Opieka nad nieletnią krewną

W ciężkim położeniu znajdują się dziewczyny, które urodziły swoje dziecko przed ukończeniem 18 roku życia. Nieletnia matka nie ma bowiem praw do dziecka. Dopiero uzyskanie pełnoletności pozwala jej skutecznie wstąpić w prawa rodzica. Do czasu uzyskania pełnej zdolności do czynności prawnych pieczę nad dzieckiem sąd przekaże w ręce opiekuna.

Matce, która urodziła, z prawnego punktu widzenia, nie przysługuje władza rodzicielska – sama bowiem pozostaje pod władzą rodzicielską swoich rodziców.

Takie dziecko pochodzi zwykle z nieformalnego związku, co dodatkowo komplikuje kwestię ojcostwa.

Kto zatroszczy się o los dziecka? Nawet jeśli matka sama chce wychowywać swoje maleństwo, do czasu osiągnięcia przez nią pełnoletności w obowiązkach opiekuna prawnego zastąpi ją kto inny.

Małżeństwo „przyspiesza pełnoletność”

Kobieta, która przekroczyła 16 rok życia może uzyskać pełną zdolność do czynności prawnych, a więc status opiekuna prawnego i władzę rodzicielską. Taka zmiana nastąpi po wstąpieniu w związek małżeński. Wiele dziewczyn może w taki sposób zmienić swoją sytuację wychodząc za mąż za ojca dziecka. 

Wcześniej zgodę na zamążpójście musi wyrazić sąd, nie bez znaczenia jest także wiek partnera – o ile 16 letnia kobieta może zostać żoną, o tyle mężczyzna w każdym przypadku musi mieć ukończone 18 lat. 

Decyzja o zamążpójściu nie powinna być powodowana jedynie chęcią szybszego uzyskania praw do opieki nad dzieckiem. Taki krok musi być w pełni przemyślany i poprzedzony refleksją.

Do czasu uzyskania przez matkę pełnoletności, dzieckiem mogą zaopiekować się jej bliscy. Co więcej, kobieta za zgodą swych opiekunów np. rodziców może podejmować pewne działania.

Żadna osoba, np. rodzic małoletniej nie nabywa jednak z mocy ustawy praw do opieki nad dzieckiem. Tylko sąd może zadecydować o ich przyznaniu.

Dziecko musi mieć opiekuna

Matka może opiekować się dzieckiem faktycznie, jednak nie upoważnia jej to do samodzielnego występowania przed urzędami, sądami, do np. wyrażania zgody na uznanie ojcostwa dziecka.

Gdy sąd poweźmie informację, że dziecko nie ma opiekuna prawnego, postępowanie o przyznanie takiego opiekuna zostanie wszczęte z urzędu.

Osoba, która chce pełnić funkcję opiekuna może sama wystąpić do sądu.

Tak więc, gdy rodzice nieletniej matki chcą reprezentować dziecko, mogą złożyć do sądu wniosek o ustanowienie ich opiekunami. Wówczas to on zadecyduje o przyznaniu tych praw.

Gdy brak chętnych do wstąpienia w obowiązki opiekuna, dziecko reprezentuje kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.

Zobacz też: Czy niepełnoletnia córka ma władzę rodzicielską nad swoim dzieckiem

Pełnoletni rodzic “odzyskuje” prawa

Należy także pamiętać, że wraz z osiągnięciem pełnoletności matka lub ojciec nabywają z mocy prawa władzę rodzicielską.

Jednocześnie sąd umorzy postępowanie opiekuńcze i zwolni opiekuna z jego obowiązków.

Rodzina zastępcza

Nie należy mylić opieki prawnej z rodziną zastępczą, przyznanie praw rodziny zastępczej nie powoduje powstania więzi rodzinno-prawnej pomiędzy opiekunami a dzieckiem.

Dziecko przyjęte do rodziny nie staje się dzieckiem tej rodziny, rodzice “zastępczy” są zobowiązani do sprawowania osobistej opieki nad powierzonym dzieckiem, ale przedstawicielem ustawowym (opiekunem prawnym) może być zupełnie inna osoba.

Gdy rodzice lub inni krewni małoletniej matki chcą zaopiekować się dzieckiem powinni wystąpić do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie albo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, które udziela informacji oraz wydaje opinię dotyczące zdolności danego kandydata/kandydatów do pełnienia takiej funkcji. Rodziny zastępcze otrzymują wynagrodzenie za spełniane obowiązki.

Zobacz też: Kto może zostać opiekunem prawnym dziecka?

Pełnoletni ojciec opiekunem prawnym dziecka

Jeśli matka jest niepełnoletnia, obowiązki rodzica może przejąć pełnoletni ojciec dziecka. Sąd nie wszczyna wtedy procedury o ustanowienie opiekuna, wystarczy, że władza rodzicielska przysługuje jednemu z rodziców. Aby tę władzę uzyskać należy najpierw uzbroić się w cierpliwość potrzebną do wywalczenia swych praw przed sądem.

Ojciec dziecka, nawet jeśli sam jest pełnoletni nie nabywa władzy rodzicielskiej. Ojciec może co prawda uznać swoje ojcostwo, ale do tego potrzebuje zgody matki. Matka niepełnoletnia nie może wyrazić skutecznie takiej zgody (może to natomiast zrobić opiekun prawny dziecka).

W razie problemów z uzyskaniem zgody opiekuna,albo w razie jego braku, ojciec, któremu zależy na uzyskaniu praw do dziecka powinien złożyć pozew o sądowe ustalenie ojcostwa.

Przyznanie władzy rodzicielskiej będzie uzależnione od uznania sędziego.

Przed wydaniem wyroku sąd wezwie do udziału w postępowaniu rodziców nieletniej matki (jako jej przedstawicieli ustawowych) oraz ustanowi kuratora dla reprezentowania praw dziecka.

Co matka może?

Nieletnia matka nie może składać samodzielnie żadnych prawnie wiążących oświadczeń. W niektórych sprawach może jednak działać wraz z przedstawicielem ustawowym np. swoim rodzicem.

Zgodnie z oświadczeniem Ministra Pracy matka może zgłaszać się z wnioskiem o przyznanie świadczeń (zasiłku rodzinnego, z opieki społecznej, becikowego,) ale każdy jej wniosek musi poparty zgodą rodzica bądź innego przedstawiciela ustawowego.

Dopuszcza się też możliwość zgłoszenia urodzenia dziecka przez samą niepełnoletnią. Praktyka urzędów nie jest jednak w tym względzie jednolita.

Zobacz serwis: Władza rodzicielska

Opieka nad nieletnią krewną

Opisz nam swój problem i wyślij zapytanie.

Wycena w ciągu godziny.

Ustanowienie opieki dla małoletniego, strata rodziców

Zakres tematyczny:

  • Wstęp
  • Opieka, Władza rodzicielska
  • Zasady główne
  • Obowiązek informacyjny
  • Uczestnicy postępowania
  • Kryteria wyboru opiekuna
  • Przyrzeczenie, Zaświadczenie
  • Obowiązki opiekuna
  • Kontrola sądu

Wstęp

Strata przez małoletnie dziecko obojga rodziców w wypadku komunikacyjnym jest ogromną tragedią.

W opinii autora artykułu jest także największą możliwą szkodą osobową do jakiej może dojść w sytuacji straty bliskiej osoby (gdy żadne z rodziców nie było sprawcą).

Z doświadczenia wiemy że sądy przyznają wówczas najwyższe świadczenia za doznaną krzywdę, wyższe tym bardziej im młodszy był w momencie tragedii powód. 

W jednej z prowadzonych przez nas spraw uzyskaliśmy dla niespełna 2 letniego w momencie wypadku powoda odszkodowanie łączne ponad 850.000zł słownie osiemset pięćdziesiąt tysięcy złotych za śmierć obojga rodziców.

W związku z tragedią dziecko traci obu przedstawicieli ustawowych, powstaje konieczność ustanowienia opiekuna (brak władzy rodzicielskiej choćby jednego z rodziców), który dbałby o jego interesy osobowe i majątkowe.

Opieka

Opieka nad małoletnim to uprawnienia i obowiązki związane z dbałością o jego osobę i majątek, pozostające pod ścisłym nadzorem państwa (Sąd Opiekuńczy). Zakresem uprawnień i obowiązków opieka jest bardzo zbliżona do władzy rodzicielskiej.

Art.  155. Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego [Piecza nad osobą i majątkiem] 

§  1. Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką; podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego.§  2. Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej z zachowaniem przepisów poniższych.

Odesłanie do przepisów o władzy rodzicielskiej

Zgodnie z art. 155 § 2 do sprawowania opieki nad małoletnim stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej. Odesłanie to nie ogranicza się tylko do sposobu wykonywania opieki przez opiekuna, ale do treści samej opieki (zob. J. Ignatowicz, w: System prawa rodzinnego…, s. 1153).

Trzy główne zasady opieki

Opieka opiera się na trzech głównych zasadach:

  • Dobro podopiecznego (pupila) – Dobro małoletniego zawsze jest kryterium rozstrzygającym, czy to w sytuacji wyboru opiekuna, treści opieki, decyzji Sądu Opiekuńczego.
  • Powszechności opieki – Opiekę ustanawia się obowiązkowo co do każdej osoby co do której zachodzą przesłanki jej ustanowienia.
  • Ustanowienia z urzędu – tzn. bez koniecznej inicjatywy osób zainteresowanych.

Ustanowienie opieki

Opieka ustanawiana jest przez Sąd Opiekuńczy z urzędu, gdy Sąd poweźmie wiadomość, że zachodzą ku temu przesłanki. Sądem Opiekuńczym jest wydział rodzinny i dla  nieletnich. Właściwy miejscowo jest Sąd na obszarze którego małoletni ma miejsce zamieszkania bądź pobytu.

Obowiązek informacyjny

Każdy kto ma informacje o zachodzących podstawach ustanowienia opieki powinien o tym poinformować Sąd Opiekuńczy. W szczególności obowiązek taki mają organy gminy, inne sądy, prokuratury, notariusze, organy administracji, policja, placówki oświatowe, społeczne organy pomocnicze sądu oraz organizacje i zakłady zajmujące się opieką nad dziećmi.

Uczestnicy postępowania o ustanowienie opieki

Uczestnikami postępowania w sprawie o ustanowienie opieki są:

  • małoletni, który ukończył 13 lat,
  • osoby bliskie małoletniego (krewni, osoby sprawujące nad nim faktyczną pieczę, rodzice, nawet jeśli zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, także kandydat na opiekuna). 

W sprawie o ustanowienie opieki osobisty udział małoletniego Sąd może wyłączyć lub ograniczyć, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze.

W przypadku małoletniego, który nie ukończył 13 lat, celowe może się okazać nakazanie sprowadzenia go do sądu, by umożliwić sędziemu przeprowadzenie rozmowy z dzieckiem, ocenę jego reakcji na osobę kandydata na opiekuna.

Wysłuchanie małoletniego nastąpuje poza salą posiedzeń, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze. Gdy przeciwko publicznemu rozpoznaniu sprawy sprzeciwia się dobro dziecka, sąd zarządzi odbycie posiedzenia przy drzwiach zamkniętych.

Art.  576. Kodeksu Postępowania Cywilnego [Wysłuchanie małoletniego] 

§  1. Przed wydaniem orzeczenia co do istoty sprawy sąd opiekuńczy wysłucha przedstawiciela ustawowego osoby, której postępowanie dotyczy. 

W wypadkach ważniejszych powinien ponadto w miarę możności wysłuchać osoby bliskie tej osoby.

§  2. Sąd w sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, uwzględniając w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.

See also:  O czym rozstrzyga sąd podczas sprawy rozwodowej?

Kryteria wyboru opiekuna

Sąd może powierzyć opiekę jednej osobie lub małżonkom wspólnie. Nie mogą sprawować opieki wspólnej konkubenci. Sądy faworyzują opiekę wspólną, sprawowaną przez małżonków ponieważ jest najbardziej zbliżona do naturalnej rodziny. Opieka powinna być powierzona jednej osobie gdy między nią a pupilem nawiązała się silna więź uczuciowa. Zawsze decyduje najlepsze dobro dziecka.

Art.  146. Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego [Opiekun] 

Opiekę sprawuje opiekun. 

Wspólne sprawowanie opieki nad dzieckiem sąd może powierzyć tylko małżonkom.

Opiekunem nie może być

  • Osoba, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych albo została pozbawiona praw publicznych
  • Osoba, która została pozbawiona władzy rodzicielskiej
  • Osoba, która została skazana za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności albo za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby lub przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim,
  • Osoba, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi, lub obowiązek powstrzymywania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu.
  • Osoba, w stosunku do której zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się należycie z obowiązków opiekuna

Art.  148. Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego [Negatywne przesłanki podmiotowe] 

§  1. Nie może być ustanowiona opiekunem osoba, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych albo została pozbawiona praw publicznych.

§  1a.

Opiekunem małoletniego nie może być ustanowiona także osoba, która została pozbawiona władzy rodzicielskiej albo skazana za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności albo za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby lub przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim, albo osoba, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi, lub obowiązek powstrzymywania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu.

§  2. Nie może być ustanowiony opiekunem ten, w stosunku do kogo zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się należycie z obowiązków opiekuna.

Na opiekuna małoletniego ustanowiona powinna być przede wszystkim osoba wskazana przez ojca lub matkę, jeżeli nie byli pozbawieni władzy rodzicielskiej. Zasadniczo rodzice wyznaczając opiekuna chcą jak najlepiej dla swojego dziecka. Wyznaczenie może nastąpić w testamencie, ustnym przekazie, na piśmie.

Decydujące znaczenie przy wyborze opiekuna mają właściwe kwalifikacje osoby, która będzie gwarantem jak najlepszego pokierowania dzieckiem. Sąd powołując osobę na opiekuna musi brać pod ocenę takie okoliczności jak:

  • więź emocjonalną
  • kwalifikacje moralne,
  • poziom umysłowy,
  • predyspozycje wychowawcze,
  • stan zdrowia,
  • wiek,
  • wykonywany zawód, itp.

Opiekun nabywa prawa i obowiązki wynikające z opieki po złożeniu przyrzeczenia wobec sądu. Opiekun w przyrzeczeniu zapewnia, że powierzoną pieczę sprawował będzie z najwyższą starannością.

Po złożeniu przyrzeczenia sąd wydaje opiekunowi zaświadczenie, które stanowi dowód jego uprawnień w stosunku do podopiecznego, np. przymiot przedstawiciela ustawowego.

  • Obowiązek pieczy nad osobą dziecka – Dbanie o jak najlepsze wychowanie, rozwój duchowy i fizyczny, ochrona przed zagrożeniami, dbanie o jak najlepsze warunki egzystencji, uzyskiwanie zgody Sądu w ważniejszych sprawach.
  • Obowiązek pieczy nad majątkiem dziecka – Spis inwentarza przy znaczniejszym majątku, dochody dziecka powinny być przekazywane na jego utrzmanie, uzyskiwanie zgody Sądu w ważniejszych sprawach.
  • Reprezentowanie podopiecznego – Opiekun jest przedstawicielem ustawowym małoletniego. Reprezentuje go we wszystkich czynnościach prawnych, a także w czynnościach podejmowanych przed sądem (z pewnymi wyłączeniami przewidzianymi w KRIO).

Sąd na bieżąco kontroluje wykonywanie opieki. Kontrola Sądu polega ona na zaznajamianiu się na bieżąco z działalnością opiekuna, np.

przez wywiad środowiskowy, udzielanie opiekunowi odpowiednich wskazówek i poleceń, żądaniu przez sąd wyjaśnień we wszelkich sprawach dotyczących opieki, np.

w zakresie postępów w nauce, badanie i zatwierdzanie dokumentów, które opiekun obowiązany jest przedłożyć sądowi. 

Opiekun ma obowiązek przedkładać sądowi sprawozdanie dotyczące osoby podopiecznego, które powinno zawierać: stan zdrowia, stopień rozwoju, wyniki osiągane w nauce.

W sytuacji gdy wymaga tego dobro małoletniego pozostającego pod opieką Sąd może zmienić swoje postanowienie o opiece, nawet prawomocne.

Art.  577. Kodeksu Postępowania Cywilnego [Zmiana postanowienia przez sąd opiekuńczy] 

Sąd opiekuńczy może zmienić swe postanowienie nawet prawomocne, jeżeli wymaga tego dobro osoby, której postępowanie dotyczy.

Dział I. Opieka nad małoletnim – Kodeks rodzinny i opiekuńczy [KRiO]

Dz.U.2020.0.1359 t.j. – Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy § 1. Opiekę ustanawia się dla małoletniego w wypadkach przewidzianych w tytule II niniejszego kodeksu.
§ 2. Opiekę ustanawia sąd opiekuńczy, skoro tylko poweźmie wiadomość, że zachodzi prawny po temu powód.

Opiekę sprawuje opiekun. Wspólne sprawowanie opieki nad dzieckiem sąd może powierzyć tylko małżonkom.

Jeżeli dobro pozostającego pod opieką tego wymaga, sąd opiekuńczy wydaje niezbędne zarządzenia dla ochrony jego osoby lub majątku aż do czasu objęcia opieki przez opiekuna; w szczególności sąd opiekuńczy może ustanowić w tym celu kuratora. § 1.

Nie może być ustanowiona opiekunem osoba, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych albo została pozbawiona praw publicznych. § 1a.

Opiekunem małoletniego nie może być ustanowiona także osoba, która została pozbawiona władzy rodzicielskiej albo skazana za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności albo za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby lub przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim, albo osoba, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi, lub obowiązek powstrzymywania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu.

§ 2. Nie może być ustanowiony opiekunem ten, w stosunku do kogo zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się należycie z obowiązków opiekuna.

§ 1. Gdy wzgląd na dobro pozostającego pod opieką nie stoi temu na przeszkodzie, opiekunem małoletniego powinna być ustanowiona przede wszystkim osoba wskazana przez ojca lub matkę, jeżeli nie byli pozbawieni władzy rodzicielskiej. § 2. Jeżeli opiekunem nie została ustanowiona osoba wymieniona w paragrafie poprzedzającym, opiekun powinien być ustanowiony spośród krewnych lub innych osób bliskich pozostającego pod opieką albo jego rodziców. § 3. W braku takich osób sąd opiekuńczy zwraca się o wskazanie osoby, której opieka mogłaby być powierzona, do właściwej jednostki organizacyjnej pomocy społecznej albo do organizacji społecznej, do której należy piecza nad małoletnimi, a jeżeli pozostający pod opieką przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej albo innej podobnej placówce, w zakładzie poprawczym lub w schronisku dla nieletnich sąd może się zwrócić także do tej placówki albo do tego zakładu lub schroniska. § 4. W razie potrzeby ustanowienia opieki dla małoletniego umieszczonego w pieczy zastępczej, sąd powierza sprawowanie opieki, przede wszystkim: 1) w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej – rodzicom zastępczym, 2) w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinnym domu dziecka – osobom prowadzącym ten dom, 3) w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego – osobom prowadzącym tę placówkę, 4) w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej: socjalizacyjnej, specjalistyczno-terapeutycznej, interwencyjnej lub regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej – osobom bliskim dziecka – w terminie 7 dni od uprawomocnienia się postanowienia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej.

§ 5. W wypadku, o którym mowa w art. 1191 przysposobienie za zgodą rodziców bez wskazania osoby przysposabiającego § 1, nie stosuje się przepisów § 1, 2 i 4 pkt 4.

Sąd opiekuńczy może ustanowić jednego opiekuna dla kilku osób, jeżeli nie ma sprzeczności między ich interesami. Opieka nad rodzeństwem powinna być w miarę możności powierzona jednej osobie. Każdy, kogo sąd opiekuńczy ustanowi opiekunem, obowiązany jest opiekę objąć. Z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zwolnić od tego obowiązku. Objęcie opieki następuje przez złożenie przyrzeczenia przed sądem opiekuńczym. Opiekun powinien objąć swe obowiązki niezwłocznie. Opiekun obowiązany jest wykonywać swe czynności z należytą starannością, jak tego wymaga dobro pozostającego pod opieką i interes społeczny. § 1. Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką; podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego.
§ 2. Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej z zachowaniem przepisów poniższych. Opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego. Jeżeli opiekun doznaje przemijającej przeszkody w sprawowaniu opieki, sąd opiekuńczy może ustanowić kuratora. O decyzjach w ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego opiekun powinien informować jego rodziców, którzy uczestniczą w sprawowaniu bieżącej pieczy nad osobą dziecka i w jego wychowaniu. § 1. Opiekun nie może reprezentować osób pozostających pod jego opieką: 1) przy czynnościach prawnych między tymi osobami; 2) przy czynnościach prawnych między jedną z tych osób a opiekunem albo jego małżonkiem, zstępnymi, wstępnymi lub rodzeństwem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz osoby pozostającej pod opieką.

See also:  Problem z kredytem hipotecznym po rozwodzie

§ 2. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym.

§ 1. Niezwłocznie po objęciu opieki opiekun obowiązany jest sporządzić inwentarz majątku osoby pozostającej pod opieką i przedstawić go sądowi opiekuńczemu. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio w razie późniejszego nabycia majątku przez osobę pozostającą pod opieką.
§ 2. Sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna od obowiązku sporządzenia inwentarza, jeżeli majątek jest nieznaczny. § 1. Sąd opiekuńczy może zobowiązać opiekuna do złożenia do depozytu sądowego kosztowności, papierów wartościowych i innych dokumentów należących do pozostającego pod opieką. Przedmioty te nie mogą być odebrane bez zezwolenia sądu opiekuńczego.
§ 2. Gotówka pozostającego pod opieką, jeżeli nie jest potrzebna do zaspokajania jego uzasadnionych potrzeb, powinna być złożona przez opiekuna w instytucji bankowej. Opiekun może podejmować ulokowaną gotówkę tylko za zezwoleniem sądu opiekuńczego. § 1. Sąd opiekuńczy przyzna opiekunowi za sprawowanie opieki na jego żądanie stosowne wynagrodzenie okresowe albo wynagrodzenie jednorazowe w dniu ustania opieki lub zwolnienia go od niej. § 2. Wynagrodzenia nie przyznaje się, jeżeli nakład pracy opiekuna jest nieznaczny lub gdy sprawowanie opieki jest związane z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej albo czyni zadość zasadom współżycia społecznego.

§ 3. Wynagrodzenie pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której opieka została ustanowiona, a jeżeli osoba ta nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie jest pokrywane ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej.

§ 1. Opiekun może żądać od pozostającego pod opieką zwrotu nakładów i wydatków związanych ze sprawowaniem opieki. Do roszczeń z tego tytułu stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. § 2. Roszczenia powyższe przedawniają się z upływem lat trzech od ustania opieki lub zwolnienia opiekuna.

§ 3. Przepis art. 162 wynagrodzenie za sprawowanie opieki § 3 stosuje się odpowiednio.

Roszczenie osoby pozostającej pod opieką o naprawienie szkody wyrządzonej nienależytym sprawowaniem opieki przedawnia się z upływem lat trzech od ustania opieki lub zwolnienia opiekuna. § 1. Sąd opiekuńczy wykonywa nadzór nad sprawowaniem opieki, zaznajamiając się bieżąco z działalnością opiekuna oraz udzielając mu wskazówek i poleceń.
§ 2. Sąd opiekuńczy może żądać od opiekuna wyjaśnień we wszelkich sprawach należących do zakresu opieki oraz przedstawiania dokumentów związanych z jej sprawowaniem. § 1. Opiekun obowiązany jest, w terminach oznaczonych przez sąd opiekuńczy, nie rzadziej niż co roku, składać temu sądowi sprawozdania dotyczące osoby pozostającego pod opieką oraz rachunki z zarządu jego majątkiem.
§ 2. Jeżeli dochody z majątku nie przekraczają prawdopodobnych kosztów utrzymania i wychowania pozostającego pod opieką, sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna od przedstawiania szczegółowych rachunków z zarządu; w wypadku takim opiekun składa tylko ogólne sprawozdanie o zarządzie majątkiem. § 1. Sąd opiekuńczy bada sprawozdania i rachunki opiekuna pod względem rzeczowym i rachunkowym, zarządza w razie potrzeby ich sprostowanie i uzupełnienie oraz orzeka, czy i w jakim zakresie rachunki zatwierdza.
§ 2. Zatwierdzenie rachunku przez sąd opiekuńczy nie wyłącza odpowiedzialności opiekuna za szkodę wyrządzoną nienależytym sprawowaniem zarządu majątkiem. Jeżeli opiekun nie sprawuje należycie opieki, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. § 1. Z ważnych powodów sąd opiekuńczy może na żądanie opiekuna zwolnić go z opieki. § 2. Sąd opiekuńczy zwolni opiekuna, jeżeli z powodu przeszkód faktycznych lub prawnych opiekun jest niezdolny do sprawowania opieki albo dopuszcza się czynów lub zaniedbań, które naruszają dobro pozostającego pod opieką.

§ 3. Jeżeli sąd opiekuńczy nie postanowił inaczej, opiekun obowiązany jest prowadzić nadal pilne sprawy związane z opieką aż do czasu jej objęcia przez nowego opiekuna.

Gdy małoletni osiągnie pełnoletność albo gdy przywrócona zostanie nad nim władza rodzicielska, opieka ustaje z mocy prawa. Jeżeli w chwili ustania opieki zachodzi przeszkoda do natychmiastowego przejęcia zarządu majątkiem przez osobę, która pozostawała pod opieką, albo przez jej przedstawiciela ustawowego lub spadkobierców, opiekun obowiązany jest nadal prowadzić pilne sprawy związane z zarządem majątku, chyba że sąd opiekuńczy postanowi inaczej. § 1. W razie zwolnienia opiekuna lub ustania opieki opiekun obowiązany jest złożyć w ciągu trzech miesięcy rachunek końcowy z zarządu majątkiem.
§ 2. Do rachunku końcowego stosuje się odpowiednio przepisy o rachunku rocznym. Sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna od obowiązku składania rachunku końcowego. Niezwłocznie po swym zwolnieniu lub po ustaniu opieki opiekun obowiązany jest oddać osobie, która pozostawała pod opieką, albo jej przedstawicielowi ustawowemu lub spadkobiercom zarządzany przez siebie majątek tej osoby.

Dziecko małoletniej matki • Adwokat Kobiet

W ostatnim poście pisałam Wam o trudnej sytuacji prawnej małoletniej matki. Im dłużej o tym myślę, tym bardziej utwierdzam się w przekonaniu, że nasz system prawny jest niedostosowany do realiów współczesnego świata. Około 10% wszystkich porodów w Polsce dotyczy nastolatek!

Dla przypomnienia – młoda mama sama pozostaje pod władzą rodzicielską i w związku z tym nie przysługuje jej władza rodzicielska wobec własnego dziecka, aż do dnia w którym ukończy 18 lat (wtedy nabędzie je automatycznie).

  Taka kobieta ma jak najbardziej prawo brać czynny udział w wychowywaniu maluszka, ale w świetle prawa nie może decydować o swoim dziecku. Dziecko potrzebuje jednak opiekuna prawnego, który podejmie ważne dla niego decyzje – np.

medyczne – czy załatwi sprawy urzędowe.

Matka niepełnoletnia, pełnoletni ojciec

Najczęściej ludzie myślą, że nawet jeśli mama jest niepełnoletnia, ale ojciec jest pełnoletni to automatycznie zostaje opiekunem prawnym dziecka. Niestety nie jest to prawda.

Domniemanie ojcostwa dotyczy wyłącznie rodziców, którzy są małżeństwem. W sytuacji, jednak gdy matka nie jest pełnoletnia, na ślub wymagana jest zgoda sądu (zajrzyj do tego wpisu: Ślub przed 18nastką). W takiej sytuacji ojciec dziecka musi być pełnoletni.

Jak pisałam już wcześniej we wpisie Uznanie ojcostwa – czyli kto jest tatą w świetle prawa, ojcostwo można co do zasady potwierdzić w Urzędzie Stanu Cywilnego lub ustalić przed sądem. Szczególne zasady obowiązują jednak w przypadku, gdy matka nie jest pełnoletnia. Na ten temat niedługo odrębny wpis.

Opieka nad dzieckiem

W sytuacji, gdy żadne z rodziców nie ma władzy rodzicielskiej to koniecznym jest ustanowienie opieki.

  Opiekunem dziecka powinna być ustanowiona przede wszystkim osoba wskazana przez ojca lub matkę. Najczęściej opiekunem zostaje ustanowiony jeden z rodziców małoletniej matki.

 Objęcie opieki następuje przez złożenie przyrzeczenia przed sądem opiekuńczym.

Kto może mieć prawo do opieki nad dzieckiem nieletniej mamy?

  • rodzice młodej mamy (lub dalsi krewni) – najczęściej opieka nad dzieckiem małoletniej matki zostaje przyznana jednemu z jej rodziców.
  • osoba wskazana przez rodziców;
  • „opiekun z urzędu” – zostaje on wyznaczony w sytuacji, gdy w najbliższym otoczeniu dziecka nie można znaleźć osoby mogącej się nim zająć, np. wyznaczony przez MOPS pracownik lub opiekun w placówce opiekuńczej.

Wraz z osiągnięciem pełnoletniości, młoda mama nabywa z mocy prawa władzę rodzicielską.

Miejsce zamieszkania dziecka

W sytuacji jednak, gdy żadne z rodziców nie ma władzy rodzicielskiej i ustanowiono dla dziecka opiekę to miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania jego opiekuna.

Zgłoszenie dziecka do Urzędu Stanu Cywilnego

Zgłoszenia urodzenia dziecka, co do zasady dokonują matka lub ojciec dziecka. Mogą tego dokonać już tacy rodzice, którzy ukończyli 16 lat. Gdy rodzice nie mają ukończonych 16 lat, zgłoszenia urodzenia mogą dokonać w jej imieniu rodzice małoletniej matki, którzy posiadają na nią władzę rodzicielską lub jej opiekun.

Osoba która zgłasza urodzenie dziecka składa także oświadczenie o wyborze imienia dziecka. Zatem, matka która ukończyła 16 lat może samodzielnie zgłosić urodzenie dziecka w USC oraz może wybrać imię dla dziecka.

Adwokat Kobiet pro bono

Przypominam, że mamom, które nie mają 18 lat udzielam nieodpłatnych porad prawnych w zakresie związanym z ich macierzyństwem. Więcej informacji znajdziecie w zakładce Adwokat Kobiet pro bono.

Related

Opieka nad małoletnimi – Polska na Ukrainie

Kiedy mieszkasz na stałe zagranicą, zapoznaj się z przepisami dotyczącymi opieki nad dziećmi. Pozwoli Ci to na uniknięcie problemów związanych z niewiedzą o prawie regulującym opiekę nad małoletnimi.

Pamiętaj, że w wielu krajach wzorce postępowania i standardy działania organów publicznych powołanych do zajmowania się sprawami dzieci odbiegają od tych znanych z Polski.

Wszelkie rozbieżności między zachowaniem rodziców a zwyczajami i prawem przyjętym w danym kraju mogą skutkować daleko idącymi konsekwencjami dla rodziców, łącznie z odebraniem dzieci.

Możesz spodziewać się reakcji miejscowych władz i ingerencji w Twoje prawa rodzicielskie m.in. w przypadkach:

  • nadużywania alkoholu lub innych środków odurzających,
  • niedostosowania społecznego, w tym przejściowych lub trwałych trudności natury psychologicznej,
  • skłonności do przemocy,
  • braku zdolności zapewnienia dziecku godnych i bezpiecznych warunków życia,
  • konfliktów z prawem.
See also:  Jak mogę nadać nazwisko dziecku, gdy matka nie ma jeszcze rozwodu?

Miej na uwadze, że niektóre zachowania w relacjach między rodzicami a dziećmi, kulturowo dopuszczalne w Polsce, w innych państwach mogą być traktowane jako naruszenie praw dziecka. Do tej kategorii zalicza się np. krzyk czy inne formy karcenia dziecka, nawet jeśli zostały wywołane bez użycia przemocy fizycznej.

W wielu krajach występują przypadki lub podejrzenia nieprawidłowych postaw wychowawczych rodziców.

Mogą one być zgłaszane właściwym służbom socjalnym zarówno przez szkoły, służby medyczne, sąsiadów, a nawet zwykłych przechodniów zaniepokojonych zachowaniem rodziców względem dzieci.

Służby te, kierując się dobrem dziecka, mogą ingerować w życie rodzinne obywateli polskich zamieszkałych za granicą. Bywa, że zgłoszenia dotyczące niepokojących sytuacji w rodzinie są dokonywane przez dzieci.

Ważne! Pamiętaj, że co do zasady sytuacja dziecka, nawet jeśli nie posiada obywatelstwa kraju, w którym przebywa, będzie oceniana w świetle przepisów prawa i zwyczajów panujących w tym konkretnym państwie.

Oprócz przepisów miejscowych, na podstawie których lokalne służby socjalne podejmują podstawowe działania, są one zobowiązane do przestrzegania norm prawa międzynarodowego.   

Podstawowe prawa dziecka zostały zawarte w Konwencji o prawach dziecka z 1989 r. Najważniejsze z nich to:

  • prawo dziecka do zachowania tożsamości, w tym obywatelstwa, nazwiska, stosunków rodzinnych (art. 8),
  • w sytuacji umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, prawo do zachowania jego tożsamości etnicznej, religijnej, kulturowej i językowej (art. 20). 

W państwach Unii Europejskiej (za wyjątkiem Danii) obowiązuje rozporządzenie Rady nr 2201/2003 dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej (tzw. rozporządzenie Bruksela II bis), zgodnie z którym decyzję w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, co do zasady, podejmują sądy państwa, w którym dziecko stale zamieszkuje.

  • Treść rozporządzenia w języku polskim
  • W innych państwach spoza UE, w których nie będzie można powołać się na powyższe przepisy mają zastosowanie przepisy Konwencji o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci z 1996 r.
  • Treść konwencji oraz lista państwa, które są objęte konwencją
  • Pamiętaj, że sam fakt posiadania statusu cudzoziemca nie zwalnia Cię od obowiązku przestrzegania prawa panującego w tym kraju, a w przypadku jego naruszenia, od odpowiedzialności prawnej na równi z obywatelami tego państwa.

Kompetencje konsula w zakresie udzielania pomocy w sprawach dotyczących opieki nad małoletnimi wynikają z:

  • przepisów prawa polskiego i państwa, w którym dziecko zamieszkuje,
  • postanowień umów międzynarodowych,
  • przepisów prawa Unii Europejskiej.

Co konsul może:

  • konsul udziela rodzicom lub krewnym dziecka ogólnych informacji o obowiązującym prawie miejsca pobytu dziecka, m.in. podstawach działania i kompetencjach krajowych służb socjalnych, właściwości sądów oraz możliwości uzyskania wsparcia od polskich lub innych lokalnych organizacji pomocowych,
  • objaśnia zasady i możliwości przekazania sprawy do rozstrzygnięcia przez polski sąd oraz zasady umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej w Polsce,
  • konsul, udziela informacji o polskojęzycznych adwokatach w danym państwie, możliwości otrzymania bezpłatnej porady prawnej oraz wnioskowania o zwolnienie z kosztów sądowych,
  • konsul może uczestniczyć w rozprawie sądowej w charakterze obserwatora, o ile nie zabrania tego tamtejsze prawo, sąd wyrazi na to zgodę, a strony postępowania się temu nie sprzeciwią,
  • konsul może udzielać, na potrzeby sądu oraz miejscowych służb socjalnych, informacji na temat polskiego systemu opieki nad dzieckiem, wsparcia, na które może liczyć rodzina w Polsce ze strony państwa oraz innych kwestii, które mogą mieć istotne znaczenie w procesie podejmowania przez sąd decyzji w sprawie małoletniego obywatela RP. 

Czego konsul nie może:

  • konsul nie ma możliwości występowania przed sądem w charakterze pełnomocnika procesowego,
  • konsul nie świadczy usług doradztwa prawnego,
  • konsul nie ma możliwości pokrycia wynagrodzenia prawnika lub kosztów sądowych,
  • konsul nie może angażować się w rozstrzyganie sporów między rodzicami lub prawnymi opiekunami dziecka.

Uprawnienia do podejmowania interwencji przez konsula są dodatkowo ograniczone w przypadku, gdy małoletni posiada obywatelstwo państwa, w którym mieszka.

Bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie to sytuacja, gdy ktoś wywiezie dziecko do państwa, w którym nie mieszka ono na stałe. Musi to nastąpić z naruszeniem woli i prawa do opieki osoby, która ma władzę rodzicielską.  

Najważniejszym dokumentem w sytuacji bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka za granicą jest konwencja haska dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę z dnia 25 października 1980 r.

To międzynarodowe porozumienie, które pomaga w sprowadzeniu dzieci uprowadzonych do innego kraju. Państwa, które ją podpisały, zobowiązują się do współpracowania ze sobą, żeby dziecko wróciło do swojego kraju jak najszybciej.

Polska również jest związana przepisami konwencji haskiej.

Sprawdź, które państwa są objęte przepisami konwencji

Pamiętaj, że w wielu krajach występuje instytucja prawna tzw. „władzy dzielonej” nad dzieckiem między rodzicami a władzami lokalnymi, które w takiej sytuacji mają takie samo lub większe prawo do decydowania np. o miejscu pobytu dziecka niż jego rodzice. Tym samym wyjazd z dzieckiem bez ich zgody również będzie traktowany jako uprowadzenie rodzicielskie.

Ważne!

Uprowadzenie dziecka w kraju pobytu może stanowić przestępstwo. Musisz liczyć się z możliwością poniesienia odpowiedzialności za taki czyn, w tym kary tak surowej, jak pozbawienie wolności.

Jak uzyskać pomoc w sprowadzeniu dziecka uprowadzonego za granicę?

Pomoc możesz uzyskać w Ministerstwie Sprawiedliwości, które przyjmuje wnioski o powrót dziecka. Szczegółowe informacje na ten temat, w tym wzór wniosku o powrót dziecka, znajdziesz tutaj.

Opiekun prawny dziecka. Czy możemy wskazać, kto ma się zajmować naszym dzieckiem?

Opiekun prawny dziecka ma chronić jego interesy. Zazwyczaj to rodzice. A co, gdyby coś im się stało? Opiekun potrzebny jest małoletnim, a także niepełnosprawnym. Kogo wyznaczyć na opiekuna prawnego dziecka i w jaki sposób? Co, jeśli tego nie zrobimy?

Doskonale wiemy, że władza rodzicielska – jeśli nie ma innych ustaleń – przysługuje obydwojgu rodzicom. Jeśli jednemu z nich coś się stanie, dzieckiem będzie opiekować się drugi rodzic. A co w sytuacji, gdy nagle opieki nad dzieckiem nie będą mogli sprawować obydwoje?

Najczęściej sąd przyznaje opiekę najbliższym krewnym dziecka – to jego dziadkowie czy rodzeństwo jego rodziców. Opiekuna prawnego mogą także wskazać rodzice. Wtedy pod uwagę będą brane osoby, którym normalnie by się nie przyglądano. Kogo możemy wskazać? Nie tylko członków rodziny, ale i przyjaciół czy inne osoby, z którymi jesteśmy związane.

O tym, jak wygląda opieka nad małoletnim przeczytamy w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Opiekę ustanawia sąd opiekuńczy.

Przede wszystkim pod uwagę bierze on osobę wskazaną przez matkę lub ojca dziecka, a jeśli nie wybrali oni opiekuna lub nie spełnia on wymogów prawnych, opieka może być przyznana krewnym lub innym bliskim osobom.

Jeśli i w ten sposób nie uda się ustalić opiekuna, wskazuje go jednostka pomocy społecznej lub organizacja społeczna, która sprawuję pieczę nad małoletnimi.

Należy pamiętać, że opieka zostaje przyznana jednej osobie, wspólne sprawowanie opieki sąd może powierzyć małżeństwu.

Sąd, wyznaczając opiekuna dziecka, kieruje się przede wszystkim dobrem małoletniego. Najczęściej przychyla się do próśb rodziców, jednak należy wziąć pod uwagę, że nie zawsze się tak dzieje. Kto nie może zostać opiekunem? To osoba, która:

  • jest pozbawiona władzy rodzicielskiej,
  • jest pozbawiona praw publicznych,
  • ma brak zdolności do czynności prawnych,
  • jest skazana za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności albo za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby lub przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim,
  • ma zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi,
  • ma obowiązek powstrzymywania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakazu kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu,
  • nie wywiąże się należycie z powierzonych jej obowiązków.

To, kto ma się opiekować naszym dzieckiem, w przypadku naszej śmierci lub innej sytuacji, gdy nie będziemy mogli sprawować władzy rodzicielskiej, możemy wskazać w dowolnym momencie. W jaki sposób? Należy zrobić to w testamencie. Powinien on być sporządzony w obecności świadka.

Biorąc pod uwagę, że nie może to być małżonek, krewni lub inne osoby, które mogłyby odnieść w jego wyniku jakąkolwiek pomoc, najlepiej spisać go u notariusza. To najpewniejszy sposób.

Możemy w nim także omówić sprawy finansowe, edukację dziecka, czy inne tematy, które są dla nas ważne.

Matka czy ojciec chrzestny mogą stać się  opiekunami dziecka, jednak nie dzieje się tak z automatu. Rolę i obowiązki chrzestnych określa Kodeks prawa kanonicznego, a to, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. I chociaż rodzice chrzestni mają brać czynny udział w wychowywaniu dziecka, nie czyni to z nich automatycznie prawnych opiekunów dziecka.

Gdy coś się dzieje rodzicom, opiekuna dzieci wskazuje sąd. Nie jest tak, że po prostu mogą się nim zajmować dziadkowie. Nie jest też tak, że opieka “przechodzi” z jednej osoby na drugą (ciocia nie może przekazać jej swojej mamie, babci dziecka).

***

Konsultacja merytoryczna: radca prawny Cezary Młotek

Leave a Reply

Your email address will not be published.