Czy mogę wyjechać za granicę z dziećmi, jeśli z ich ojcem nie mamy ślubu?

Chciałbyś zabrać dziecko na wakacje, ferie czy po prostu wycieczkę za granicę, jednak drugi rodzic nie wyraża zgody, choć jesteś głównym opiekunem dziecka i nie wiesz, co zrobić w takiej sytuacji? Czy wyjazd dziecka za granicę zawsze wymaga zgody drugiego rodzica? W tym artykule postaram się podpowiedzieć Ci, w jaki sposób możesz rozwiązać tego rodzaju konflikty, abyście już wkrótce mogli cieszyć się wspólnym wyjazdem.

Posiadanie władzy rodzicielskiej…

Aby przejść do rozwiązania dylematów związanych z sytuacją, w której niepełnoletnie dziecko wyjeżdża i potrzebuje zgody drugiego rodzica, wyjaśnijmy sobie najpierw, że władza rodzicielska zawsze jest powierzona obojgu rodzicom. Niekiedy zdarza się jednak, że jeden z nich zostaje pozbawiony władzy rodzicielskiej.

Władzę rodzicielską można również ograniczyć w sądzie na wniosek drugiego rodzica – jeśli jeden z nich od długiego czasu nie interesuje się losem dziecka, nadużywa władzy opiekuna czy jako rodzic nie dopełnia swoich obowiązków.

Do czasu wyjaśnienia statusu dziecka – wyjazd dziecka za granicę podczas rozprawy rozwodowej

Zanim tak zwany status dziecka zostanie wyjaśniony, dzięki odpowiedniemu orzeczeniu sądu w tym zakresie podczas trwającej właśnie rozprawy rozwodowej, aby dziecko mogło wyjechać za granicę potrzebna jest zgoda obojga rodziców. Dopiero wyrok określi sposób sprawowania władzy rodzicielskiej oraz określi adres miejsca stałego pobytu dziecka.

Jeśli podczas rozprawy dziecko wyjedzie za granicę, choć zgoda drugiego rodzica nie została uzyskana- wówczas rodzic ten może zażądać powrotu dziecka do kraju. Co ważne, macocha czy ojczym, będący osobami niebędącymi rodzicami dziecka, nie mają decyzyjnego głosu w sprawie wyjazdy dziecka za granicę.

Czy mogę wyjechać za granicę z dziećmi, jeśli z ich ojcem nie mamy ślubu?

Zgoda na wyjazd dziecka za granicę z jednym z rodziców – jak uzyskać?

  • Jak ustaliliśmy powyżej, jeśli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, lub też jeden z nich posiada władzę rodzicielską ograniczoną w pewnym stopniu, na wyjazd małoletniego za granicę zawsze potrzebna jest zgoda obojga rodziców dziecka.
  • O tak istotnych kwestiach powinno zawsze rozstrzygać oboje rodziców (możemy więc powiedzieć, że mają oni prawo współdecydowania)- chyba że jeden z nich jest całkowicie pozbawiony władzy rodzicielskiej.
  • Co więcej, jeśli wyjazd dziecka za granicę ma mieć charakter stały – rodzic, który chce wyjechać z dzieckiem, musi uzyskać zezwolenie od sądu opiekuńczego.

Brak zgody drugiego rodzica lub brak zgody opiekunów prawnych na wyjazd dziecka

W przypadku braku porozumienia między obojgiem rodziców co do wyjazdu dziecka za granicę – decyzję w zawsze wydaje sąd opiekuńczy – właściwy dla miejsca stałego pobytu dziecka.

Tego rodzaju posiedzenia mają charakter jawny. Jeden z rodziców jest wnioskodawcą, drugi zaś uczestnikiem. Postanowienie sądu, biorące pod uwagę dobro dziecka wyrazi zgodę na wyjazd dziecka za granicę lub też odrzuci wniosek.

Jak udzielić zgody na wyjazd dziecka za granicę?

Przejdźmy teraz do najważniejszej kwestii, czyli tego, jak sporządzić zgodę na wyjazd dziecka za granicę. Zgoda tego rodzaju jest pisemnym dokumentem, który potwierdzi prawdziwość złożonych przez rodzica wyjaśnień – czyli dowiedzie, że została ona uzyskana.

Pamiętaj o tym, że zgoda na wyjazd dziecka za granicę udzielona przez opiekuna prawnego jest absolutnie konieczna, jeśli ma ono podróżować pod opieką innej osoby. Inaczej, może ona nawet odpowiadać za uprowadzenie dziecka, zagrożone karą pozbawienia wolności.

Możesz ją przygotować zarówno na jednorazowe wakacje, jak i na każdą podróż za granicę – aż do momentu, kiedy dziecko osiągnie pełnoletność. Jeśli będzie z Tobą podróżować więcej niż jedno dziecko – każde z nich powinno posiadać na to osobną zgodę.

Wyjazd dziecka za granicę – dokumenty

Jeśli dziecko będzie podróżować na terenie Unii Europejskiej, wystarczy że w razie kontroli dokumentów, jego opiekun wylegitymuje dziecko dowodem osobistym. W przypadku krajów poza Unią, konieczny będzie także paszport.

Jak napisać zgodę na wyjazd za granicę?

Zgoda na wyjazd dziecka może zostać sporządzona przez opiekunów prawnych samodzielnie na piśmie lub też w formie aktu notarialnego.

Podpowiem, że najlepiej jest zdecydować się na potwierdzenie podpisów notarialnym poświadczeniem, ponieważ w wielu krajach zwykła, odręczna, podpisana przez rodzica notatka udzielająca zgody nie wystarczy.

Bezpieczniej więc będzie, jeśli zostanie poświadczona notarialnie, czyli po prostu w obecności notariusza.

Zgoda na wyjazd dziecka może zostać napisana w języku polskim. Nie ma konieczności przygotowywania samodzielnie zgody na wyjazd dziecka po angielsku, ponieważ tłumaczony jest zawsze cały dokument wraz z poświadczeniem notarialnym.

O wiele lepszym pomysłem jest tłumaczenie dokumentu na język urzędowy państwa, do którego się wybieracie. Tłumaczenie zgody na wyjazd dziecka za granicę musi zostać wykonane i poświadczone przez tłumacza przysięgłego .

Co powinna zawierać zgoda na wyjazd dziecka za granicę?

Najważniejsze elementy, które powinna zawierać zgoda rodzica na wyjazd dziecka poza granice państwa to:

  • data i miejsce sporządzenia dokumentu,
  • wyrażenie zgody na wyjazd,
  • dane dziecka (imię i nazwisko, numer i seria dowodu osobistego/ paszportu, PESEL dziecka),
  • dane rodziców (imię i nazwisko oraz numer i seria dowodu osobistego/ paszportu rodzica/opiekuna prawnego),
  • dane opiekuna na wyjazd (imię i nazwisko, numer i seria dowodu tożsamości/ paszportu, PESEL opiekuna na wyjazd),
  • czytelne podpisy obojga rodziców dziecka.

W zgodzie na wyjazd rodzice mogą także dodać najważniejsze informacje, które będą potrzebne, jeśli konieczne będzie leczenie dziecka. Powinny one zawierać między innymi decyzje dotyczące ewentualnego leczenia dziecka na wakacjach oraz pobytu w zakładach opieki zdrowotnej.

Czy mogę wyjechać za granicę z dziećmi, jeśli z ich ojcem nie mamy ślubu?

Zgoda na wyjazd dziecka – dlaczego jest Ci potrzebna?

Jak zapewne wiesz, podczas kontroli, które mają miejsce każdego dnia na dziesiątkach tysięcy lotnisk, szczególną uwagę przywiązuje się właśnie do dzieci. Porwania i nielegalne wywożenie małoletnich za granicę są niestety na porządku dziennym.

Dlatego właśnie w trakcie odpraw czy konieczności wylegitymowania się, warto mieć przy sobie zgodę na wyjazd – i to taką poświadczoną notarialnie.

Choć wiele osób operuje dzisiaj językiem angielskim w stopniu komunikatywnym, nie w każdym z nich dojdziesz do porozumienia, jeżeli nie będziesz miał jej przy sobie w odpowiedniej formie.

Zarzut porwania dziecka poza granicę kraju jest bardzo poważny i wierz mi – nie chciałbyś znaleźć się w tłumie ludzi i zostać niesłusznie oskarżonym o taki czyn. Nikt wówczas nie będzie chciał słuchać Twoich tłumaczeń.

Nawet, jeżeli zamierzasz tylko pojechać z dzieckiem na kilkudniowe wakacje i nie uzyskasz na to zgody, będzie Ci grozić kara pozbawienia więzienia do lat trzech. Zdecydowanie nie warto ryzykować.

Po tacie czy po mamie? Po kim dziecko może dostać nazwisko?

Czy mogę wyjechać za granicę z dziećmi, jeśli z ich ojcem nie mamy ślubu? Autor: Getty images

Dziecko nie musi nosić nazwiska ojca, tak jak to było kiedyś. Dziś to już normalne, że żona może mieć swoje, a mąż – swoje, tak samo jak w przypadku, gdy para nie ma ślubu. Jakie nazwisko w takich przypadkach będzie nosiło dziecko? 

Jakie nazwisko może nosić dziecko? To zależy od jego rodziców. Kiedyś nie było innej możliwości: po zawarciu ślubu cała rodzina – zarówno żona, jak i dzieci – miała nazwisko męża. Związków nieformalnych, czyli par żyjących bez ślubu, było bardzo mało.

Dziś wygląda to zupełnie inaczej – kobiety często już nie chcą zrzekać się swojego nazwiska po ślubie i albo dołączają do niego nazwisko męża, przyjmując formę dwuczłonową, albo pozostają tylko przy swoim, mimo zawarcia małżeństwa.

Faktem jest też coraz większa liczba związków nieformalnych – już ponad 40 proc. dzieci rodzi się w rodzinach, w których rodzice nie mają ślubu. Jak wtedy wygląda kwestia nazwiska dziecka? I czy fakt, że będzie ono np. inne niż nazwisko mamy, może przysporzyć kłopotów?

Spis treści

Czy dziecko musi mieć drugie imię?

Czytaj również: Program rejestracji narodzin dziecka w szpitalu

Urodziłaś i co dalej? Zobacz, co cię czeka w pierwszych godzinach po porodzie

Nazwisko dziecka, gdy rodzice są małżeństwem

O tym, jakie nazwisko będą nosili małżonkowie – i ich przyszłe dzieci – para przygotowująca się ślubu decyduje podczas wypełniania dokumentów w urzędzie stanu cywilnego.

Możliwości są trzy:

  • oboje małżonkowie mogą zachować swoje dotychczasowe nazwiska,
  • zdecydować się na jedno z nazwisk – męża lub żony – które będzie ich wspólnym nazwiskiem 
  • do swojego nazwiska dodać nazwisko współmałżonka – takie nazwisko może mieć maksymalnie dwa człony (np. Bielecka-Jarosz).

Jeśli oboje małżonkowie będą mieć po ślubie takie samo nazwisko – ich dziecko też będzie je nosiło. Natomiast jeśli po ślubie nazwiska małżonków będą różne – dziecko będzie nosiło nazwisko jednego z rodziców albo nazwisko dwuczłonowe, utworzone z połączenia obu nazwisk (nazwisko matki i dodane do niego nazwisko ojca).

Art. 88 par. 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje jeszcze możliwość zmiany decyzji co do nazwiska pierwszego dziecka już po jego narodzinach – ale trzeba to zrobić bardzo szybko: przy sporządzaniu aktu urodzenia dziecka.

Nazwisko pierwszego dziecka determinuje nazwisko, jakie będą nosiły kolejne dzieci pary małżonków.

Zasady ustalania nazwiska dziecka małżeńskiego stosuje się również w razie zawarcia małżeństwa przez rodziców po urodzeniu się dziecka.

Uwaga: za dziecko pochodzące z małżeństwa uważa się dziecko urodzone w czasie trwania małżeństwa jego rodziców lub przed upływem 300 dni po jego ustaniu lub unieważnieniu (art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

A więc jeśli matka dziecka formalnie jest osobą zamężną lub rozwiedzioną dopiero od niedawna, to dziecko urodzone przez nią przed upływem 300 dni od daty rozwodu zostanie uznane za dziecko jej męża.

W takim przypadku aby faktyczny ojciec mógł uznać dziecko za swoje – najpierw musi zostać przeprowadzona sądowa procedura zaprzeczenia ojcostwa męża matki (byłego lub obecnego). Pozew do sądu rodzinnego w tej sprawie może złożyć zarówno matka dziecka, jak i jej były (lub formalnie wciąż aktualny) małżonek.

See also:  Alimenty na syna przebywającego w Anglii

Nazwisko dziecka, gdy rodzice nie mają ślubu

  • Możliwe warianty nazwiska dla dziecka są takie same, pod warunkiem że dziecko zostanie uznane przez ojca.
  • W takim przypadku dziecko nosi nazwisko, jakie rodzice uzgodnili przy akcie uznania ojcostwa, a więc: dziecko może nosić nazwisko jednego z rodziców albo nazwisko utworzone z połączenia nazwiska matki i ojca.
  • W razie braku oświadczenia co do nazwiska dziecka, zostanie mu nadane nazwisko połączone z nazwisk obojga rodziców.

Jeżeli nie wiadomo, kto jest ojcem dziecka, nosi ono nazwisko matki, czyli nazwisko, jakie matka nosiła w chwili urodzenia dziecka.

W tej sytuacji w akcie urodzenia jako nazwisko ojca wpisuje się nazwisko matki, a w miejsce imienia ojca – imię przez matkę wskazane (a w razie braku wskazania kierownik USC wpisuje jakiekolwiek imię powszechnie używane).

  • SĄDOWE USTALENIE OJCOSTWA

Gdy domniemany ojciec nie chce uznać dziecka albo odmawia tego matka i rodzice nie mogą dojść do porozumienia – nazwisko dziecku nadaje sąd opiekuńczy, badając każdy przypadek indywidualnie. Będzie to nazwisko jednego z rodziców albo nazwisko złożone z nazwiska matki i ojca dziecka.

Czytaj również: Formalności po narodzinach dziecka – o czym i kiedy trzeba pamiętać?

Jak zarejestrować dziecko urodzone za granicą?

Ewentualne problemy, gdy masz inne nazwisko niż dziecko

Ten fragment kierujemy głównie do matek, bo to najczęstsza sytuacja: dziecko ma nazwisko ojca, a mama pozostała przy swoim.

Jest to oczywiście zgodne z prawem, więc nie powinno się wiązać z żadnymi problemami – i zazwyczaj tak właśnie jest – ale konkretne przykłady z życia wskazują, że czasem taka sytuacja wymaga dodatkowych wyjaśnień, oświadczeń, zabiegów. Oto najczęstsze przypadki, które trzeba brać pod uwagę.

Zapisując dziecko do lekarza w przychodni, trzeba przedstawić książeczkę zdrowia dziecka – to najważniejszy dokument i wystarczający do zapisu.

Są tam dane dziecka, w tym PESEL – na tej podstawie rejestratorka sprawdza w systemie, czy dziecko jest ubezpieczone w NFZ przez któreś z rodziców. Dokument tożsamości rodzica nie jest do tego potrzebny (ale na wszelki wypadek warto go mieć przy sobie).

Tak samo bezproblemowo powinno wyglądać przyjęcie dziecka do szpitala i podpisanie zgody na zabiegi medyczne. Gdy wszystko to jest zaplanowane i rodzic ma przy sobie dokumenty – swój dowód osobisty i książeczkę zdrowia dziecka – nie będzie żadnych problemów.

Natomiast mogą się one pojawić, gdy dziecko ulegnie wypadkowi (np. na placu zabaw) i pojedzie nagle do szpitala wraz z mamą, ale bez dokumentów.

Rodzic podpisuje zgodę na wykonanie zabiegów medycznych u dziecka, ale czasem lekarz ma wątpliwości, gdy mama ma inne nazwisko. Może być wtedy konieczne wezwanie ojca dziecka lub powrót do domu po dokumenty.

Przy zapisywaniu dziecka do przedszkola czy szkoły zawsze wypełnia się formularze, w których jest miejsce na dane osobowe obojga rodziców – osobno dane matki, osobno ojca.

Placówka od początku ma więc wiedzę o tym, że matka ma inne nazwisko niż dziecko, dlatego potem nie ma już problemów, gdy to ona podpisuje różne zgody – np. na wycieczkę, badanie czystości przez pielęgniarkę czy inne podobne.

  • PRZY PRZEKRACZANIU GRANICY

To sytuacja, która potencjalnie może przysporzyć najwięcej problemów. Chodzi o to, że służby graniczne są wyczulone na sytuacje, gdy granicę przekracza małe dziecko z jednym rodzicem, ponieważ nierzadkie są tzw. porwania rodzicielskie (czyli wywóz dziecka bez wiedzy i zgody drugiego rodzica w sytuacji konfliktu między nimi).

Niestety, nie ma jednolitych światowych ani unijnych regulacji dotyczących podróżowania z dzieckiem. Każdy kraj może wydawać własne rekomendacje i dyspozycje służbom granicznym.

  1. Jedyny wspólny dokument to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego, według którego Straż Graniczna może sprawdzić, czy osoby towarzyszące małoletnim dzieciom sprawują nad nimi opiekę rodzicielską, w szczególności jeżeli dzieciom towarzyszy tylko jedna osoba dorosła.
  2. A więc przed wyjazdem warto sprawdzić na stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych, jakie przepisy w tej sprawie obowiązują w kraju, do którego się wybierasz.
  3. Rodzic, który ma inne nazwisko niż dziecko, powinien oprócz paszportu dziecka dysponować dokumentem potwierdzającym pokrewieństwo (akt urodzenia dziecka).
  4. Czytaj również: Wakacje z dzieckiem: dokumenty, które koniecznie trzeba zabrać na wyjazd
  5. Opieka nad żoną po porodzie? Zasiłek opiekuńczy, wynagrodzenie i formalności

Kwestię tę reguluje Ustawa o zmianie imienia i nazwiska z dnia 17 października 2008 roku. W przypadku dziecka do zmiany nazwiska dochodzi zazwyczaj wtedy, gdy zmienia je jedno z rodziców.

Taka zmiana rozciąga się na małoletnie dzieci, pod warunkiem że drugi z rodziców wyraził na to zgodę (chyba że nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych lub jest pozbawiony władzy rodzicielskiej).

Rodzic wyraża zgodę na zmianę nazwiska dziecka osobiście przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (albo jego zastępcą) lub w formie pisemnej – z podpisem poświadczonym notarialnie. W przypadku braku porozumienia między rodzicami każde z nich może zwrócić się do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na zmianę nazwiska dziecka.

Wyjazd dziecka za granicę po rozwodzie – czy potrzebna jest zgoda?

Czy mogę wyjechać za granicę z dziećmi, jeśli z ich ojcem nie mamy ślubu?

Wyjazd dziecka za granicę po rozwodzie małżonków lub po rozstaniu partnerów, wymaga zgody obojga rodzica albo sądu opiekuńczego. Często zdarza się, że między rodzicami jest konflikt co do takiego wyjazdu, przez co dziecko nie może posiadać odpowiedniego dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy (paszportu lub dowodu osobistego). Konflikty dotyczą nie tylko wyjazdu długotrwałego na stałe, ale także krótkotrwałego np. na zagraniczne wakacje. Warto więc wiedzieć, jak wygląda problematyka prawna wyjazdu dziecka za granicę. Szczegóły znajdziesz w tym artykule.

Rozwód rodziców a wyjazd dziecka za granicę

Problematyka wyjazdu dziecka za granicę jest regulowana przez Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest zobowiązane i uprawnione do jej wykonywania.

Zgodnie z prawem, dziecko do pełnoletniości pozostaje pod władzą rodzicielską. Obejmuje ona w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności. Władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny.

Właściwie rozumiane dobro dziecka wymaga starań o zapewnienie dziecku zdrowia fizycznego i psychicznego, polegających na właściwym ukształtowaniu jego charakteru i przygotowaniu do życia społecznego (vide VI Nsm 305/17 – postanowienie z uzasadnieniem Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie z 2018-08-09).

W trakcie małżeństwa jak i po rozwodzie małżonków, o istotnych sprawach dziecka rodzice decydują wspólnie. Przy braku porozumienia między nimi rozstrzyga, te sprawy rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego (post. z 6.3.1985 r., III CRN 19/85, Legalis) wyjazd dziecka za granicę w celu spędzenia tam wakacji, jako należący do istotnych spraw dziecka, wymaga zgody obojga rodziców, wykonujących władzę rodzicielską, a w braku takiej zgody – orzeczenia sądu opiekuńczego.

Zgodnie ze stanowiskiem SN (uchw. z 10.11.1971 r., III CZP 69/71, OSNCP 1972, Nr 3, poz. 49 z glosą A. Łapińskiego, OSPiKA 1972, Nr 11, poz.

24) na wyjazd za granicę na pobyt stały małoletniego wraz z jednym z rodziców, któremu w wyroku rozwodowym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, potrzebne jest zezwolenie sądu opiekuńczego, jeżeli drugi z rodziców, któremu powierzono nadzór nad wychowaniem dziecka, nie złożył oświadczenia wyrażającego zgodę na wyjazd dziecka (vide Art. 97 KRO Gromek 2020, wyd. 7/Gromek, Legalis).

Wyjazd dziecka za granicę krótkotrwały (na wakacje) jak i długotrwały (na stałe, wiążący się ze zmianą placówki) stanowi istotną sprawę dziecka. Oboje rodzice, którym przysługuje władza rodzicielska, powinni więc taką decyzję podjąć. W razie braku porozumienia rozstrzyga o tym sąd opiekuńczy.

Aby otrzymać takie pozwolenie, należy wówczas złożyć wniosek do sądu opiekuńczego celem rozstrzygnięcia w istotnych sprawach dziecka w postaci wyjazdu za granicę. Nie ma znaczenia, czy wyjazd dziecka za granicę następuje przed rozwodem/rozstaniem, czy po rozwodzie/rozstaniu.

Ponadto istotne jest zagadnienie wyjazdu dziecka za granicę a realizacji obowiązku szkolnego, ponieważ wyjazd dziecka na stałe poza granice Polski zazwyczaj skutkuje zmianą szkoły albo przedszkola.

Dodatkowo wyjazd dziecka skutkuje także koniecznością zrewidowania kontaktów z dzieckiem, które mieszka w innym kraju niż matka/ojciec. Więcej na ten temat znajdziesz tutaj.

Wymagane dokumenty do wyjazdu dziecka za granicę

Dziecko, które pozostaje pod władzą rodzicielską, w celu przekroczenia granicy kraju musi posiadać dokument: paszport (wymagana jest zgoda obojga rodziców na wyrobienie dokumentu) lub dowód (wymagana jest zgoda jednego z rodziców na wyrobienie tego dokumentu).

W obrębie Unii Europejskiej dziecko może podróżować na podstawie paszportu lub dowodu osobistego. Poza obręb UE konieczne jest posiadanie paszportu. Dokumenty pozwalające na przekroczenie granicy kraju muszą być ważne.

Wyjazd dziecka za granicę bez paszportu i dowodu osobistego jest niemożliwy. Zdarza się, że udziela się pełnomocnictwo do wyjazdu, gdy chodzi o wyjazd dziecka bez rodziców np. z dziadkami.

Natomiast, gdy dziecko nie podróżuje z obojgiem rodziców, to powinno się zadbać o zgodę z jednym z rodziców lub osobą trzecią.

Z kim dziecko może wyjechać za granicę?

Wyjazd dziecka za granicę z jednym z rodziców, wyjazd dziecka za granicę z dziadkami czy wyjazd dziecka za granicę z osobą trzecią (ciocią, wujkiem, przyjacielem jednego z rodziców) jest możliwy. Oczywiście konieczna jest odpowiednia zgoda.

Z punktu widzenia władzy rodzicielskiej kluczowe jest prawidłowe wyrażenie zgody i podjęcie decyzji w przedmiocie wyjazdu przez rodziców, co zostało już omówione w pierwszej części artykułu.

See also:  Moje dziecko nie nosi mojego nazwiska, jak to zmienić?

Zgoda dziecka na wyjazd za granicę – jak napisać? Czy istnieje uniwersalny wzór?

Aby posiadać odpowiednio sporządzoną zgodę na wyjazd, nie należy korzystać z uniwersalnych wzorów, ponieważ uniwersalny wzór zgody na wyjazd dziecka za granicę nigdy nie będzie dopasowany prawidłowo do danej sytuacji faktycznej i prawnej.

Jak napisać zgodę na wyjazd dziecka za granicę? Dokument taki winien być przygotowany przez adwokata lub notariusza. Nie należy sporządzać samodzielnie tego rodzaju dokumentu. Wyróżniamy następujące rodzaje zgody na wyjazd za granicę:

  • czasowa – zgoda rodzica na wyjazd dziecka za granicę na konkretny okres;
  • bezterminowa/nieograniczona – na czas nieokreślony.

Zgoda na wyjazd dziecka za granicę powinna być sporządzona w formie notarialnej i przetłumaczona na urzędowy język kraju, w którym dziecko będzie przebywać. Optymalnie, aby była także przetłumaczona na język angielski. Tłumaczenie musi być tłumaczeniem przysięgłym.

Zgoda na wyjazd dziecka za granicę u notariusza

Optymalnie zgoda rodzica na wyjazd dziecka za granicę powinna być sporządzona w formie pisemnej u notariusza z podpisami notarialnie poświadczonymi przez oboje rodziców.

Cena notarialnej zgody na wyjazd dziecka zazwyczaj kosztuje od kilkudziesięciu do kilkuset złotych w zależności od wybranej opcji.

Jak zablokować wyjazd dziecka za granicę?

Na wyjazd za granicę zarówno krótkotrwały jak i długotrwały muszą zgodzić się oboje rodzice. W razie braku zgody można rozważyć powiadomienie policji i straży granicznej o zamiarze drugiego rodzica wywiezienia dziecka za granicę.

Jeżeli rodzic nie zgadza się na wyjazd dziecka to należy wszcząć sprawę o rozstrzygniecie w istotnej sprawie dziecka w postaci wyjazdu za granicę. Sąd rozważając dobro dziecka, a nie partykularne interesy rodziców, rozstrzygnie taki spór.

Rozstrzygniecie zależy od indywidualnej sytuacji oraz argumentów przedstawianych przez rodziców. Nie ma reguły, czy sąd uwzględni wniosek, czy też wniosek oddali. Warto się w takiej sprawie skonsultować z adwokatem.

Przykład:

Małżeństwo Oliwii M. z Aleksandrem M. zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi dnia 16 lipca 2020 roku. Wyrok jest prawomocny. Małżonkowie mają jednego syna Oliwiera M., który urodził się w 2018 roku. Oliwia M.

we wrześniu 2021 roku otrzymała propozycję przeprowadzenia badań do swojej pracy naukowej na jednym z amerykańskich uniwersytetów. Badania miały trwać 6 miesięcy. Aleksander M. nie zgadza się na wyjazd dziecka za granicę na ok. 6 miesięcy. Wobec tego Oliwia M.

złożyła wniosek do sądu opiekuńczego o rozstrzygnięcie w istotnych sprawach dziecka i zezwolenie na wyjazd za granicę od 1 stycznia 2022 roku do 15 lipca 2022 roku.

Sąd opiekuńczy rozstrzygnął w ten sposób, że udzielił zgody matce na wyjazd z dzieckiem do USA na okres od 1 września 2022 roku do 28 lutego 2023 roku wskazując, że ze względu na wiek dziecka wskazane jest, aby dziecko przebywało w tym czasie z matką, zasadne jest poznanie innej kultury i języka przez dziecko wraz z udziałem w zajęciach w międzynarodowym przedszkolu. Wyjazd ma charakter okresowy, kilku miesięczny. Oliwia M. zobowiązała się do powrotu do kraju z dzieckiem na Wielkanoc 2022 roku oraz do zapewnienia dziecku stałych kontaktów z ojcem za pośrednictwem komunikatorów internetowych.

Konsekwencje wyjazdu dziecka za granicę bez zgody

Co grozi za wyjazd z dzieckiem za granicę bez zgody jednego z rodziców? Wyjazd bez zgody rodzica lub zgody sądu może nosić znamiona przestępstwa w postaci uprowadzenia dziecka.

Zgodnie z art. 211 kodeksu karnego kto, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Wyjazd z dzieckiem za granicę bez zgody rodzica może więc stanowić nadużycie władzy rodzicielskiej.

Ponadto może spowodować wszczęcie procedury sądowej konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w Hadze dnia 25 października 1980 r. Jest to tzw.

konwencja haska, która mówi o uprowadzeniu dziecka za granicę i nakazanie powrotu dziecka do kraju, z którego dziecko bezprawnie wyjechało.

  • Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej w związku wyjazdem dziecka poza granice Polski skontaktuj się z naszą kancelarią.
  • Autor: Anna Gręda-Adamczyk
  • Czytaj też: Alimenty na dziecko mieszkające za granicą

Udostępnij:

Noriet Rodzinnie: Czy potrzebna jest zgoda ojca dziecka na wyjazd matki z dzieckiem za granicę?

W dniu dzisiejszym przyszłam do kancelarii i miałam w planie napisanie artykułu. Nie miałam jednak kompletnie pomysłu o czym miałby być. Po pierwsze z uwagi na covid połączony z okresem wakacyjnym wisi nad nami sezon ogórkowy. Poczty z sądu przychodzi jak na lekarstwo, rozprawy spadają z wokandy jak gwiazdy w lipcowe noce, a dostanie się do sądu przypomina wejście na lotnisko.

Nie musiałam jednak długo czekać, jak przyszła do mnie myśl. Pewnie dlatego, że ostatnio odbyłam wiele spotkań, które dotyczą spraw tak zwanych rodzinnych. Złożyłam też sporo pozwów o rozwód czy też tyczących się sytuacji dzieci.

W związku z tym pozostaje w kontakcie z matkami, które borykają się z problemami okołowakacyjnymi dotyczącymi dzieci. A to, że mąż nie wyobraża sobie, że wakacje będą już spędzać oddzielnie (mimo rozwodu), a to partner nie wyraża zgody na wyjazd dzieci za granicę.

I o tym ostatnim przypadku postanowiłam napisać, albowiem z ostatnich rozmów z klientami wynika, że jest to problem dość powszechny.

Dlatego stawiamy dzisiaj pytanie: czy musicie mieć zgodę swojego partnera, ojca dzieci, na to, żebyście mogły dzieci zabrać na zagraniczne wakacje?

Wszystko oczywiście zależy od tego czy sytuacja dzieci, które wspólnie wychowujecie, jest uregulowana prawnie. Uczulam wszystkie moje klientki, żeby w przypadku rozstania, czym prędzej zrobiły porządek z tym, kto co może względem dzieci, kiedy i dlaczego.

Krótko mówiąc, dopóki dziecko nie będzie miało ustalonego sądownie (bądź w akcie notarialnym) miejsca zamieszkania, kontaktów z rodzicem, u którego nie mieszka oraz władzy rodzicielskiej, w przypadku czy to konfliktu, czy świeżego rozstania, czy też rozstania, w którym jedna ze stron wciąż kocha drugiego partnera bez wzajemności, trudno spodziewać się tego, że sytuacja będzie gładka i przyjemna, albowiem co do zasady niestety nie będzie.

Mimo, że wyjazd na wakacje jest jedną z najprzyjemniejszych rzeczy, która może spotkać dzieci, bardzo często stanowi dla rodziców problem.

Nie wynika to rzecz jasna z żadnych racjonalnych pobudek (co do zasady), jest raczej następstwem tego o czym napisałam powyżej: zazdrości o partnera, mani kontrolowania, kompleksów czy też zwykłej złośliwości wymierzonej w byłego partnera. Dzieci nagle schodzą z pola widzenia, a górę biorą emocje.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 93 § 1 wskazuje, iż władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. To oznacza, że ojciec dziecka ma prawo nie wyrazić zgody na wyjazd dziecka za granicę i kropka. Oczywiście nie mówię o przypadkach, w których władza rodzicielska ojca została zawieszona albo został jej pozbawiony, tudzież jest ograniczona np.

wyłącznie do decydowania o edukacji dziecka. W takich przypadkach matka może rzecz jasna jechać z dziećmi gdzie chce i nie musi pytać ojca o zgodę.
Z czego wynika taki stan rzeczy, że akurat o wyjeździe zagranicznych rodzice muszą decydować wspólnie, podczas gdy np.

matka może samodzielnie zadecydować o tym jaką kupić dziecku kurtkę albo jak umeblować pokój? A no wynika to z tego, że o istotnych sprawach dziecka rodzice powinni rozstrzygać wspólnie (art. 97 § 2). Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie wymienia co prawda konkretnych sytuacji, które możemy zaliczyć do istotnych spraw dziecka.

Warto sięgnąć tu rzecz jasna do orzecznictwa. W postanowieniu z dnia 6 marca 1985 r. (sygn.. III CRN 19/85) Sąd Najwyższy uznał, iż „wyjazd dziecka za granicę w celu spędzenia tam wakacji, jako należący do istotnych spraw dziecka wymaga zgody obojga rodziców, wykonujących władzę rodzicielską, a w braku takiej zgody orzeczenia sądu opiekuńczego”.

Co prawda biorąc pod uwagę to ile osób w 1985 roku wyjeżdżało za granicę, a ile wyjeżdża ich w 2020 roku (pomijając covid) polemizowałabym z tym czy wyjazd na wakacje np. do Grecji jest jakimś bardzo doniosłym wydarzeniem, niemniej jest jak jest i trzeba się z tym mierzyć.

W przypadku braku zgody ojca na tego rodzaju wyjazd matka zawsze może skorzystać z pomocy sądu, przy czym znając realia pracy sądów i to ile czeka się na rozstrzygnięcie musi to zrobić z bardzo dużym wyprzedzeniem.
W braku porozumienia między rodzicami rozstrzygnie wówczas sąd opiekuńczy.

Wniosek o rozstrzygnięcie sądu o istotnych sprawach dziecka należy złożyć do sądu opiekuńczego, czyli do tego sądu, w którego rejonie mieszka dziecko. Jeśli dziecko np. mieszka na Pradze Południe, wniosek składamy do sądu na Terespolską, jeżeli mieszka w Józefowie, wniosek składamy w sądzie w Otwocku.

  • Żeby jednak uniknąć przekazywania decyzji w powyższym zakresie sądowi, sugeruję aby w przypadku rozstania pary, która ma małoletnie dzieci, spróbować skupić się nie na swoich emocjach i na konflikcie między rodzicami, ale na uporządkowaniu sytuacji prawnej dzieci, tak aby każdy znał swoje prawa i obowiązki, swoje miejsce i swoje możliwości, żeby w wakacje nie okazało się, że wyjazd, zamiast kojarzyć się z wypoczynkiem i beztroską, będzie kojarzył się wyłącznie z problemami i kłótniami, a koniec końców może nawet z koniecznością rezygnacji z wymarzonej wycieczki.
  • autor: Paulina Stańczak-Wypych – adwokat

Wyjazd rodzica z dzieckiem za granicę na pobyt stały

Rodzice się rozwodzą, jedno z nich postanawia wyjechać za granicę, a co z dzieckiem? Problem dotyczy coraz większej liczby Polaków, którzy decydują się na emigrację. Ojciec lub matka muszą w takim przypadku uzyskać zgodę drugiego rodzica na pobyt stały dziecka w innym kraju. A co jeśli się nie dogadają?

1. Wyjazd z dzieckiem po rozwodzie

Władza rodzicielska przysługuje co do zasady obojgu rodzicom, nawet gdy nie żyją już razem. Zgodnie z przepisami prawa, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. W takich przypadkach każdy rodzic może sam podejmować decyzje dotyczące zwykłych codziennych spraw, np. pójść z dzieckiem do lekarza w razie infekcji.

Są jednak w życiu dziecka sprawy istotne, w których każdy z rodziców ma prawo do współdecydowania. Należą do nich m.in. zapisanie dziecka do przedszkola czy szkoły, ale także wyjazd dziecka na pobyt stały za granicę.

Należy pamiętać, że samo ustalenie przez rodziców w drodze porozumienia lub przez sąd miejsca zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, nie daje mu prawa do zabrania dziecka na stałe do innego kraju, w celu zamieszkania. Podobnie zgoda drugiego rodzica na wyrobienie dla dziecka paszportu nie może być interpretowana jako zgoda na wyjazd za granicę na stałe.

O tak radykalnej dla dziecka zmianie powinni zdecydować rodzice wspólnie. Jeśli nie mogą dojść do porozumienia, rozstrzyga o tym sąd rodzinny.

See also:  Podwyższenie alimentów - o jaką sumę może wystąpić matka dziecka?

2. Zgoda na wyjazd dziecka za granicę

Rodzic, który pragnie uzyskać taką sądową zgodę, powinien złożyć w sądzie rejonowym (właściwym ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu dziecka) wniosek o rozstrzygnięcie w istotnych sprawach dziecka. Wniosek ten podlega opłacie w wysokości 40 zł.

Załączyć trzeba do niego odpis aktu urodzenia dziecka oraz odpis orzeczenia sądowego regulującego wykonywanie władzy rodzicielskiej, jeśli takie kiedykolwiek zapadło.

Z uwagi na to, że postępowanie to może toczyć się przez kilka miesięcy (dwie instancje), warto złożyć wniosek z odpowiednim wyprzedzeniem przed planowanym wyjazdem.

W postępowaniu sąd kieruje się naczelną zasadą prawa rodzinnego – dobrem dziecka. Bada, czy pragnienie rodzica co do wyjazdu nie jest pochopną i nieprzemyślaną decyzją. Sprawdza też więzi i relacje dziecka w rodzinie, zwłaszcza z tym z rodziców, które ma zostać w Polsce.

W tym celu sąd może zlecić badanie dziecka i rodziców przez biegłych psychologów. Skład orzekający musi także zapoznać się z warunkami, jakie rodzic przygotował dla dziecka w nowym miejscu – w sensie mieszkaniowym, edukacyjnym, materialnym, opiekuńczym, społecznym.

Sąd musi się upewnić, czy warunki te są stabilne i adekwatne do potrzeb dziecka w danym wieku.

Ważnym aspektem, który jest przedmiotem analizy, są możliwości utrzymywania stałego regularnego kontaktu dziecka z rodzicem, który zostaje w Polsce, a nawet z rodziną generacyjną, nie tylko przy pomocy komunikatorów internetowych, ale również w formie kontaktu bezpośredniego.

A zatem sąd chce wiedzieć, w jaki sposób obszar, w którym dziecko ma zamieszkać, jest skomunikowany z miejscem pobytu rodzica w Polsce, czy rodzic będzie miał możliwości finansowe, aby zapewnić dziecku odpowiednio częsty kontakt z drugim z opiekunów.

Żeby wniosek został uwzględniony, rodzic, który planuje wyjazd, powinien złożyć do akt obszerną dokumentację dotyczącą wszystkich tych kwestii.

Obecnie sądy wydają takie zgody coraz częściej, ale zwykle warunkiem jest zapewnienie dziecku na miejscu optymalnych warunków rozwoju, a z pewnością nie gorszych niż te, jakie mają w kraju. Wymagane jest także zapewnienie, że dziecko będzie utrzymywać kontakty z rodziną w Polsce.

Należy pamiętać, że wyjazd z dzieckiem wbrew woli drugiego z rodziców, który ma pełną władzę rodzicielską, może skutkować zarzutem uprowadzenia dziecka i poważnymi konsekwencjami prawnymi.

Opisane wyżej zasady nie mają zastosowania w sytuacji, gdy jedno z rodziców jest pozbawione władzy rodzicielskiej, jest ona zawieszona lub nastąpiło ograniczenie w zakresie obejmującym współdecydowanie w sprawach wyjazdu za granicę na pobyt stały. W takim przypadku decyzję o wyjeździe podejmuje samodzielnie ten z rodziców, który ma pełną władzę rodzicielską.

Zgoda rodzica na wyjazd dziecka za granicę – czy i kiedy potrzebna? Jak ją uzyskać?

Z istoty władzy rodzicielskiej wynika zasada jej wspólnego wykonywania przez oboje rodziców. Zasadę tę wyraża polski kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zapisy kodeksu stanowią, że w sprawach istotnych dla dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie o dziecku.

Natomiast w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy. Tylko w sprawach dla dziecka mniej istotnych, każdy z rodziców podejmuje decyzje samodzielnie, bez konieczności przeprowadzania konsultacji i uzyskania akceptacji ze strony drugiego rodzica.

Poniżej opiszę dokładnie przez pryzmat prawa czy i kiedy potrzebna jest zgoda rodzica na wyjazd dziecka, jak uzyskać zgodę.

Spora część rodziców błędnie jednak sądzi, że wakacyjny wyjazd za granicę to właśnie sprawa dla dziecka mniej istotna. Polska judykatura zaliczyła do kategorii spraw istotnych wyjazd dziecka za granicę. I to zarówno na pobyt stały jak i czasowy, w tym nawet wyjazd wakacyjny.

Wyjazd dziecka za granicę należy zatem zawsze do tzw. istotnych spraw z zakresu sprawowania władzy rodzicielskiej.

  • Jeśli oboje rodzice (posiadający pełnię władz rodzicielskich) zgodnie decydują się na wyjazd dziecka za granicę tylko z jednym z nich. W celu uniknięcia nieprzyjemnych niespodzianek podczas kontroli przed funkcjonariuszami w innym kraju (policja, straż graniczna np. w Wielkiej Brytanii) – dobrze jest uzyskać pisemną zgodę drugiego z rodziców. Sama byłam świadkiem kontroli mamy z dzieckiem na jednym z angielskich lotnisk tuż po wylądowaniu. Lepiej uniknąć niepotrzebnych kilku dodatkowych godzin na lotnisku celem wyjaśniania sytuacji przed dociekliwymi urzędnikami. W sporządzeniu takiej pisemnej zgody drugiego z rodziców może być przydatna pomoc adwokata.

Typowe problematyczne sytuacje związane z wyjazdem dziecka za granicę z jednym z rodziców:

  1. Gdy ojciec i matka dziecka nie są małżeństwem, mieszkają osobno, ale ojciec uznał w urzędzie stanu cywilnego dziecko, w zawiązku z czym przysługuje im obojgu władza rodzicielska. W sytuacji, kiedy dziecko mieszka z matką i ta zamierza wyjechać z dzieckiem za granicę, musi w tym celu uzyskać zgodę ojca dziecka.

  2. Gdy rodzice dziecka są małżeństwem, jednak ojcu władza rodzicielska została ograniczona przez sąd rodzinny do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka. W takim przypadku matka również musi uzyskać zgodę ojca dziecka na jego wyjazd za granicę.

  3. Gdy jedno z rodziców dziecka nie żyje i wychowuje się ono z drugim rodzicem i jego żoną lub mężem.

    W sytuacji kiedy nie przysposobiono dziecka, a macocha lub ojczym dziecka nie zgadza się na wyjazd dziecka za granicę, wtedy decyduje biologiczny rodzic dziecka, ponieważ ojczym lub macocha nie są podmiotami uprawnionymi do wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.

  4. Gdy rodzice dziecka są po rozwodzie.

    Wszystko zależy od tego, co jest zapisane w wyroku rozwodowym. W wyroku sąd ma bowiem zawsze obowiązek zawrzeć:

  • rozstrzygnięcie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej przez rodziców,
  • o ograniczeniu tej władzy bądź też pozbawieniu władzy rodzicielskiej jednego bądź oboje rodziców.

Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej nie ma prawa decydować o sprawach dziecka. Jeśli władza rodzicielska została mu tylko ograniczona bądź też oboje rodzice posiadają pełnię władzy rodzicielskiej, o ewentualnych wyjazdach dziecka decydują oboje rodzice. W przypadku braku zgody jednego z nich – na taki wyjazd musi uzyskać zgodę sądu opiekuńczego

Ważne – zgoda rodzica na wyjazd dziecka za granicę nie musi być wyrażona w jakiejś szczególnej formie. Choćby dla celów dowodowych warto, aby była sformułowana np. w formie pisemnej

Celem przeciwdziałania negatywnym skutkom międzynarodowego uprowadzania lub zatrzymywania dzieci została wprowadzona Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r., do której przystąpiła również Polska.

Postępowanie wszczęte na podstawie przepisów Konwencji ma doprowadzić do przywrócenia stanu faktycznego i prawnego, jaki istniał przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem dziecka.

Konwencja Haska w sprawie uprowadzeń dzieci wskazuje, że można domagać się powrotu dziecka wywiezionego z kraju przez jednego z rodziców bez zgody drugiego rodzica (który posiada pełnię władzy rodzicielskiej, bądź którego władza rodzicielska została przez sąd ograniczona), które nie ukończyło 16-go roku życia.

Z wyjazdem dziecka za granicę wiąże się również problem wyrobienia dziecku paszportu lub wizy.

Zgoda na wyrobienie dziecku paszportu wymaga podpisów obojga rodziców w urzędzie paszportowym, ewentualnie dokumentu notarialnego, zaświadczającego o zgodzie rodzica na paszportu dla dziecka.

Wiele zależy także od kraju, do jakiego udaje się rodzic z dzieckiem – jeśli do kraju tego potrzebna jest wiza, wówczas urząd konsularny kraju docelowego będzie żądać, aby oboje rodzice wyrazili zgodę na wydanie wizy.

Istotne jest, aby rodzic wybierający się na wyjazd z dzieckiem za granicę posiadał dowód na wyrażenie zgody przez drugiego rodzica. W razie konfliktu między rodzicami lub braku zgody na wyjazd dziecka, drugi rodzic może bowiem złożyć zawiadomienie o przestępstwie uprowadzenia dziecka za granicę. Wiele oczywiście zależy też od konkretnego przypadku.

Należy także podkreślić, że wyrażenie zgody przez jednego z rodziców na wyrobienie paszportu dziecku nie oznacza, że rodzic ten wyraża domniemaną zgodę na wyjazd dziecka za granicę na stałe. Paszport służyć może bowiem tylko wyjazdom wakacyjnym, a więc krótkoterminowym.

Co gdy rodzice nie mogą dojść do porozumienia?

Każdy z rodziców może się zwrócić za pośrednictwem adwokata do sądu rodzinnego o rozstrzygnięcie w każdej istotnej sprawie dotyczącej dziecka, jak np. wyjazd dziecka za granicę czy wyrobienia paszportu.  Sąd w takich sytuacjach co do zasady orzeka mając na uwadze dobro dziecka. Sądem właściwym jest sąd rejonowy miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka.

Utrudnione kontakty z dzieckiem w ogóle?

Z problemem uzyskania zgody drugiego rodzica na wyjazd dziecka za granicę często wiąże się także utrudniony kontakt z dzieckiem przez drugiego rodzica. Dokładnie opisuję sposoby jak uzyskać łatwiejszy kontakt w kolejnym artykule: 3 sposoby jak wyegzekwować kontakty z dzieckiem.

Adwokat Agnieszka Cisowska – Chruścicka

Od 2007 roku skutecznie udziela pomocy m.in. w zakresie prawa rodzinnego np. rozwód, alimenty, opieka nad dziećmi, spory z ustalaniem kontaktów z dzieckiem, zgoda rodzica na wyjazd dziecka za granicę.  Rozumie, że to sprawy wymagające szczególnej delikatności, ale również podejmowania stanowczych kroków prawnych. ☎ 783 670 348

Leave a Reply

Your email address will not be published.