Spór o majątek wspólny po rozwodzie bez podziału majątku

Ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej może nastąpić z kilku powodów – dobrowolnej umowy o rozdzielności majątkowej, rozdzielności ustanowionej przez sąd na wniosek jednej ze stron, śmierci jednego z małżonków bądź rozwodu lub separacji. Jedną z najczęstszych przyczyn, powodującą automatyczne rozwiązanie wspólności majątkowej, jest sądowe orzeczenie rozwodu.

Wniosek o podział majątku

Zazwyczaj kolejnym krokiem po uzyskaniu rozwodu, kiedy małżeństwo jako takie przestaje istnieć, jest podział majątku wspólnego małżonków.

Czasami podziału majątku sąd dokonuje jednocześnie z rozprawą rozwodową, wtedy, gdy nie powoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym, częściej jednak wymaga to osobnego postępowania sądowego.

Podziału majątku wspólnego dokonuje się zawsze na wniosek jednej lub obu stron postępowania.

Spór o majątek wspólny po rozwodzie bez podziału majątkuWniosek o podział majątku wspólnego musi zawierać podstawę prawną, to jest wskazywać na przyczynę ustania wspólności majątkowej, na przykład orzeczenie rozwodu oraz żądanie dokonania podziału majątku. Trzeba również załączyć dokument potwierdzający ustanie wspólności majątkowej. Wniosek o podział majątku powinien także zawierać konkretne dane dotyczące ruchomości i nieruchomości tworzących wspólny majątek byłych małżonków oraz propozycję jego podziału.

Koszty

Sprawy pieniężne z reguły są przedmiotem zaciętych sporów. Najlepszym wyjściem z sytuacji byłoby oczywiście wspólne wypracowanie kompromisu i taki podział majątku po rozwodzie, który zadowoliłby oboje małżonków. Podział majątku za porozumieniem stron jest najlepszym rozwiązaniem także ze względu na wydatki.

Jeżeli byli małżonkowie złożą w sądzie zgodny projekt podziału wspólnego mienia, koszty postępowania wyniosą jedynie 300 zł, natomiast w razie braku porozumienia trzeba zapłacić 1000 zł, a ponadto liczyć się z dodatkowymi kosztami, takimi jak wynagrodzenie biegłego, koszty mediacji, apelacji, wynagrodzenie adwokata, itp.

Warto też pamiętać, że co prawda w świetle prawa małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, jednak niekiedy, gdy zachodzą szczególne okoliczności, na wniosek jednej ze stron sąd może rozstrzygnąć inaczej.

Powodem nierównego podziału majątku przy rozwodzie może być nierównomierność przysporzenia majątku wspólnego przez któregoś z małżonków, przy czym sąd bierze też pod uwagę wkład pracy w prowadzenie gospodarstwa domowego i wychowywanie dzieci.

Co ze wspólnym mieszkaniem?

Najcenniejszym składnikiem majątku rozwodzących się małżonków jest zazwyczaj mieszkanie. Jeśli jest to mieszkanie własnościowe, należące do obojga małżonków, którzy nabyli je w okresie trwania małżeństwa, można je sprzedać i podzielić się równo pieniędzmi. Jeżeli jedna z osób ma zamiar pozostać w tym mieszkaniu, musi spłacić drugą osobę.

W przypadku spółdzielczego mieszkania lokatorskiego osoba opuszczająca lokal ma prawo do spłaty części wkładu mieszkaniowego. Jeśli natomiast po rozwodzie mieszkanie pozostaje na mocy decyzji sądu we wspólnym użytkowaniu, sąd zazwyczaj określa także zasady jego użytkowania, co nie oznacza w żadnym razie jego prawnego podziału.

W takim przypadku mieszkanie nadal pozostaje własnością wspólną.

Podział majątku po rozwodzie

Sprawa o podział majątku to sprawa z zakresu postępowania nieprocesowego. Oznacza to, że w tym wypadku nie mamy do czynienia z oznaczeniem stron jako powód i pozwany, a wnioskodawcą i uczestnikiem. W przypadku postępowania procesowego, a w takim przeprowadzany jest m. in.

rozwód czy sprawa o ustalenie alimentów, koszty procesu, co do zasady pokrywa strona przegrywająca. Mówiąc koszty procesu, mam na myśli koszty zastępstwa procesowego, jeśli druga strona sporu jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego lub adwokata), inne należne koszty jak np.

koszty opinii biegłych, koszty dojazdów świadków czy też opłaty sądowe uiszczone np. tytułem wpisu od pozwu. 

W postępowaniu nieprocesowym obowiązuje inna zasada niż w procesie, która wskazuje  na to, że koszty, co do zasady dzielone są po połowie, między obie strony sporu. Zgodnie z art. 520 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2021, Nr 1666 ze zm.

) stanowi, że: „każdy uczestnik (także wnioskodawca) ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie”. Jeżeli jednak uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani wynikiem lub interesy ich są sprzeczne, sąd może rozdzielić koszty stosunkowo.

 Mówiąc o sprawach z zakresu postępowania nieprocesowego, mamy też do czynienia z „większą współpracą” między stronami.

Inaczej, niż w procesie gdzie powód występuje   z powództwem przeciwko pozwanemu, pozywa go, tak w postępowaniu nieprocesowym jedna osoba wszczyna postępowanie wnioskiem (wnioskodawca), a pozostałe osoby, mające w nim interes prawny „przyłączają się”, są to uczestnicy. Z tych względów, podział kosztów sądowych w postępowaniu nieprocesowym ulega podziałowi pomiędzy uczestników postępowania. 

Ponadto, w zakresie uiszczenia wpisu od wniosku o podział majątku, ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2021, poz. 1080 ze zm.

) rozróżnia dwie stawki opłaty sądowej w zależności od tego czy strony mają zgodną propozycję podziału majątku czy też  mają różne zdania w kwestii oczekiwanego rozstrzygnięcia.

  Opłatę stałą w kwocie 1000 złotych pobiera się od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału tego majątku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 złotych. 

Kto płaci za biegłego przy podziale majątku?

Analizę należy rozpocząć od tego kiedy potrzebne jest powołanie biegłego i przeprowadzenie w sprawie dowodu z jego opinii. Otóż, będzie to niezbędne w sytuacji gdy choćby jedna strona sporu będzie kwestionowała wartość nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego lub ruchomości np.

samochodu. W przypadku wyceny nieruchomości sprawa może być o tyle problematyczna, że jeśli strony nie będą chciały dojść do porozumienia co do sposobu podziału, dowód z opinii jednego biegłego, z zakresu wyceny nieruchomości, może być niewystarczający.

Zgodnie z przepisami postępowania cywilnego, naczelnym sposobem podziału powinien być podział fizyczny, a aby go przeprowadzić  biegły z zakresu budownictwa powinien określić czy wydzielenie w nieruchomości dwóch samodzielnych lokali, spełniających kryteria odrębności w rozumieniu ustawy o własności lokali, w ogóle jest możliwe do przeprowadzenia. 

Co do podziału kosztów w postępowaniu nieprocesowym,  o podział majątku, dowód z opinii biegłego może być dopuszczony i przeprowadzony na wniosek strony lub z urzędu,  gdy sam sąd uzna, że przeprowadzenie takiego dowodu w sprawie jest niezbędna.

Jeśli obie strony nie mogą wypracować wspólnego stanowiska co do wartości spornej nieruchomości czy ruchomości, powołanie biegłego ma służyć zaspokojeniu interesów ich obojga, a więc w takim wypadku, sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie, rozliczy koszty po połowie, między obie strony.

Według uznania sądu, może on również odstąpić od egzekwowania od uczestników postępowania kosztów opinii biegłego, obciążając tym wydatkiem Skarb Państwa. W skrajnych przypadkach, sąd może odstąpić od zasady ponoszenia kosztów przez strony według udziału, obciążając nimi tylko jedną ze stron.

Stanie się tak jednak tylko w przypadku rażącego braku współpracy przez danego konkretnego uczestnika postępowania.

Natomiast, jeśli sąd zarządzi uiszczenia zaliczki na poczet opinii  biegłego w toku postępowania, zaliczkę taką będzie musiała uiścić ta ze stron, która wnosiła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Wpłacona zaliczka zostanie rozliczona w orzeczeniu kończącym postępowanie. 

Wspomniany wcześniej art. 520 § 2 i § 3  k.p.c. stanowi, że: „jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości.

To samo dotyczy zwrotu kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników. (…) Jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika.

Przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie”. 

Kto ponosi koszty sądowe przy podziale majątku?

Zgodnie z tym co zostało wskazane powyżej, koszty sądowe ponoszą obie strony w równym zakresie. Pierwszą opłatę, tj. opłatę od wniosku głównego, powinien uiścić wnioskodawca w całości i podlega ona rozliczeniu na koniec postępowania.

Co do zasady – uczestnik (czyli drugi współwłaściciel) powinien zwrócić wnioskodawcy połowę tej opłaty po orzeczeniu końcowym (odpowiednio połowę opłaty 300 zł bądź 1000 zł w zależności od tego czy wniosek o podział majątku zawierał wspólną propozycję podziału czy też nie).

See also:  Czy matka może zabronić dzieciom kontaktu elektronicznego?

Wyjątki, kiedy sąd może odstąpić od egzekucji kosztów od stron albo obciążyć nimi tylko jedną ze stron, zostały omówione wcześniej. 

Natomiast, w tym miejscu warto wspomnieć o możliwości podziału majątku, bez udziału sądu, przed notariuszem. W takim wypadku strony również powinny uiścić koszty sądowe, ale jest to rozwiązanie, które bardzo często pozwoli zaoszczędzić czas i niepotrzebne nerwy, które mogą towarzyszyć udziałowi w rozprawach przed sądem. 

W przypadku podziału majątku przed notariuszem, strony zgadzają się ze sobą i dokładnie wiedzą jak podzielić wiążące ich aktywa, niezbędne będzie w tym zakresie sporządzenie odpowiedniej umowy. Co istotne, podziałowi majątku w każdej formie, mogą być poddane tylko aktywa. Nie ma więc możliwości podzielenia np.

zobowiązań kredytowych. Taki podział majątku wiąże się z uiszczeniem taksy notarialnej, ale daje on możliwość uniknięcia większych wydatków jak np. koszty opinii biegłych gdyż koszt tylko jednej takiej opinii może wynosić ok. 3 tysięcy złotych.

Wysokość taksy notarialnej regulowana jest Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości i zależy od wartości przedmiotu danej umowy (wartości dzielonego majątku). Natomiast niezbędnym warunkiem dokonania podziału majątku przed notariuszem jest zgodna wola podziału obojga małżonków.

Bez tej przesłanki, jedynym możliwym sposobem podziału będzie przeprowadzenie postępowania sądowego. 

Kto płaci za sprawę o podział majątku?

Oprócz kosztów sądowych podziału majątku, mogą pojawić się koszty związane z prowadzeniem sprawy przez profesjonalnego pełnomocnika, adwokata czy radcę prawnego. Wynagrodzenie dla radcy prawnego będzie zależeć od indywidualnie ustalonej z Klientem stawki.

Jej wysokość zostanie ustalona na podstawie stopnia skomplikowania sprawy oraz szacunkowego nakładu pracy.

Jednakże nie może ona być niższa od minimalnej wysokości stawki wynikającej z Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych. 

W postępowaniu procesowym, zgodnie z zasadą, że strona przegrywającą ponosi koszty procesu, zapłaciłaby ona także za koszty zastępstwa radcy prawnego drugiej strony.

W postępowaniu nieprocesowym każdy płaci, co do zasady, za swój udział w sprawie, czyli także za koszty zastępstwa  swojego radcy prawnego.

Oczywiście, w dalszym ciągu obowiązują odstępstwa od reguły, po które może sięgnąć sąd w orzeczeniu kończącym sprawę, jak nierównomierne rozłożenie ciężarów kosztów między stronami, odstąpienie od zasądzenia kosztów lub też nałożenie ich tylko na jedną stronę. 

Czy jest możliwy podział majątku przed rozwodem?

Pytanie nie jest jednoznaczne. Zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów, podziału majątku wspólnego małżonków można dokonać dopiero po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej. W takim rozumieniu, podział majątku jest możliwy dopiero po rozwodzie. 

Jednakże, strony mogą wprowadzić, w drodze umowy, ustrój rozdzielności majątkowej, a wtedy okres wspólności majątkowej małżonków ustanie jeszcze w trakcie trwania małżeństwa, które wobec zawarcia umowy majątkowej odrębności, wcale nie musi zakończyć się rozwodem.

W chwili zawarcia przez strony umowy rozdzielności majątków, mogą one taki majątek podzielić.

Podobnie, jak w przypadku przystąpienia do podziału majątku po ustaniu małżeństwa stron, tak i w tym wypadku podziału może dokonać na drodze sądowej bądź też w drodze czynności przed notariuszem. 

Jak uniknąć podziału majątku po rozwodzie?

Odpowiedzi na to pytanie częściowo udziela poprzedni akapit wskazując, że z chwilą podpisania przez małżonków umowy rozdzielności majątkowej, ustaje majątek wspólny, a strony mogą go podzielić,  bez rozwodu lub przed rozwodem. Idąc o krok dalej, małżonkowie mogą  wedle własnego uznania sprawić, że majątek wspólny w ogólne nie powstanie, a więc nie będzie czego dzielić. 

Gwarancją uniknięcia podziału majątku po rozwodzie jest podpisanie po zawarciu małżeństwa intercyzy, która wprowadzi rozdzielność majątkową małżonków. Zawarcie intercyzy ma zawsze miejsce w drodze aktu notarialnego.

Natomiast, taka umowa nie zawsze musi prowadzić do powstania rozdzielności majątkowej małżonków. Równie dobrze w drodze intercyzy może powstać rozszerzona wspólność majątkowa lub rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków.

Jeśli skutkiem intercyzy ma być „podział majątku” powinna prowadzić do rozdzielności majątkowej. 

Podział majątku po rozwodzie a dzieci?

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że sposób rozwiązania małżeństwa stron  i to czy za rozpad małżeństwa został uznany wyłącznie winny jeden z małżonków czy też małżeństwo rozwiązano orzeczeniem rozwodu bez orzekania o winie, nie ma żadnego wpływu ani przełożenia na  postępowanie w przedmiocie podziału majątku.

Natomiast, wina małżonka za rozpad małżeństwa może mieć wpływ na zasadność ustalenia oraz wysokość alimentów przyznanych na rzecz małoletnich dzieci lub drugiego małżonka. Ponadto, małżonek wyłącznie winny rozpadu małżeństwa nie może żądać zasądzenia na swoją rzecz alimentów (z tytułu np.

pogorszenia się jego sytuacji majątkowej na skutek rozwodu). Sprawa o ustalenie alimentów jest jednak sprawą z katalogu spraw procesowych. Sąd orzeka o alimentach w wyroku rozwodowym bądź strony dochodzą swoich praw w drodze odrębnego powództwa.

Zawsze odbywa się to jednak w drodze sprawy z zakresu spraw procesowych,  a po przeciwnych stronach sporu stają powód i pozwany. 

W zakresie wpływu wspólnych dzieci  stron (dorosłych czy małoletnich) na sprawę o podział majątku, z prawnego punktu widzenia, ich obecność nie ma żadnego znaczenia dla sprawy. 

Podstawa prawna

  1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2020, poz. 1359 tj.). 
  2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2021, Nr 1666 ze zm.).
  3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2021, poz.

    1080 ze zm.).

  4. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 3 stycznia 2018 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018, poz. 265). 

Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią (tel.: +48 71 729 21 50 lub e-mail: [email protected]

pl) – reprezentujemy klientów na terenie całej Polski.

Równy podział majątku po rozwodzie? Niekoniecznie

Równy podział majątku po rozwodzie jest zasadą. / ShutterStock Po rozwodzie ustaje pomiędzy byłymi już małżonkami wspólność ustawowa. Od tego momentu mają równe udziały w dotąd wspólnym majątku. Zasada równości udziałów może zostać jednak zmodyfikowana poprzez wskazanie, że udział jednego z małżonków jest większy niż drugiego.

Nierówny podział majątku tylko wyjątkowo

Równy podział majątku po rozwodzie jest zasadą.

Odejście od niej jest możliwe wówczas, gdy jeden z małżonków w sposób rażący i uporczywy nie przyczyniał się do powiększenia wspólnego majątku, stosownie do swoich sił i możliwości zarobkowych.

Celem tego wyjątkowego sposobu rozdziału majątku jest też dowartościowanie osobistych starań o wychowanie dzieci czy też prowadzenia gospodarstwa domowego.

Ustawodawca przewidział dwie przesłanki, które ponadto muszą być spełnione łącznie. Szansę na powodzenie ma tylko taki wniosek, w którym małżonek wykaże, że ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym jest uzasadnione ważnymi powodami. Jednocześnie sąd bierze pod uwagę stopień przyczynienia się do powstania tego majątku.

Obie te przesłanki tak bardzo się przenikają, że żadne ważne powody nie będą mogły stanowić podstawy takiego orzeczenia, jeżeli stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego jest równy.

Podobnie, nawet różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania tego majątku nie stanowi podstawy ustalenia nierównych udziałów, jeżeli nie przemawiają za tym ważne powody (por. postanowienie SN z 24.04.2013 r., IV CSK 553/12).

Ważne powody

Małżeństwo opiera się na więzach osobistych i gospodarczych między małżonkami, na obowiązku wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą małżonkowie przez swój związek założyli.

W tak prawidłowo funkcjonującym małżeństwie usprawiedliwione są równe udziały w majątku wspólnym, nawet jeśli małżonkowie w różnym stopniu przyczynili się do jego powstania. Założenie to jednak odpada, gdy małżeństwo przestaje prawidłowo funkcjonować, a jeden z małżonków rażąco lub uporczywie narusza swoje obowiązki wobec rodziny.

Przyjęcie w takich okolicznościach równości udziałów małżonków w majątku wspólnym kolidowałoby z zasadami współżycia społecznego, względami natury etycznej.

Okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do powstania której małżonek ten się nie przyczynił, należy rozumieć właśnie jako „ważne powody” (por. postanowienie SN z 19.12.2012 r., II CSK 259/12).

Ważnymi powodami mogą być: długotrwała faktyczna separacja małżonków, fakt trwonienia majątku przez jednego z małżonków, alkoholizm, narkomania, hazard, dokonywanie zbyt ryzykownych operacji finansowych.

Podział majątku po rozwodzie – poradnik "Rzeczpospolitej"

Jeśli małżonkowie po rozwodzie się dogadują w sprawie podziału majątku, wystarczy wizyta u notariusza. Gorzej, gdy zgody brak – wtedy nie pozostaje nic innego jak wizyta w sądzie. W jednym i drugim wypadku wcześniej warto poradzić się prawnika, bo nie są to łatwe sprawy.

Co ciekawe, bardzo rzadko do podziału majątku dorobkowego dochodzi w samej sprawie o rozwód. Często też wiele takich spraw wszczynanych jest po kilku czy kilkunastu latach. Nie będziemy dociekać dlaczego.

Wtedy jednak trudniej ustalić, czy dane przedmioty należą do osobistego majątku któregoś z małżonków, czy też do wspólnego, a ten jest dzielony.

Upływ czasu ma też nieraz znaczenie przy wycenie poszczególnych składników.

Ustalenie dorobku

By przystąpić do dzielenia majątku wspólnego, najpierw trzeba ustalić, co w jego skład wchodzi. To akurat kodeks rodzinny reguluje dość dokładnie. W praktyce jednak np. po 20 latach małżeństwa trudno ustalić, za czyje pieniądze został zakupiony czwarty z kolei samochód w rodzinie, w części finansowany za pieniądze ze sprzedaży poprzedniego.

Przy podziale majątku ważnym terminem jest surogacja. Chodzi o zastępowanie jednego składnika majątku osobistego innym, kiedy np. małżonek sprzedaje własne, odziedziczone mieszkanie i kupuje za nie inne. Gdy jednak drugi małżonek dorzuca pieniądze ze wspólnej kupki, wtedy sprawa się komplikuje i wymaga dodatkowych rozliczeń, tzw. nakładów (patrz ramka).

Czas na rozliczenia

Jak w większości spraw majątkowych podziału majątku wspólnego można dokonać ugodowo, czyli umownie.

Nieraz są to wręcz umowy ustne, ale te bywają ulotne, a jeśli w skład dorobku wchodzi mieszkanie, nieruchomość, musi to być umowa notarialna, zalecana zresztą przy innych cennych składnikach.

Warunek jest wszak taki, że małżonkowie muszą się porozumieć do co podziału, czyli co któremu przypada i jakie są ewentualne spłaty.

Mogą też zwrócić się do sądu. Jeśli złożą zgodny projekt podziału majątku, opłata sądowa wyniesie 300 zł, a bez takiego wniosku 1000 zł, bez względu na wartość majątku. Sąd jest jedyną drogą do podziału w razie sporu, jak go dokonać.

Może dotyczyć to różnych kwestii: co jest do podziału, jak dzielić i po jakich cenach.

W takiej sytuacji sąd skrupulatnie, co do złotówki, wycenia poszczególne nieruchomości, samochody, meble, lokaty bankowe i papiery wartościowe, zwykle angażując do tego biegłego.

Jeśli w skład majątku wchodzą nieruchomości, samochody, nie mówiąc o firmie, udziałach w spółce, niezbędne będą ekspertyzy biegłych, a więc dodatkowe i większe koszty.

W takich sprawach ci, których nie stać na te wydatki, mogą wystąpić o zwolnienie od kosztów sądowych, wypełniając dość skrupulatnie odpowiednie oświadczenie o stanie majątkowym.

Mogą to zresztą uczynić na każdym etapie postępowania.

Przy podziale majątku ważna jest też odpowiedź na pytanie, jak dzielić: po połowie czy inaczej? Ważne jest to, iż prawo ustanawia domniemanie, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, ale z ważnych powodów każdy z nich może żądać innego ustalenia udziałów z uwzględnieniem stopnia, w którym przyczynił się do powstania tego majątku. W takim wypadku uwzględnia się także nakład osobistej pracy w wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 43 § 1 kodeksu rodzinnego).

Dodajmy jeszcze jedną ważną rzecz. Przy podziale dorobku uwzględnia się tylko aktywa, bez długów, np. hipoteki obciążającej nieruchomość, choć sprawa jest prawniczo sporna, a problem długów przy takich rozliczeniach najwyraźniej narasta.

Autopromocja

Instytut monitorowania mediów, Raport NOM

Najbardziej opiniotwórcze medium w maju 2022 r. cytowane 1 875 razy

CZYTAJ WIĘCEJ

Fizycznie lub licytacja

Jeśli majątek składa się z większej liczby porównywalnych składników, ułatwia to podział.

Gdy są dwa mieszkania, ona bierze jedno, on drugie, gdy są dwa auta, każde może wziąć po jednym, ewentualnie sąd orzeknie spłaty od tego, który otrzymał cenniejsze składniki na rzecz drugiego.

Nieraz jednak dzielony majątek składa się przede wszystkim z domu, na dodatek żaden z małżonków nie ma pieniędzy na spłatę drugiego. Wtedy decyduje sąd, a zasady podziału, czyli co przypada poszczególnym (byłym) małżonkom, są klarowane, choć i tu bywają spory.

Przykład

Były mąż wytoczył byłej żonie sprawę o podział majątku wspólnego, na który po 1/2 składała się zabudowana nieruchomość. Sąd rejonowy, a potem okręgowy nie uwzględniły jego wniosku o fizyczny podział działki, wskazując, że ustanowienie dwóch odrębnych lokali groziłoby stałym konfliktem.

Sąd Najwyższy był innego zdania i wskazał (sygn. I CSK 674/10), że w świetle przepisów o zniesieniu współwłasności podział fizyczny jest podstawowym sposobem rozwiązywania sporów o podział majątku. Sąd powinien brać pod uwagę przede wszystkim zgodny wniosek stron co do podziału.

A gdy go nie ma, musi zainicjować możliwe sposoby podziału. W pierwszej kolejności powinien zbadać możliwość fizycznego podziału nieruchomości, co wymaga powołania biegłego, np. z dziedziny budownictwa.

Sama groźba konfliktu między byłymi małżonkami mieszkającymi obok siebie w podzielonym domu nie wyklucza fizycznego podziału, tym bardziej jeśli od rozwodu upłynęło 12 lat i emocje rozwodowe osłabły.

Co mówią przepisy

Majątek wspólny i osobisty

  • Z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa obejmująca wartości nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.
  • To jest majątek wspólny, na który składają się w szczególności:
  • – pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;

– dochody z majątku wspólnego, jak też osobistego małżonków, np.

z wynajmu mieszkań niezależnie, czy są osobiste czy wspólne.

Zupełnie inną kwestią jest majątek osobisty małżonka. Należą do niego przedmioty nieobjęte wspólnością. Są to:

  1. – rzeczy nabyte przed powstaniem wspólności (małżeństwem);
  2. – odziedziczone lub otrzymane w darowiźnie, chyba że spadkodawca lub darczyńca zaznaczył, że przekazuje jej obojgu małżonkom;
  3. – przedmioty służące wyłącznie do osobistych potrzeb jednego z małżonków;
  4. – uzyskane jako odszkodowanie za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo zadośćuczynienie za krzywdę;
  5. – nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
  6. – prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
  7. – przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego (tzw. surogacja);
  8. – przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące obojgu małżonkom, choćby nabyte przez dziedziczenie lub darowiznę (chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił).
  9. Na podstawie art. 31–34 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
  10. Rozliczanie nakładów

Gdy mąż lub żona dorzucą pieniędzy

Przy podziale uwzględnia się też tzw. nakłady. Otóż każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód.

Może również żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie może jednak żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że wciąż zwiększają wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Tych rozliczeń dokonuje się właśnie przy podziale majątku wspólnego.

Rozwód a podział majątku wspólnego małżonków

Jak stanowi Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność majątkowa. Nazywana jest ona również wspólnością ustawową, gdyż powstaje z mocy samej ustawy – do jej powstania nie jest wymagane podjęcie przez małżonków jakiejkolwiek czynności.

Wspólność ustawowa obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Stanowią one majątek wspólny małżonków (o tym, co wchodzi w skład majątku wspólnego była mowa w poprzednim wpisie). W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego.

Kiedy zatem można przeprowadzić podział majątku? Można tego dokonać po ustaniu wspólności ustawowej, która trwa od zawarcia małżeństwa do momentu uprawomocnienia orzeczenia o rozwodzie, prawomocnego orzeczenia separacji, zawarcia stosownej umowy, czy też ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd.

W dzisiejszym wpisie zostanie omówiony podział majątku dokonywany w związku z rozwodem.

Podział majątku – informacje wprowadzające

Podział majątku wspólnego małżonków dokonywany w związku z rozwodem jest możliwy zarówno w trakcie postępowania rozwodowego, jak i po orzeczeniu rozwodu. Sprawa o podział majątku ma na celu ustalenie składu oraz wartości majątku wspólnego małżonków, który następnie podlega podziałowi.

Sąd rozstrzyga także spory o to, czy dany składnik majątku należy zaliczyć do majątku wspólnego małżonków, który podlega podziałowi, czy też do majątku osobistego jednego z nich.

Co więcej, sąd orzeka w przedmiocie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym (jeżeli takie żądanie zostanie przez którąś ze stron zgłoszone), a także o zwrocie wydatków, nakładów i innych świadczeń poczynionych z majątków osobistych małżonków na majątek wspólny lub odwrotnie.

Majątek może zostać podzielony poprzez fizyczny podział rzeczy wspólnej (jeśli jest możliwy) oraz przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli – w obu przypadkach sąd może określić wysokość spłat, jakich drugi małżonek będzie zobowiązany dokonać na rzecz drugiego.

Trzecim sposobem jest sprzedaż rzeczy należących do majątku wspólnego i podział uzyskanej kwoty proporcjonalnie do wielkości udziałów przysługujących małżonkom.

Roszczenie o podział majątku wspólnego małżonków nie ulega przedawnieniu, a więc z żądaniem takim można wystąpić w dowolnym czasie po wystąpieniu rozdzielności majątkowej – nawet wiele lat po rozwodzie. Warto jednak przeprowadzić podział jak najszybciej, gdyż wartość dzielonego majątku ustala się według cen z chwili orzekania o podziale. Nader istotny jest fakt, że w sąd nie dokonuje podziału pasywów, a więc długów zaciągniętych wspólnie przez małżonków (jak na przykład kredytów).

Podział majątku w trakcie postępowania rozwodowego

Jak stanowi art. 58 § 3. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: „Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.”.

Jak wynika z powyższego, warunkiem koniecznym dokonania podziału majątku wspólnego w postępowaniu o rozwód jest okoliczność, że jego przeprowadzenie nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu – zatem nie będzie to możliwe w każdym przypadku, a ostateczna decyzja w tym przedmiocie należy do sądu orzekającego. Takie rozwiązanie jest uzasadnione faktem, że w postępowaniu o rozwód pierwszeństwo rozstrzygania mają kwestie osobiste, a nie majątkowe.

Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego

„Stosownie do art. 58 § 3 k.r.o., na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

Podział ten przeprowadza się według ogólnych zasad przewidzianych w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz kodeksie postępowania cywilnego. W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1978 r. III CZP 30/77, (OSNC z 1978 r. Nr 3, poz.

39) wskazano, że przeprowadzenie w wyroku rozwodowym podziału majątku wspólnego stron nie powoduje nadmiernej zwłoki postępowania nie tylko wtedy, gdy między stronami nie ma sporu co do składu i sposobu podziału tego majątku, lecz także wtedy, gdy wyjaśnienie spornych między stronami okoliczności, bądź też takich okoliczności, które sąd obowiązany jest ustalić z urzędu, wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w ograniczonym przedmiotowo i czasowo zakresie. Decyzję co do pozostawienia bez rozpoznania wniosku strony o dokonanie podziału majątku wspólnego w wypadku, gdy przeprowadzenie takiego podziału powodowałoby nadmierną zwłokę w postępowaniu, zamieszcza sąd – stosownie do okoliczności – albo w odrębnym postanowieniu, wydanym w toku postępowania o rozwód, albo w sentencji wyroku rozwodowego. Nie podlega ona odrębnemu zaskarżeniu.”

(Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt V CZ 25/16).

Zwłoka w postępowaniu może wystąpić zwłaszcza, gdy majątek wspólny jest duży, składa się z różnorodnych składników, których wartość jest sporna, a pomiędzy małżonkami występuje konflikt co do sposobu podziału.

W związku z tym, we wniosku o podział majątku zawartym w pozwie rozwodowym warto szczegółowo określić poszczególne składniki majątku, wskazać ich wartość i proponowany sposób ich podziału. Należy również załączyć dowody, na poparcie powyższych okoliczności np. odpis księgi wieczystej wspólnej nieruchomości, umowy sprzedaży itp.

Jeżeli wyżej wymienione dowody będą kwestionowane przez stronę przeciwną i wystąpi konieczność powołania biegłego, czy też świadków, istnieje duże prawdopodobieństwo że podział majątku nie zostanie przeprowadzony w sprawie rozwodowej.

Przedmiotowy podział może dotyczyć całego majątku bądź tylko jego części, zaś o podział pozostałej można wystąpić w oddzielnym postępowaniu. Co więcej, jeżeli doszło do ukrycia, zatajenia czy przeoczenia jakiegoś składnika majątku, również można wnieść w późniejszym czasie o podział uzupełniający.

Podział majątku po rozwodzie

Podziału majątku wspólnego można także dokonać po orzeczeniu rozwodu tj. po uprawomocnieniu się wyroku go orzekającego. Prawomocny wyrok rozwodowy powoduje ustanie wspólności majątkowej (mającej charakter bezudziałowy) i powstanie współwłasności ułamkowej w przedmiotach stanowiących dotąd majątek wspólny.

Sytuacja rozwiedzionych małżonków od tego momentu nie jest już co do zasady regulowana przepisami prawa rodzinnego, lecz zastosowanie znajdują przepisy prawa spadkowego i prawa rzeczowego.

W sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami właściwy jest sąd miejsca położenia majątku.

Z chwilą ustania wspólności majątkowej małżeńskiej powstaje majątek, w którym udziały osób współuprawnionych określone są ułamkiem, zaś udziały rozwiedzionych małżonków wynoszą po jednej drugiej (chyba że sąd ustali ich wielkość w inny sposób). Bez znaczenia przy tym jest okoliczność, które z małżonków zostało uznane za winnego rozwodu – orzeczenie o winie rozkładu pożycia nie ma wpływu na podział majątku wspólnego.

Niemniej jednak, każdy z małżonków z ważnych powodów może żądać, aby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym przyczynili się do powstania tego majątku. Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Zgodnie z orzecznictwem,

„Artykuł 43 § 2 k.r.o.

formułuje dwie przesłanki ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, które muszą wystąpić łącznie i które pozostają do siebie w takim wzajemnym stosunku, że żadne „ważne powody” nie stanowią podstawy takiego orzeczenia, jeżeli stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego jest równy, a jednocześnie – nawet różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania tego majątku nie stanowi podstawy ustalenia nierównych udziałów, jeżeli nie przemawiają za tym „ważne powody”. Innymi słowy, wyróżnienie przez ustawodawcę tych dwu przesłanek sprawia, że sam nierówny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego nie może być uznany za ważny powód w rozumieniu komentowanego przepisu. W orzecznictwie zdefiniowano ważne powody na gruncie omawianego unormowania jako okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do której powstania ten małżonek nie przyczynił się. Podkreśla się przy tym, że ocena ważnych powodów ma nie tylko aspekt majątkowy, ale również etyczny, co wyraża się w postulacie dokonywania ich oceny przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego. Wskazano jednak trafnie, że nie chodzi tu o winę w rozkładzie pożycia, ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania się lub przyczyniania się w mniejszym stopniu niż to wynika z możliwości małżonka.

(Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt: II CNP 11/17).

Sprawy sądowe o podział majątku bez wątpienia należą do długich i skomplikowanych, jednak istnieją również pewne sposoby, aby nieco uprościć tę procedurę (przy odrobinie dobrej woli obu stron), w związku z czym w kolejnych wpisach będziemy na pewno powracać do przedmiotowej tematyki.

Zamieszczony na niniejszej stronie wpis ma wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowi pomocy prawnej w rozumieniu ustawy Prawo o adwokaturze.

Leave a Reply

Your email address will not be published.