszego z nich.

Leave a Reply

Your email address will not be published.