Praca przez wiele lat w firmie męża, ale bez składek ZUS

Korzystając w prowadzonej działalności z pomocy małżonka czy innego członka rodziny, zamieszkującego w jednym gospodarstwie domowym, przedsiębiorca powinien się liczyć z obowiązkami, jakie nakładają na niego przepisy w takiej sytuacji.

Czy wiesz kim jest i jak powinna zostać rozliczona osoba współpracująca? Czy pomoc członka rodziny musi być odpłatna? Jakie składki ZUS należy opłacać za taką osobę? Na te i inne pytania odpowiedź znajduje się w poniższym artykule.

Sprawdź!

Kim jest osoba współpracująca?

Definicja osoby współpracującej została bardzo szczegółowo opisana w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tą ustawa za osobę współpracującą uważa się:

  • małżonka,
  • dzieci własne lub dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione,
  • rodziców,
  • macochę i ojczyma,

pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracujących przy prowadzeniu działalności.

Za osoby współpracujące nie są uznawani brat ani siostra. Nie jest nią również członek rodziny zatrudniony w celu przygotowania zawodowego!

Bez względu na to, czy członek rodziny współpracuje w działalności na podstawie umowy o pracę, czy też pomaga nieodpłatnie, dla celów ZUS uważany jest za osobę współpracującą.

Osoba współpracująca a ZUS

Pomoc w prowadzeniu działalności osoby współpracującej wiąże się z obowiązkiem objęcia jej ubezpieczeniem ZUS.

Pomagającego w działalności członka rodziny należałoby zatem zarejestrować w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (osobę współpracującą należy zgłosić do ubezpieczeń społecznych z kodem tytułu ubezpieczenia ZUS 05 11).

Zasady opłacania składek osób współpracujących nie zawsze są jednak takie, jak w przypadku innych pracowników. Przy zatrudnieniu osoby współpracującej:

  • na umowę o pracę – składki ZUS opłacać należy w wymiarze jak za przedsiębiorcę;
  • na umowę zlecenie – składki ZUS opłacać należy jak przy umowach zlecenie z innymi zleceniobiorcami. Składki zależą głównie od wysokości wynagrodzenia;
  • na umowę o dzieło – jest wiele interpretacji w tej kwestii, jednak co do zasady od takiej umowy opłaca się składki ZUS w wymiarze jak za przedsiębiorcę;
  • nieodpłatnie – składki ZUS opłaca się w wymiarze jak za przedsiębiorcę.
  • Zobacz też:

Małżonek zatrudniony na umowę o pracę jako osoba współpracująca

Jak już zostało wspomniane, ubezpieczenie osób współpracujących, z którymi przedsiębiorca zawarł umowę o pracę, ustala się na takich samych zasadach, jak ubezpieczenie przedsiębiorcy.

Podstawy do naliczania składek społecznych za osobę współpracującą wyliczane są więc w ten sam sposób, co składki ZUS osoby prowadzącej działalność.

 Podstawa wymiaru składki zdrowotnej dla osób współpracujących to kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (podstawa składki w 2022r. – 6221,04 zł).

Jednak, na co należy zwrócić szczególną uwagę, pomagający członkowie rodziny nie mogą korzystać z preferencyjnych stawek ZUS.

Oznacza to, że przedsiębiorca rozpoczynający działalność, opłacający mały ZUS, któremu pomaga małżonek, jest zobowiązany za małżonka odprowadzać składki w pełnej wysokości. W 2022 roku podstawa składek społecznych wynosi 3553,20 zł.

Za siebie natomiast przedsiębiorca wciąż opłaca składki preferencyjne. Pomoc osoby współpracującej nie powoduje więc braku możliwości opłacania składek preferencyjnych za samego przedsiębiorcę.

  1. Osoba współpracująca nie może korzystać z preferencyjnych składek ZUS.

Składki ubezpieczeniowe za osobę współpracującą w całości finansuje i opłaca przedsiębiorca ze środków firmowych. Osoba współpracująca nie ponosi zatem w związku z zatrudnieniem żadnych kosztów.

Osoba współpracująca – nieodpłatne zatrudnienie małżonka

Obowiązek odprowadzenia składek ZUS za osobę współpracują wystąpi również wówczas, gdy członek rodziny nie pobiera wynagrodzenia za świadczoną pomoc.

Nieodpłatna pomoc osoby (małżonka, dzieci, rodziców) zamieszkującej w jednym gospodarstwie domowym wywołuje również obowiązek odprowadzania za tę osobę składek ZUS. W takiej sytuacji mamy bowiem do czynienia z tzw.

umową dorozumianą, co oznacza, że została sporządzona ustnie i członkowie rodziny zgodzili się świadczyć nieodpłatną pomoc w działalności.

Oczywiście w przypadku nieodpłatnej pomocy małżonka nie wystąpi opodatkowanie podatkiem od wynagrodzeń, ale składki ZUS, w wymiarze jaki obowiązuje osobę współpracującą, należy również w takim przypadku odprowadzać.

Wysokość składki będzie taka, jak w przypadku składek przedsiębiorcy, oczywiście z pominięciem możliwości korzystania z preferencyjnego ZUS A składka zdrowotna będzie w 2022r. wynosić 559,89zł . Dodatkowo w sytuacji, gdy małżonek, oprócz pomagania w działalności gospodarczej, jest zatrudniony przez inny podmiot, gdzie jego wynagrodzenie jest wyższe lub równe minimalnemu (w 2022 r. to 3010 zł) i odprowadzane są z tego tytułu składki ZUS, to w związku z pomaganiem w działalności współmałżonka powinien podlegać jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Przy nieodpłatnej pomocy małżonka przedsiębiorca może mieć wątpliwości, czy nie powstanie z tego tytułu przychód z nieodpłatnych świadczeń. Owszem, powstanie przychód, ale jest on zwolniony z opodatkowania. Dlatego też nie ma obowiązku wykazywania nieodpłatnej pomocy małżonka (niezatrudnionego na umowę) jako przychodu w działalności gospodarczej.

POLECAMY

Rozliczaj wygodnie swoją firmę online!

  • Sporządzaj deklaracje DRA i wysyłaj je do ZUS!
  • Rozliczaj zasiłki przedsiębiorcy!
  • Wyliczaj składki i opłacaj je przez internet!

Załóż bezpłatne konto

Zacznij bezpłatny 30 dniowy okres próbny bez żadnych zobowiązań!

Umowa o dzieło z małżonkiem

Co do zasady w przypadku umowy o dzieło ZUS może uznać małżonka za osobę współpracującą, pod warunkiem jednak, że pozostaje on w jednym gospodarstwie domowym z zatrudniającym go przedsiębiorcą.

Oznacza to, że na przedsiębiorcy ciąży obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za współmałżonka.

Ich wysokość nie zależy od wynagrodzenia, są one ustalane podobnie jak w przypadku zawarcia umowy o pracę z osobą współpracującą, czyli podstawa jest taka sama jak u przedsiębiorców opłacających tak zwany duży ZUS. Należy pamiętać, że wobec współmałżonka nie można zastosować preferencyjnych składek ZUS.

Małżonek przedsiębiorcy, który zostanie zatrudniony na podstawie umowy o dzieło, może zostać uznany przez ZUS za osobę współpracującą, jeżeli małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.

Zatrudnienie małżonka na umowę zlecenie – osoba współpracująca

Nieco inaczej w przypadku odprowadzania składek ZUS za osobę współpracującą wygląda sytuacja, w której członek rodziny zatrudniany jest na umowę zlecenie, o określonej wysokości wynagrodzenia. Wówczas już nie podlega on ubezpieczeniom w wymiarze takim jak przedsiębiorca, ale w takim jak inni pracownicy – czyli wyliczanym głównie na podstawie wysokości wynagrodzenia.

Osoba współpracująca – wynagrodzenie a koszt podatkowy

W przypadku gdy w działalności przedsiębiorca zatrudnia osobę współpracującą należy pamiętać, że wynagrodzenie wypłacone osobie współpracującej od 1 stycznia 2019 roku może stanowić koszt podatkowy prowadzonej działalności.

Zmianę wprowadziła ustawa z 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu wprowadzenia uproszczeń dla przedsiębiorców w prawie podatkowym i gospodarczym.

Przed 1 stycznia 2019 roku wynagrodzenie wypłacone osobie współpracującej nie mogło stanowić kosztu podatkowego.

Wynagrodzenie osoby współpracującej od 2019 r. może być kosztem podatkowym działalności.

Wypłacając osobie współpracującej wynagrodzenie przedsiębiorca ma obowiązek, jak w innych przypadkach, odprowadzić z tego tytułu podatek dochodowy – tak jak od wynagrodzeń innych pracowników.

Przedsiębiorcy korzystający z pomocy członków rodziny powinni zatem pamiętać o obowiązkach jakie z tego tytułu na nich ciążą. Zobowiązani są bowiem z tego tytułu odprowadzać składki społeczne, a w przypadku gdy pomoc członka rodziny jest odpłatna – powinni również odprowadzać podatek od wynagrodzenia osoby współpracującej, jak za każdego innego pracownika.

Praca przez wiele lat w firmie męża, ale bez składek ZUS

Składki ZUS za osobę współpracującą

Nie każdy zatrudniony pozostaje osobą obcą dla przedsiębiorcy. Częstą praktyką jest, że przy prowadzeniu firmy pomaga bliższa lub dalsza rodzina.

W przypadku takich zatrudnionych należy szczególnie uważać zarówno przy redagowaniu umowy, jak i zatrudnianiu ich bez umowy, na zasadzie nieznacznej pomocy przy codziennych czynnościach (np.

zastąpienie przedsiębiorcy za ladą sklepową czy wyjazd po produkty firmowe).

» 2021: Przesłanki uznania zatrudnionych w firmie krewnych za współpracowników

Zatrudnienie osoby współpracującej następuje nie tylko w przypadku zawarcia umowy pisemnej, ale również na podstawie samego przystąpienia takiej osoby do wykonywania określonych czynności, nawet nieodpłatnie.

Cywilnoprawna umowa zlecenia nie wymaga odpłatności za wykonane prace, a mimo to niesie w przypadku współpracujących ściśle określone skutki w ZUS.

W przypadku małżonka, który bezumownie świadczy czynności przy działalności, może się zdarzyć, że będzie on też uznany za przedsiębiorcę, który wykorzystuje własny majątek (majątek wspólny małżonków) do uzyskiwania w sposób ciągły przychodów.

Za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność uważa się:

  • małżonka,
  • dzieci własne,
  • dzieci drugiego małżonka,
  • dzieci przysposobione, rodziców,
  • macochę
  • ojczyma
  • osoby przysposabiające,
  • – jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.
  • Głównym ryzykiem, jakie wiąże się z uznaniem osoby za współpracującego pozostaje naliczenie takiej osobie składek ZUS od podstawy ustalenia takiej, jaką posiadają również przedsiębiorcy, czyli zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.
  • Powyższe oznacza, że za współpracującego nie uznaje się osoby, która pomagając bezumownie:
  • nie pozostaje z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym (gospodarstwo domowe należy traktować szeroko nie tylko jako zamieszkiwanie ale również jako samodzielne utrzymywanie się, niezależnie od osoby przedsiębiorcy),
  • pozostając w tym gospodarstwie, nie współpracuje przy prowadzeniu działalności (np. przebywa w siedzibie firmy jedynie w celach prywatnych).
See also:  Mąż pracujący za granicą a separacja

W przypadku, gdy osoba spełniająca warunki osoby współpracującej zostanie zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej (dzieło, zlecenie) lub na podstawie umowy o pracę, pracę nakładczą itp., składki ZUS takiej osoby opłaca się na takich zasadach, jakby osoba ta pozostawała współpracującym.

Zgodnie z interpretacjami ZUS umowa cywilnoprawna zawarta ze współpracującymi wyklucza obliczanie składek od takiej podstawy, jak osoba współpracująca. Redakcja PIT.

pl zaleca jednak daleko idącą ostrożność w podejmowaniu działań zgodnych z taką interpretacją przepisów (przy mniej korzystnej interpretacji dojść może np.

do szukania zbiegu dwóch podstaw ubezpieczenia – współpracy i umowy zlecenie):

“Zgodnie z art.6 ust.1 pkt.5 oraz art.12 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz.1585, z późn. zm.

) osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu. Stosownie do art.11 ust.

2 ustawy, ubezpieczenie chorobowe dla osoby współpracującej ma charakter dobrowolny.

Definicja osoby współpracującej jest zawarta w art.8 ust.11 ustawy.

Zgodnie z tym przepisem za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się małżonka, dzieci drugiego małżonka dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności.

O statusie osoby współpracującej, w zakresie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, decyduje współpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej, ścisła więź rodzinna z osobą prowadzącą tę działalność oraz prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego.

O czym mogłoby świadczyć przykładowo wspólne zamieszkiwanie i wspólne zaspokajanie potrzeb ze środków będących w dyspozycji wspólnoty(rodziny), np. wtedy, gdy ponoszone wydatki, np. czynsz, energia, zakup artykułów spożywczych itd.

, nie są rozliczane na poszczególnych członków gospodarstwa, tylko są ponoszone przez “rodzinę”. Natomiast bez znaczenia dla ustalenia obowiązku ubezpieczeń osoby współpracującej ma adres zameldowania. Jednocześnie na podstawie art. 8 ust.

2 ustawy jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca.

W konsekwencji, gdy osoba prowadząca działalność gospodarczą zatrudni na podstawie umowy o pracę swojego współmałżonka, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym to dla celów ubezpieczeń społecznych osoba ta jest traktowana jako osoba współpracująca.

Zasada ta nie obowiązuje natomiast, gdy osoba prowadząca działalność zawiera z własnym współmałżonkiem umowę zlecenie.

Warunkiem jest jednak, aby treść zawartej umowy i okoliczności jej wykonywania, odpowiadały warunkom określonym przepisami kodeksu cywilnego.

W konsekwencji, jeżeli współmałżonek będzie wykonywał faktycznie umowę zlecenie, to będzie podlegać ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu jako zleceniobiorca.

W wątpliwych przypadkach właściwa jednostka terenowa Zakładu może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające celem ustalenia czy dana osoba została prawidłowo zgłoszona do ubezpieczeń.”

Departament Ubezpieczeń i Składek Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, interpretacja z dnia 2013.05.11

Za osobę współpracującą składki opłaca i finansuje płatnik, czyli przedsiębiorca. Deklarację zgłoszeniową do ZUS oraz deklaracje rozliczeniowe i raporty składa za współpracującego – płatnik.

Deklaracja podatkowa współpracującego

Współpracujący płaci podatki z tytułu uzyskiwanych przychodów. To, jaki jest tytuł, z którego powinien się rozliczyć, zależy w znacznej mierze od formy zatrudnienia.

Zdecydowanie najczęściej będzie to zlecenie (działalność wykonywana osobiście) lub umowa o pracę.

W zależności od rodzaju faktycznie podejmowanych czynności należy ustalić przysługujące koszty uzyskania przychodów oraz kwotę uzyskanego dochodu.

Jeżeli współpracujący czynności prowadził za darmo, to mimo, że należy go ubezpieczyć i odprowadzać składki ZUS, nie ma obowiązku składać deklaracji podatkowej oraz wysyłać informacji o wielkości uzyskanego przychodu.

Koszty zatrudnienia osoby współpracującej

Do kosztów prowadzenia działalności nie zalicza się wartości własnej pracy podatnika, jego małżonka i małoletnich dzieci, a w przypadku prowadzenia działalności w formie spółki cywilnej lub osobowej spółki handlowej – także małżonków i małoletnich dzieci wspólników.

Powyższe oznacza, że koszt uzyskania przychodów stanowi wynagrodzenie:

  • zatrudnionego pełnoletniego dziecka pozostającego na utrzymaniu lub nie pozostającego na utrzymaniu przedsiębiorcy (pozostającego lub nie we wspólnym gospodarstwie domowym), zatrudnionego rozwiedzionego małżonka, natomiast separacja prawna lub faktyczna nie pozwala uznać za koszt – wynagrodzenia tego małżonka,
  • zatrudnienie innego członka rodziny – nawet jeżeli pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.

Koszt pracy, który nie może być rozliczony podatkowo, to wydatek z tytułu wynagrodzenia takiej osoby. Rozliczyć podatkowo można natomiast finansowane przez przedsiębiorcę składki społeczne współpracującego.

Kosztem będą również wydatki z tytułu zapłaty za przeniesienie praw autorskich, opłacenie delegacji czy pośrednich kosztów związanych z wykonywanymi czynnościami (np. zakup laptopa dla współpracującego).

Odliczenie roczne PIT za współpracującego

Odliczenia zapłaconych składek ZUS dokonuje przedsiębiorca, a nie współpracujący.

Dla celów ustalenia prawa odliczenia należy przyjąć definicje osoby współpracującej taką, jak w zakresie obowiązków ZUS (czyli rozumieć go szeroko, jak wskazano powyżej w części ZUS współpracującego).

Istnieje możliwość, by składki wcześniej uznać za koszt uzyskania przychodów. W takim przypadku odliczenia przedsiębiorca nie dokonuje, gdyż wcześniej zapłacone składki stały się dla niego kosztem podatkowym.

ZUS

Praca przez wiele lat w firmie męża, ale bez składek ZUSAutor

Doraźna pomoc męża w firmie żony- bez składek ZUS

W konsekwencji w takich sytuacjach wyłączony jest obowiązek podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.Tak wynika z wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 28 października 2015 r. (III AUa 832/15).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wydanej decyzji uznał, że ubezpieczony podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej.

Uzasadniał, że w wyniku kontroli przeprowadzonej u jego małżonki, która prowadzi bar, ubezpieczony zajmował się załatwianiem spraw urzędowych i organizacyjnych. Zawierał m.in. umowy oraz kupował towary do baru.

Poza tym ZUS uznał, że w czasie urlopu wychowawczego kobiety ubezpieczony przejął wiele obowiązków biznesmenki. Na tej podstawie, w ocenie ZUS, odwołujący nie mógł działać na rzecz swojej żony jedynie jako pełnomocnik.

Na skutek odwołania ubezpieczonego od decyzji ZUS sąd okręgowy ją zmienił. Według Sądu Okręgowego czynności, które wykonywał ubezpieczony, miały charakter okazjonalny.

W rzeczywistości wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem baru realizowała żona ubezpieczonego przy współudziale pracownicy. Jeździła do lokalu, zajmowała się dokumentacją, zamawianiem towarów i rozliczeniami.

Z kolei ubezpieczony pomagał w urządzeniu baru, zakupach, wnoszeniu ciężkich sprzętów i paczek. Nie były to więc czynności, od których zależało funkcjonowanie lokalu.

Na tej podstawie Sąd Okręgowy wywiódł, że odwołujący nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia jako osoba współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Drobnych czynności, które wykonywał, nie sposób zakwalifikować jako współpracy przy biznesie.

Od tego orzeczenia ZUS złożył jednak apelację, którą sąd apelacyjny oddalił, przyjmując ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy za własne.

W ocenie Sądu Apelacyjnego czynności, jakie wykonywał ubezpieczony, ich częstotliwość i rozmiar nie pozwalały uznać, że spełnia on kryterium współpracy przy prowadzonej przez jego małżonkę działalności w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o sus.

Sad Apelacyjny nadmienił, powołując się na orzecznictwo, że współpraca oznacza pracę wykonywaną wspólnie z kimś innym, a zatem współpracujący ma istotny wpływ na tę działalność.

Nie może zatem w sensie prawnym stanowić współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej sporadyczne, podejmowane okazjonalnie, zajmujące nikłą ilość czasu wystawianie faktur czy doraźne wydawanie towaru.

Ponadto sąd II instancji zaakcentował, że jedynie aktywność małżonka przedsiębiorcy przynosząca mu określone, stałe dochody może być uznana za współpracę w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o sus. W konsekwencji rodzi wymóg podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o sus. W tej sprawie tego jednak nie było. Dlatego Sąd Apelacyjny uznał, że czynności, jakie wykonywał odwołujący się mąż, ich częstotliwość i rozmiar nie pozwalają przyjąć, że spełniał kryterium współpracy przy działalności prowadzonej przez żonę w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o sus.

Komentarz eksperta

Paweł Tokarski, radca prawny, Kancelaria Prawna Piszcz, Norek i Wspólnicy

Sąd apelacyjny w tym wyroku wskazał, że o tym, czy mamy do czynienia ze współpracą w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skutkującej obowiązkiem podlegania ubezpieczeniom społecznym, decyduje czas i częstotliwość pomocy, a także zakres pracy współpracującego. Jedynie bowiem prace, czynności wykonywane w sposób stały i zorganizowany, charakteryzujące się stabilnością i obejmujące znaczny okres, a zarazem wpływające na działalność gospodarczą prowadzoną przez współmałżonka wchodzą w zakres pojęcia „współpracy”.

See also:  Wszelkie więzi zostały zerwane - jak doprowadzić do rozwodu?

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem pomoc przy prowadzeniu działalności gospodarczej małżonka wynika z art. 23 i 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W konsekwencji praca drobna i niebędąca stałą pomocą nie może być uznana za współpracę przy prowadzeniu biznesu, a jest jedynie obowiązkiem małżonka.

Jedynie taka pomoc, bez której majątek przedsiębiorcy nie uległby zwiększeniu, jak i ta charakteryzująca się stałością może być uznana za współpracę.

Działanie, praca małżonka w zakresie współpracy musi być zatem znacząca pod względem ekonomicznym czy organizacyjnym. Jak wskazał również Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 30 września 2013 r.

(III AUa 2274/12), z czym należy się w pełni zgodzić, „za współpracującego przy prowadzeniu działalności pozarolniczej można uznać tylko taką osobę, która na rzecz tej działalności wykonuje prace takiego rodzaju, rozmiaru i częstotliwości, które mają wymiar ekonomiczny i organizacyjny na tyle istotny, że mogą być postrzegane jako współpraca przy prowadzeniu tej działalności”.

Zatrudnienie małżonka w firmie – czy jest opłacalne?

Mąż czy żona przedsiębiorcy często aktywnie włączają się w życie jego firmy, co przynosi wiele korzyści rozwijającemu się biznesowi.

Pomoc małżonka ma również i ciemne strony, przede wszystkim w kwestiach podatkowych i ubezpieczeń ZUS. Niekiedy więc jest to po prostu kosztowna opcja.

Niezależnie od tego czy małżonek wykonuje swoją pracę za odpowiednim wynagrodzeniem czy pomaga nieodpłatnie.

Joanna Jastrzębska Cena od 179 zł netto / m-c Jarosław Nawrocki Cena od 150 zł netto / m-c Joanna Gordon Cena od 160 zł netto / m-c

Małżonek jako osoba współpracująca

Nie istnieją żadne regulacje, które zabraniałyby zatrudnienia w firmie męża albo żony. Prawo nie określa także, ile czasu na rzecz firmy ma przeznaczyć taka osoba. Swoje obowiązki może ona wykonywać dorywczo lub regularnie po kilka godzin dziennie.

Małżonek pracujący na rzecz firmy na podstawie umowy o pracę lub nieodpłatnie nie jest traktowany jednak jak zwykły pracownik, ale tzw. osoba współpracująca. Poza mężem czy żoną uważa się za nią:

  • dzieci przedsiębiorcy, drugiego małżonka lub adoptowane,
  • rodziców,
  • macochę i ojczyma.

Warunkiem jest to, że osoba współpracująca musi pozostawać z właścicielem firmy w jednym gospodarstwie domowym i współpracować przy jej prowadzeniu. Nie będą nią już jednak brat i siostra, a także członek rodziny zatrudniony w celu przygotowania zawodowego. Choćby nawet pozostawali z przedsiębiorcą w jednym gospodarstwie domowym.

Składki ZUS zależą od umowy

Zatrudnienie małżonka ma swoje konsekwencje na gruncie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Męża lub żonę trzeba zgłosić do ZUS-u w ciągu siedmiu dni od momentu powstania obowiązku ubezpieczenia, a więc od dnia rozpoczęcia współpracy (służy do tego formularz ZUS ZUA). W tym momencie przedsiębiorca staje się też płatnikiem składek ZUS.

Wysokość składek zależy od rodzaju podpisanej umowy bądź jej braku (zatrudnienie nieformalne).

  • Zatrudnienie na umowę o pracę lub nieodpłatnie.

W tych przypadkach składki ZUS nie są odprowadzane za męża lub żonę w takiej wysokości, jak za pracownika, tylko według podobnych zasad, jak u prowadzącego działalność. Nie zależą od wysokości wynagrodzenia.

Podstawa ich naliczania nie może być niższa niż 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (tzw. duży ZUS). Małżonek nie ma więc prawa do preferencyjnych składek ZUS, płaconych przez pierwsze dwa lata działalności. Zatrudnienie osoby współpracującej nie sprawia, że przedsiębiorca traci możliwość opłacania składek preferencyjnych.

  • Zatrudnienie na umowę zlecenie.

Przy takiej umowie sposób opłacania składek ZUS jest identyczny, jak w przypadku pracowników niespokrewnionych z właścicielem firmy. Małżonek nie jest tu traktowany jak osoba współpracująca, ale zwykły zleceniobiorca.

  • Zatrudnienie na umowę o dzieło.

Ten rodzaj umowy często nie wymaga opłacania składek ZUS.

Składek na ubezpieczenia społeczne można jednak niekiedy uniknąć. Jest to możliwe jeżeli osoba współpracująca wykonuje pracę na rzecz działalności małżonka, a jednocześnie pracuje w innej firmie.

Wówczas należy za nią płacić jedynie ubezpieczenie zdrowotne. Stanie się tak, kiedy w innym miejscu jest zatrudniona na umowę o pracę i zarabia powyżej 1 600 zł brutto (minimalne wynagrodzenie w 2013 r.

).

Nie dzieje się tak jednak zawsze, jako że opinie urzędów co do takiego sposobu postępowania są podzielone. Może się więc zdarzyć, że przedsiębiorca zatrudniający współmałżonka na umowę o dzieło będzie zobligowany płacić za niego składki jak za osobę współpracującą. Należy więc zachować tu pewną dozę ostrożności.

Pensja współmałżonka nie obniża podatku firmy

W przypadku, gdy małżonek pomaga w firmie, pobierając za to wynagrodzenie, przedsiębiorca jest zobowiązany odprowadzić z tego tytułu podatek dochodowy.

Wypłacanego wynagrodzenia nie można jednak zaliczyć do kosztów prowadzenia firmy, tak jak w przypadku zatrudniania obcej osoby (dla zatrudnionego małżonka jest do dochód, powinien więc uwzględnić go w rocznej deklaracji PIT oraz opodatkować).

Dzieje się tak również w sytuacji, gdy małżonkowie mają rozdzielność finansową. Pod tym względem zatrudnienie w firmie męża lub żony jest nieopłacalne.

Podatek dochodowy obniżą za to inne wydatki związane z zatrudnieniem męża albo żony – diety, zwrot kosztów podróży służbowej, wydatki na kursy i szkolenia czy koszty związane z użytkowaniem firmowego samochodu. Kosztem są także składki na ubezpieczenie społeczne opłacone za małżonka. Z kolei składkę na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorca może odliczyć od podatku dochodowego (o 7,75% podstawy jej wymiaru).

Konsekwencje separacji lub rozwodu

Warunki zatrudnienia w firmie męża albo żony ulegają zmianie w przypadku separacji lub rozwodu. Jako, że małżonkowie w myśl prawa nie prowadzą już wspólnego gospodarstwa, zatrudnionego nie można uznać za osobę współpracującą.

Jeżeli pomimo rozstania decydują się oni kontynuować współpracę, małżonka trzeba zarejestrować jako niespokrewnionego pracownika. Powinna zostać także podpisana umowa, jeśli dotychczas jej nie było.

  • Dzwoń do księgowych inFaktu – kiedy tylko potrzebujesz
  • Czytaj praktyczny newsletter dla przedsiębiorców
  • Testuj księgowość online i fakturowanie – za darmo!

Załóż konto

Jeżeli żona pomaga przy firmie, to ZUS może chcieć, byś opłacał za nią składki

Częstą sytuacją jest, że osobie, która prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, pomagają najbliżsi. Żona, rodzic czy dziecko. Trzeba jednak uważać, bo dla ZUS-u taka osoba może zostać uznana jako osoba współpracująca. A to oznacza, że powinniśmy za nią normalnie płacić składki.

Przy prowadzeniu firmy zawsze jest sporo pracy. Zwłaszcza tam, gdzie jest dużo klientów. Dlatego czasem zdarzyć się może, że przy prowadzeniu firmy np. męża, pomaga jego żona lub odwrotnie.

Wydaje się to zupełnie naturalne, ale trzeba uważać.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przewidział bowiem taką funkcję, jak osoba współpracująca z przedsiębiorcą, za którą należałoby opłacać normalne składki.

Osobą współpracującą może być:

  • małżonek,
  • dziecko własne, drugiego małżonka lub przysposobione,
  • rodzic, macocha lub ojczym,
  • osoba przysposabiająca.

Oznacza to, że za taką osobę nie może zostać uznany np. brat czy siostra, nawet jeżeli mieszkają pod jednym dachem i faktycznie jedno pomaga drugiemu w działalności. Wtedy taka praca powinna być uregulowana oczywiście inną umową, jak o pracę lub zlecenia.

Aby zostać uznanym za osobę współpracującą, oprócz więzi rodzinnych wykazanych powyżej, należy spełnić jeszcze inne kryteria

Przede wszystkim trzeba faktycznie u danej osoby pracować, przy czym nie musi to być unormowane żadną umową. W dodatku trzeba pozostawać z tą osobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Warto tu zauważyć, że przy ustaleniu co jest wspólnym gospodarstwem, należy traktować to jako miejsce, gdzie dane osoby faktycznie mieszkają, a nie są zameldowane.

Dzięki temu, że dana osoba jest faktycznie uznana za osobę współpracującą i są za nie odprowadzane składki, to może ona np. podpisywać się na fakturach, umowach czy innych dokumentach. Ma ona też historię w ZUS, która może po latach skutkować np. emeryturą czy rentą. Jeżeli ktoś przez lata pomaga w firmie żony lub męża to może mieć to znaczenie.

Składki za osobę współpracującą w 2021 roku to prawie 1500 złotych miesięcznie

Jeżeli dana osoba spełnia kryteria uznania za osobę współpracującą to niezależnie od typu umowy, jej składki są wyliczane w specyficzny sposób. Traktowana jest ona bowiem tak samo, jak przedsiębiorca, czyli do ustalenia kwoty składek brana jest zadeklarowana kwota, nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

W 2021 roku składki za osobę współpracującą wynoszą więc:

  • ubezpieczenie emerytalne – 19,52% x 3155,40 zł = 615,93 zł,
  • ubezpieczenie rentowe – 8% x 3155,40 zł = 252,43 zł,
  • ubezpieczenie wypadkowe – 1,67% x 3155,40 zł = 52,70 zł,
  • Fundusz Pracy – 2,45% x 3155,40 zł = 77,31 zł,
  • Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 0,1% x 3155,40 zł = 3,15 zł,
  • ubezpieczenie zdrowotne – 9% x 4242,38 zł = 381,81 zł.
See also:  Rozwód z winy męża, a prawo do renty po nim

Razem daje to 1383,33 złote miesięcznych składek, które trzeba płacić za osobę współpracującą. Kwota ta może być wyższa jeszcze o ubezpieczenie chorobowe, do którego taka osoba przystępuje dobrowolnie. Składka wynosi 2,45% wyliczane z podstawy 3155,40 złotych, czyli podwyższa to kwotę miesięcznych zobowiązań o 77,31 złote, do kwoty 1460,44 zł.

W przypadku rejestrowania się jako osoba współpracująca warto zastanowić się nad ubezpieczeniem chorobowym. Zgłoszenie się do tego dobrowolnego ubezpieczenia, pozwoli w przyszłości uzyskać np. zasiłki macierzyńskie. Dlatego zawsze trzeba przemyśleć, co bardziej się opłaca.

Składki płaci się nawet wtedy, gdy osoba współpracująca nie pobiera wynagrodzenia

Podane wyżej kwoty to minimalne składki, jakie należy płacić za osobę współpracującą, niezależnie od tego, czy nie ma z nami podpisanej żadnej umowy i pracuje za darmo, czy ma umowę o pracę. Nie jest też istotne, jaką kwotę ma wpisaną na takiej umowie.

Jeżeli ktoś zatrudni żonę do pracy w swojej firmie i będzie ona pracować na ćwierć etatu, za 1000 złotych brutto, to składki wyliczane będą i tak od kwoty zadeklarowanej.

Ta kwota może być oczywiście wyższa. 3155,40 złotych to tylko minimalna podstawa.

Jeżeli jakaś osoba chciałaby, by składki na ubezpieczenia były odprowadzane od wyższej kwoty, to może podwyższyć podstawę do obliczenia składek.

Co istotne, nawet jeżeli prowadzący działalność korzysta z prawa do opłacania niższych składek na ubezpieczenia społeczne, to i tak od osoby współpracującej opłaca te od kwoty nie niższej niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Jeśli korzysta ktoś więc np. z „ulgi na start”, to za siebie nie opłaca składek, ale za żonę, która pomaga w firmie, już płaci miesięcznie 1383,33 lub 1460,44 złotych.

Aby płacić niższe składki od osoby współpracującej, można podpisać z nią umowę o zlecenie. Według interpretacji ZUS-u taka umowa stanowi odrębny tytuł do ubezpieczeń społecznych. Wtedy, zamiast płacić składki od wymienionej powyżej podstawy, przedsiębiorca płaciłby od kwoty faktycznie zarobionej przez osobę mu bliską.

Przy czym jest to sposób dość ryzykowny i należy stosować go tylko tam, gdzie faktycznie umowa o zlecenie będzie miała sens, czyli w przypadku wykonywania jasno określonych zadań, które nie są ściśle związane z osiąganiem przychodów przez przedsiębiorcę.

W piśmie z 2016 roku, gdzie ZUS przyznał, że za osobę na zleceniu można płacić składki tylko za to, co ona zarobi, wskazane było, że żona przedsiębiorcy ma wykonywać konkretne zadania z tytułu rozliczania jego podatków.

Nie pomagała mu ona więc typowo przy uzyskiwaniu przychodów.

Ryzyko polega na tym, że jeżeli przy kontroli okaże się, że zamiast umowy zlecenia powinna być umowa o pracę, to przedsiębiorca będzie musiał opłacić zaległe składki za osobę współpracującą.

Przesłanki uznania zatrudnionych w firmie krewnych za współpracowników

Dość często w prowadzeniu działalności gospodarczej pomagają przedsiębiorcy członkowie jego rodziny. Uznaje się ich (z pewnymi wyjątkami) za osoby współpracujące przy prowadzeniu działalności gospodarczej.

Osoba współpracująca

Definicję osoby współpracującej m.in. z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność (a także z przedsiębiorcami korzystającymi z ulgi na start) uregulowano w art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej ustawą systemową.

Z przepisu tego wynika, że za osobę współpracującą uważa się małżonka, dzieci (własne, drugiego małżonka i przysposobione), rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające.

Z tym że wymienione osoby mogą być uznane za współpracujące po spełnieniu dwóch warunków, a mianowicie wtedy, gdy:

  • pozostają z przedsiębiorcą (także korzystającym z ulgi na start) we wspólnym gospodarstwie domowym i
  • współpracują przy prowadzeniu tej działalności.

Powyższe oznacza, że o statusie osoby współpracującej decydują trzy przesłanki, tj. bycie w kręgu określonych osób bliskich, pozostawanie członka rodziny we wspólnym gospodarstwie domowym i współpraca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności. Co ważne, wskazane warunki muszą występować łącznie.

Ubezpieczenia i składki za współpracownika

Generalnie współpracujący w firmie członek rodziny przedsiębiorcy (także korzystającego z ulgi na start) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu w ZUS.

Zgłoszenia go do tych ubezpieczeń dokonuje prowadzący działalność na druku ZUS ZUA, z kodem tytułu ubezpieczenia 05 11 X X.

Przedsiębiorca (także korzystający z ulgi na start) opłaca też za współpracownika składki do ZUS na zasadach dotyczących przedsiębiorcy opłacającego składki społeczne na ogólnych zasadach.

Gdy współpracownik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, przedsiębiorca nalicza i opłaca też za niego składki na FP i FS. Jest tak jednak wtedy, gdy współpracownik nie osiągnął wieku 55 lat (kobieta) lub 60 lat (mężczyzna). Nie opłaca natomiast za niego składki na FGŚP (z pewnym wyjątkiem, o czym piszemy w dalszej treści artykułu).

Umowa o pracę z rodziną

Za pracownika – w myśl art. 8 ust. 1 ustawy systemowej – uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy. Zasadniczo zgłasza się taką osobę do ubezpieczeń w ZUS z kodem właściwym dla pracowników i w taki też sposób rozlicza się za nią składki do ZUS. Nie w każdym przypadku dotyczy to członka rodziny przedsiębiorcy pomagającego mu w firmie na podstawie umowy o pracę.

W judykaturze i doktrynie dość jednolicie przyjmuje się obecnie, że zawarcie umowy o pracę z członkiem rodziny nie powoduje jej nieważności.

Umowa taka obowiązuje strony z konsekwencjami w zakresie prawa pracy, jednak w świetle przepisów prawa ubezpieczeń społecznych strona takiej umowy, określona jako pracownik, ma status osoby współpracującej, niezależnie od podstawy zatrudnienia (por. wyrok SN z dnia 6 stycznia 2009 r., sygn. akt II UK 134/08).

Zatem współpraca pomiędzy np.

 małżonkami może być realizowana w ramach umowy o pracę, z tego tytułu nie powstaje jednak obowiązek ubezpieczeń w ZUS przewidziany dla pracowników, jeżeli małżonkowie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, a wykonywanie pracy przez małżonka ma charakter współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej (por.

wyrok SN z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt II UK 315/09). Z kolei w wyroku z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn.

akt I UK 272/15, SN wskazał, że istnienie zawartej umowy o pracę między osobą prowadzącą działalność pozarolniczą a członkiem rodziny (tu: małżonką) tej osoby, wykonującym czynności pracownicze w faktycznych warunkach współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności, powoduje objęcie tego członka rodziny ubezpieczeniami w ZUS z tytułu współpracy przy prowadzeniu działalności. To oznacza, że za każdy miesiąc kalendarzowy osoba taka powinna mieć naliczone składki ZUS na zasadach dotyczących osób współpracujących. Z tą jednak różnicą, że o ile z tytułu bezumownej współpracy przedsiębiorca nie nalicza za członka rodziny składki na FGŚP, to wymóg taki jest przewidziany przy zatrudnieniu takiej osoby na podstawie umowy o pracę.

Nie każdy etat z rodziną to współpraca

Wśród osób uznanych za współpracujące z osobą prowadzącą działalność gospodarczą ustawodawca wymienił m.in. dziecko przedsiębiorcy pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz współpracujące przy prowadzeniu tej działalności.

Zwracamy uwagę, że za osobę taką nie uznaje się jednak dziecka, z którym przedsiębiorca (rodzic) zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. Taka osoba podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu w ZUS w sposób przewidziany dla pracowników młodocianych.

Powinna więc zostać zgłoszona do tych ubezpieczeń w organie rentowym z kodem tytułu ubezpieczenia 01 20 X X (pracownik młodociany).

Ustalając, czy członek rodziny może być uznany za osobę współpracującą, nie bierze się pod uwagę okresu, przez który współpraca jest wykonywana, wymiaru czasu pracy ani też wieku takiej osoby.

Za osobę współpracującą nie uważa się także współmałżonka jednego ze wspólników spółki zatrudnionego w niej na podstawie umowy o pracę. Taką osobę zgłasza się do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego w ZUS jako pracownika.

Wynika to stąd, że małżonek jednego ze wspólników spółki, który zawarł umowę o pracę z tą spółką, na gruncie przepisów ustawy systemowej nie jest traktowany jako osoba współpracująca przy prowadzeniu działalności, lecz posiada status pracownika.

Dla ustalenia tytułu do ubezpieczeń w ZUS takiej osoby nie ma znaczenia fakt, że pozostaje ona z jednym ze wspólników tej spółki w związku małżeńskim i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Ma ona bowiem zawartą umowę o pracę ze spółką, a nie z konkretną osobą prowadzącą pozarolniczą działalność.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.)

Leave a Reply

Your email address will not be published.