Składnik majątku osobistego a rozliczenie nakładów

W trakcie trwania małżeństwa mąż i żona nie tylko nabywają majątek. Ponoszą także różnego rodzaju nakłady pozwalające utrzymać ten majątek w należytym stanie.

Jeśli natomiast takie działania wiążą się z transferem pieniędzy czy przedmiotów między majątkiem wspólnym i osobistym, to sam podział majątku nie wystarczy.

Konieczne jest jeszcze rozliczenie nakładów i wydatków.

Przyjmuje się, że udziały małżonków w majątku wspólnym są równe, co oznacza, że strony zwykle będą dzielić się nim po połowie. Przepisy wprawdzie dopuszczają nierówny podział majątku po rozwodzie na wniosek jednego z małżonków. W praktyce jednak uzyskanie takiego rozstrzygnięcia może się okazać trudne. Konieczne jest bowiem zaistnienie ściśle określonych okoliczności.

Rozliczenie nakładów i wydatków po rozwodzie jest natomiast osobnym zagadnieniem, choć dokonuje się go zwykle właśnie przy podziale majątku wspólnego. W trakcie trwania małżeństwa strony mogły bowiem czynić nakłady i wydatki z majątku osobistego na wspólny lub na odwrót. Przy rozwodzie podlegają one wówczas zwrotowi.

Mimo równych udziałów we wspólności majątkowej może się więc zdarzyć, że po przeprowadzeniu podziału mąż i żona finalnie nie będą dysponować majątkiem o tej samej wartości.

Na przykład, gdy sąd uzna, że małżonkom przysługują równe udziały w domu o wartości 800 tysięcy złotych, ale mąż będzie domagał się zwrotu nakładów wysokości 100 tysięcy.

Masy majątkowe a rozliczenie nakładów i wydatków

Po ślubie (o ile małżonkowie nie zawarli małżeńskiej umowy majątkowej) istnieją w sumie trzy masy majątkowe – majątek osobisty męża, majątek osobisty żony i majątek wspólny.

Do majątku osobistego należą na przykład przedmioty nabyte jeszcze przed powstaniem wspólności ustawowej czy w drodze dziedziczenia lub darowizny.

Majątkiem wspólnym są natomiast składniki nabyte w trakcie trwania małżeństwa  – wspólnie kupione mieszkanie czy wynagrodzenie uzyskane po ślubie.

Oczywiście to podział ustalony przez przepisy, który w praktyce nie jest widoczny. W trakcie trwania małżeństwa strony traktują raczej wszystkie składniki jako ich wspólne dobra.

Często dokonują więc transferów pomiędzy majątkiem osobistym a wspólnym, nawet nie zdając sobie z tego sprawy.

Przykładowo małżonek, który otrzymał spadek (czyli składnik majątku osobistego) uzyskane pieniądze może zainwestować na przykład w remont domu czy kupno wspólnego samochodu.

Tak samo zdarzają się sytuacje odwrotne – transfer następuje z majątku wspólnego na majątek osobisty.  Dzieje się tak na przykład, gdy małżonkowie wspólnie spłacają dług żony zaciągnięty jeszcze przed zawarciem małżeństwa.

I choć w praktyce strony zwykle nie zdają sobie sprawy, że w takich sytuacjach dokonują transferu między majątkami, to w momencie rozwodu ma to już duże znaczenie. Takie nakłady i wydatki podlegają bowiem wówczas zwrotowi.

Rozliczenie nakładów i wydatków po rozwodzie nie zawsze jest możliwe

Mimo ogólnej zasady, że w przypadku transferu z majątku osobistego na wspólny małżonkowi należy się zwrot nakładów i wydatków, wiele zależy od tego, na co przeznaczył pieniądze. Zgodnie bowiem z ostatnim zdaniem art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Przykładowo, zwrotu nakładów może domagać się małżonek, który otrzymaną darowiznę przeznaczył na umeblowanie wspólnego domu.

 Inaczej natomiast sytuacja będzie wyglądać, gdy pieniądze należące do majątku osobistego zużyje na inne potrzeby rodziny – na przykład opłaci z nich wspólne rodzinne wyjazdy.

W takim wypadku wydane pieniądze nie zwiększają wartości majątku w chwili, gdy ustanie wspólność majątkowa, a więc nie można domagać się ich zwrotu.

Finalnie może się więc zdarzyć na przykład, że mąż odziedziczony spadek zainwestował w remont domu i zakup nowych mebli, a żona otrzymaną darowiznę przeznaczyła na rodzinne wycieczki czy zorganizowanie dużej imprezy z okazji rocznicy ślubu i wówczas to tylko mąż może domagać się zwrotu nakładów. Co więcej, jeśli taki remont przeprowadził osobiście, za nakład może być uznana także wniesiona przez niego praca.

Podobnie rozliczenie nakładów i wydatków nie zawsze dopuszcza się w odwrotnej sytuacji – kiedy transfer nastąpił z majątku wspólnego na osobisty. Chodzi tu o przypadek, gdy wprawdzie małżonkowie czynili wydatki na rzecz przedmiotów wchodzących do majątku osobistego jednego z nich, ale przedmioty te przynosiły dochód.

W trakcie trwania wspólności majątkowej dochody osiągane przez małżonków są bowiem elementem majątku wspólnego, a nie osobistego. Z tego powodu jeśli małżonkowie otrzymują z pewnych przedmiotów majątku osobistego wspólny zysk, to logicznie rzecz biorąc wspólnie powinni też dokonywać na nie nakładów.

Podział majątku wspólnego- rozliczenie nakładów i wydatków

Podczas trwania małżeństwa małżonkowie nie tylko gromadzą majątek. Ponoszą również wydatki związane z nabyciem składników majątku oraz nakłady na utrzymanie majątku.Co w przypadku podziału majątku? Czy można dochodzić rozliczenia nakładów i wydatków?

Ustroje majątkowe w małżeństwie

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w związku małżeńskim mogą obowiązywać różne ustroje majątkowe.

Ustawowym- domyślnym ustrojem majątkowym uregulowanymw Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (KRIO), który obowiązuje, jeśli małżonkowie nie zawrą umowy majątkowej, popularnie zwanej intercyzą jest ustrój wspólności majątkowej, który określony jest w przepisach art. 31 i następnych KRIO.

Oprócz tego w drodze umowy majątkowej małżonkowie mogą rozszerzyć wspólność majątkową o składniki, które domyślnie należą do majątku osobistego. Małżonkowie mogą również ustanowić zupełną rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobku. W ustrojach rozdzielności majątkowej nie występuje majątek wspólny.

Wspólność majątkowa- odrębne masy majątkowe

W ustroju wspólności majątkowej istnieją trzy masy majątkowe: majątek wspólny i majątki osobiste każdego z małżonków.

W skład majątku wspólnego wchodzą przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Zasadą w ustroju wspólności majątkowej jest domniemanie przynależności przedmiotów majątkowych do majątku wspólnego, chyba, że ustawa zastrzega inaczej.

W skład majątku osobistego każdego z małżonków, należą między innymi przedmioty majątkowe nabyte przed powstanie wspólności majątkowej (przed zawarciem małżeństwa)a także nabyte już po powstaniu wspólności majątkowej w drodze dziedziczenia, zapisu lub darowizny, chyba, że inaczej zastrzegł spadkodawca bądź darczyńca. Pełen katalog przedmiotów majątkowych, które należą do majątku osobistego zawiera art. 33 KRIO.

Przenikanie się majątków osobistych i wspólnego

W trakcie trwania małżeństwa podział na majątki osobiste i wspólny zazwyczaj nie jest widoczny.

Małżonkowie traktują całość, jako majątek wspólny i częste są przypadki dokonywania nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego małżonka-np.

, gdy małżonkowie wspólnie inwestują w remont i podniesienie standardu domu otrzymanego przez żonę w drodze darowizny jeszcze przed zawarciem małżeństwa.

Możliwy jest także przypadek odwrotny, gdy jeden z małżonków ponosi nakłady ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny- np., gdy małżonek przeznacza pieniądze zgromadzone przed ślubem na zakup wspólnego małżeństwa.

O ile w trakcie trwania małżeństwa często małżonkowie nie są świadomi przenikania się majątków o tyle podczas rozwodu i podziału majątku ta okoliczność nabiera znaczenia, gdyż takie nakłady zasadniczo podlegają zwrotowi.

Czy zawsze możliwe jest rozliczenie nakładów?

Pomimo ogólnej zasady wyrażonej w art.

45 KRIO zgodnie, z którą nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonka podlegają zwrotowi należy wskazać,że istnieje wyjątek, zgodnie, z którym nie można ubiegać się o zwrot wydatkówi nakładów koniecznych na przedmioty przynoszące dochód. Dochody z majątku osobistego wchodzą w skład majątku wspólnego, zatem zasadne jest by małżonkowie razem ponosili nakłady skoro czerpią dochód.

Podobnie w przypadku rozliczenia nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, małżonek może domagać się zwrotu nakładów, przy czym nie może domagać się zwrotu nakładów poczynionych na zaspokojenie potrzeb rodziny, chyba,że nakłady te zwiększyły wartość majątku wspólnego w chwili ustania wspólności majątkowej np. małżonek wydał środki otrzymane w darowiźnie na doposażenie domu w nowy sprzęt RTV.

Od kiedy możliwe jest rozliczenie nakładów?

Zgodnie z art. 45 ust. 2 KRIO zwrotu nakładów dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, przy czym sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeśli wymaga tego dobro rodziny.

Dla dokonania podziału majątku konieczne jest ustanie wspólności majątkowej.

Wspólność majątkowa ustaje z chwilą orzeczenia rozwodu lub separacji oraz w przypadku zawarcia umowy majątkowej znoszącej wspólność majątkową

Należy zaznaczyć, że nie istnieje termin graniczny na dokonanie podziału majątkui rozliczenie nakładów. Podzielić majątek można bezpośrednio po zniesieniu wspólności majątkowej jak też w późniejszym terminie.

Jednakże warto podzielić majątek i rozliczyć jak najszybciej by całkowicie uporządkować kwestie majątkowe i nie narażać się na ewentualne problemy dowodowe, które mogą wyniknąć wskutek upływu czasu jak np.

utrata dokumentów potwierdzających dokonanie nakładów.

Ciężar dowodu dokonania nakładów z majątku osobistego małżonka

Powód A.R. wniósł o zasądzenie kwoty 83 869 zł z ustawowymi odsetkami tytułem zwrotu nakładów poczynionych na majątek osobisty pozwanej M.R. Wskazał, że w czasie trwania małżeństwa stron, oprócz dochodów z pracy dysponował także majątkiem osobistym w postaci darowizn poczynionych przez jego ojca.

See also:  Jak mieć kontakt z dzieckiem?

Z tych też środków sfinansowany został remont domu należącego do rodziców pozwanej z zastrzeżeniem, że zwróci ona wszelkie nakłady, gdy będzie dysponować stosowanymi środkami.

Nadto do nakładów związanych z remontem nieruchomości doliczył prace wykonane we własnym zakresie oraz kwotę spłaconego kredytu zaciągniętego na remont nieruchomości. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, podnosząc m.in. zarzut przedawnienia.

Wyjaśniła, że między stronami toczyło się postępowanie w sprawie o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności nieruchomości i w jego ramach zostały rozstrzygnięte wszystkie kwestie dotyczące rozliczeń między byłymi małżonkami.

Stanowisko SO

Sąd Okręgowy oddalił powództwo. Uznał, że powód nie wykazał, iż przed zawarciem małżeństwa ani też w jego trakcie, posiadał majątek osobisty. Wprawdzie twierdził, że otrzymał darowiznę od ojca, ale okoliczność ta nie została wykazana żadnymi dowodami.

Nie wykazał on również ani prac jakie rzekomo miał wykonać ani też ich wartości (art. 6 KC i art. 232 KPC). SO nie dał wiary jego twierdzeniom, że w okresie poprzedzającym remont wspólnie zamieszkiwanego domu powód uzyskał znaczny majątek, jak również temu, że stanowił on źródło finansowania remontu domu.

Ponadto nie udowodnił wartości pracy, którą włożył w remont domu.

Wskazał, że wykazanie ekonomicznej wartości osobistej pracy przy remoncie domu pozwanej nie mogło opierać się wyłącznie na twierdzeniach i wymagało w tym zakresie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, która stanowiłaby jednoznaczną i konkretną podstawę do dochodzenia roszczenia w określonej wysokości.

Dowodu takiego powód jednak nie zgłosił. Sąd pierwszej instancji wskazał jednakże, że nawet gdyby powód rzeczywiście dysponował osobistym majątkiem, z którego dokonywał nakładów, to jednak nie da się ustalić charakteru prawnego jaki miały ewentualne nakłady.

Zdaniem SO powodowi mogłoby służyć wobec pozwanej ewentualnie roszczenie o zwrot nakładów poczynionych już po dacie nabycia przez nią nieruchomości w drodze darowizny. Powód bowiem zamieszkiwał z byłą małżonką w jej domu, w ramach uprawnienia do korzystania z mieszkania drugiego z małżonków w celu zaspokojenia potrzeb rodziny (art. 281 KRO).

Po rozwiązaniu związku małżeńskiego, podstawa świadczenia odpadła, zaś żądanie powoda zwrotu nakładów jakie poniósł na nieruchomość znajduje oparcie w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Niemniej jednak obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

Z okoliczności sprawy wynika zaś, że pozwana za pieniądze ze sprzedaży nieruchomości zakupiła inną nieruchomość, a ponad 80.000 zł przeznaczyła na spłatę wspólnych długów małżonków i na bieżące wydatki małżonków. Zdaniem SO tym samym nie doszło zatem do jej bezpodstawnego wzbogacenia.

Stanowisko SA

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda. Wskazał, że SO w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy poczynił w badanej sprawie trafne ustalenia dotyczące istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych.

W szczególności wskazać należy, że powód nie wykazał, aby dysponował majątkiem odrębnym, a w konsekwencji, aby czynił ze swojego majątku odrębnego nakłady na majątek odrębny pozwanej. Obowiązek dowodzenia bezspornie spoczywa na stronie powodowej z mocy przepisu art. 6 KC.

 Nie ulega zatem wątpliwości, że to na powodzie ciążył obowiązek udowodnienia przynależności do majątku odrębnego środków zainwestowanych w czasie trwania wspólności ustawowej w remont należącego do majątku odrębnego pozwanej domu, w tym spłatę kredytu hipotecznego. O takim rozkładzie ciężaru dowodu decydowała nie tylko treść art. 6 KC, ale również treść art.

31 § 1 KRO, wskazująca na przynależność do dorobku szeroko rozumianych „przedmiotów majątkowych” nabytych w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że przepisy regulujące małżeńskie ustroje majątkowe pozwalają na wyciągnięcie wniosku, zgodnie z którym wszelkie wątpliwości dotyczące przynależności danego przedmiotu do majątku wspólnego (poprzednio do dorobku małżonków) czy też do majątku osobistego małżonka (poprzednio majątku odrębnego), powinny zostać rozstrzygane na korzyść tego pierwszego. W orzecznictwie za uzasadnione uznaje się przyjęcie domniemania faktycznego przynależności składników do majątku wspólnego małżonków, jeżeli zostały nabyte przez jednego z nich. Sąd Apelacyjny uznał więc, że nabycie określonej rzeczy z majątku osobistego małżonka musi wynikać wyraźnie, nie tylko z oświadczenia współmałżonka, ale przede wszystkim z całokształtu okoliczności.

W ocenie SA, dalece niewystarczającym jest gołosłowne stwierdzenie, że określone nakłady czynione były z majątku osobistego powoda. W sytuacji, gdy strona pozwana tej okoliczności nie przyznała, powód powinien przedstawić na tę okoliczność tj.

dysponowania majątkiem odrębnym w odpowiedniej wysokości do poczynienia nakładów, wszelkie możliwe dowody. Obowiązkowi temu niewątpliwie nie sprostał.

Sam fakt, że przedstawił faktury i rachunki na zakup materiałów i usług, na których widnieje jako nabywca, jak również fakt, że pozwana generalnie nie kwestionowała, że to powód do momentu sprzedaży nieruchomości regulował raty kredytu hipotecznego zaciągniętego na remont domu wspólnie przez oboje małżonków, nie dowodzi przecież tego, że zapłaty powód dokonywał środkami pieniężnymi stanowiącymi jego majątek odrębny. SA wskazał też, że o ile nakład osobistej pracy jednego z małżonków, w wyniku której nastąpił wzrost wartości przedmiotu należącego do majątku odrębnego drugiego z małżonków, może być uznany za nakład na majątek osobisty, to korzyść majątkowa, o którą następuje wzrost wartości majątku odrębnego dzięki usługom świadczonym osobiście przez jednego z małżonków, określona sumą zaoszczędzonych wydatków z majątku odrębnego, stanowi nakład poczyniony z majątku wspólnego na majątek odrębny. Jako taki podlega rozliczeniu najpóźniej w postępowaniu o podział majątku wspólnego.

Sąd Apelacyjny w wydanym rozstrzygnięciu zważył, że podstawową i wystarczającą przyczyną uzasadniającą oddalenie powództwa powoda jest nieudowodnienie poczynienia nakładów na majątek odrębny pozwanej z własnego majątku osobistego. Powód zatem nie sprostał ciężarowi dowodu z art. 6 KC. Jednocześnie za adekwatne dowody nie mogą być uznane same oświadczenia powoda.

Co więcej, Sąd Apelacyjny wyraźnie opowiedział się za konkretną linią orzeczniczą (przy istniejących rozbieżnościach poglądów) odnośnie dwóch zagadnień prawnych. Po pierwsze za tą, która przyjmuje domniemanie, że przedmioty nabyte w trakcie trwania wspólności małżeńskiej przez jednego z małżonków, zostały nabyte na rzecz małżeńskiej wspólności majątkowej.

 Po drugie, zgodził się z tymi judykatami Sądu Najwyższego, w których korzyść majątkowa, o którą następuje wzrost wartości majątku odrębnego dzięki usługom świadczonym osobiście przez jednego z małżonków, określona sumą zaoszczędzonych wydatków z majątku odrębnego, stanowi nakład poczyniony z majątku wspólnego na majątek osobisty.

 Ten ostatni w ocenie SA usprawiedliwiają podstawowe zasady prawa rodzinnego.

Podział majątku po ustaniu wspólności małżeńskiej – pytania i odpowiedzi – część trzecia | Adwokat Lublin tel. 500-506-506, Adam Bernau

Praktyka pokazuje, że sprawy o podział majątku po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, zazwyczaj po rozwodzie, należą do kategorii spraw trudnych, zazwyczaj trwają kilka lat i wymagają zgłoszenia i przeprowadzenia szeregu dowodów.

Przed podjęciem decyzji jakie składniki majątkowe zgłaszać do podziału, jaki sposób podziału i rozliczeń wybrać, jakie zgłaszać żądania, jak rozliczać nakłady i wydatki na majątek wspólny ale również na majątek osobisty któregoś z małżonków oraz jakie wnioski dowodowe i okoliczności zgłaszać, których udowodnienie jest w interesie klienta – skonsultuj się z adwokatem.

Co to nakład a co to wydatek podlegające rozliczeniu w postępowaniu o podział majątku wspólnego małżonków?

Nakład to koszt poniesiony na zachowanie, eksploatację lub ulepszenie już istniejącej rzeczy np. remont domu.

Wydatek to koszt związany z nabyciem określonego przedmiotu majątkowego, np. kupno samochodu.

Ponadto Są Najwyższy zdefiniował pojęcie nakładów i wydatków stwierdzając, że obejmują one wszystkie przysporzenia na rzecz jednej masy majątkowej, dokonane z uszczerbkiem dla drugiej masy majątkowej. Uchwała z dnia 15 września 2004 r., III CZP 46/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 152.

Czy roszczenie o zwrot wydatków i nakładów poniesionych z majątku wspólnego małżonków wymaga jakiegoś specjalnego wniosku?

Po ustaniu wspólności ustawowej na podstawie art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego powstaje roszczenie o zwrot wydatków, czyli nowo kupionych rzeczna zakup nowych składników, oraz nakładów, czyli poniesionych środków na już istniejące składniki majątkowe, poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty każdego z małżonków.

Roszczenie to uwzględnia sąd bez specjalnego wniosku uczestnika postępowania (małżonka), ponieważ roszczenia te wchodzą w skład majątku wspólnego, a zatem podlegają podziałowi na zasadach ogólnych.

 Roszczenie to wynosi połowę nakładu dokonanego przez małżonków, jeżeli udziały małżonków są równe, w innym przypadku roszczenie określa się proporcjonalne do wielkości udziału.

A w jaki sposób podlegają rozliczeniu wydatki i nakłady poniesione z majątku osobistego na majątek wspólny małżonków?

Małżonkowie mogą od siebie żądać, na wniosek, zwrotu wydatków i nakładów, które każdy z nich poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Zwrotu tych nakładów i wydatków dokonuje się przy podziale majątku wspólnego i wtedy uprawnienie do żądania tego zwrotu przybiera postać roszczenia o zapłatę.

See also:  Jak według prawa wygląda podział wartości domu?

W orzecznictwie nie budzi obecnie wątpliwości, że roszczenie każdego z małżonków o zwrot nakładów i wydatków z majątku osobistego na majątek wspólny nie wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków, a sąd orzeka o tym zwrocie wyłącznie na wniosek, a nie z urzędu (postanowienie SN z dnia 16 października 1997 r., II CKN 395/97, LEX nr 50532; postanowienie SN z dnia 27 stycznia 1970 r., III CRN 527/69, OSNCP 1970, nr 9, poz. 164).

Warto wiedzieć, co również podkreślił Sąd Najwyższy, że o zwrocie wydatków i nakładów z majątku odrębnego na majątek wspólny sąd orzeka wyłącznie na wniosek zgłoszony w postępowaniu w pierwszej instancji, a więc nie w postępowaniu apelacyjnym.

Ponadto osoba, która domaga się rozliczenia składniku majątkowego poczynionego z majątku osobistego na majątek wspólny zobowiązana jest precyzyjnie określić treść swojego żądania, a co równie ważne, sąd jest takim żądaniem związany i nie może go z własnej inicjatywy zmienić, nie może np. pomóc stronie.

Co zasadniczo podlega rozliczeniu po ustaniu wspólności majątkowej?

Co do zasady rozliczeniu podlegają nakłady i wydatki dokonane z majątku wspólnego na majątek osobisty, a także z majątku osobistego na majątek wspólny, a także długi jednego z małżonków zaspokojone z majątku wspólnego.

W jaki sposób podlegają rozliczeniu nakłady i wydatki poczynione z majątku osobistego jednego z małżonków na majątek osobisty drugiego małżonka?

Art.

45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który reguluje kwestie rozliczeń majątkowych po ustaniu wspólności majątkowej nie obejmuje zagadnienia zwrotu nakładów lub wydatków dokonanych z majątku osobistego na majątek osobisty drugiego małżonka, a roszczenia z tego tytułu dochodzone są w drodze odrębnego procesu cywilnego.

 Wyjątkiem jest sytuacja, gdy na przedmiot majątkowy stanowiący majątek odrębny jednego z małżonków dokonano nakładów zarówno z majątku wspólnego, jak i z majątku osobistego małżonków, to wówczas nakłady z majątku osobistego jednego z małżonków na majątek osobisty drugiego małżonka podlegają rozliczeniu z majątku wspólnego.

Czy można rozliczać składnik majątkowy, który został roztrwoniony przez drugiego małżonka?

Art.

45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który reguluje kwestie rozliczeń majątkowych po ustaniu wspólności majątkowej nie wyczerpuje zakresu ewentualnych rozliczeń między małżonkami, dotyczących czasu, kiedy pozostawali oni we wspólności majątkowej. Każdy bowiem z małżonków może żądać rozliczenia z tytułu nieuzasadnionego zbycia i roztrwonienia przez drugiego małżonka składników majątku wspólnego. Roszczenie takie ma charakter odszkodowawczy i swą ogólną podstawę znajduje w art.

415 Kodeksu cywilnego, może zatem obejmować nie tylko powstałą stratę, ale i utracone korzyści, które weszłyby do majątku wspólnego. Postanowienie SN z dnia 12 kwietnia 2000 r., IV CKN 27/00, LEX nr 52439.

Co jeśli jeden małżonek pracował a drugi dbał w tym czasie o dom i dzieci?

W normalnie funkcjonującej rodzinie rekompensatą za pracę jednego z małżonków jest wzmożony wysiłek drugiego małżonka w zakresie wychowania dzieci oraz prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.

Korzyść majątkowa, o którą następuje wzrost wartości majątku osobistego dzięki usługom świadczonym osobiście przez małżonka, określona sumą zaoszczędzonych wydatków z majątku osobistego, stanowi w pojęciu art.

45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakład poczyniony z majątku wspólnego na majątek osobisty ulegający zwrotowi (rozliczeniu) przy podziale majątku wspólnego.

Czy podlegają rozliczeniu wydatki i nakłady konieczne dokonane z majątku wspólnego na przedmioty majątku osobistego przynoszące dochód?

Nie podlegają rozliczeniu wydatki i nakłady konieczne dokonane z majątku wspólnego na te przedmioty należące do majątku osobistego, które przynoszą dochód, bo skoro do majątku wspólnego wchodzą dochody z majątków osobistych małżonków, to nakłady poczynione na przedmioty przynoszące takie dochody nie powinny podlegać zwrotowi. Rozliczeniu nie będą podlegały wskazane wydatki i nakłady jeżeli nakłady te mają charakter nakładów koniecznych, a przedmioty, na które zostały poczynione, przynoszą dochód.

Wydatki konieczne to np. wszystkie kwoty wydane na przedmioty dzięki którym gospodarstwo domowe rodziny może normalnie funkcjonować np. zakup nowej lodówki, gdy poprzednia się zepsuła lub zapłata podatku od nieruchomości.

Czy podlega rozliczeniu zafundowanie rodzinie wycieczki z majątku osobistego?

Nie podlegają rozliczeniu wydatki i nakłady dokonane z majątku osobistego na majątek wspólny, jeżeli zostały przeznaczone na zaspokojenie potrzeb rodziny np. wycieczka rodzinna, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Rozliczenie wkładu do spółki

Jeżeli wkład jednego z małżonków do spółki cywilnej przekształconej w spółkę jawną pochodzi z majątku objętego wspólnością majątkową małżeńską, do majątku tego należy wierzytelność z tytułu nakładu, którym pokryto wkład.

Wysokość tej wierzytelności ustala się według reguł obowiązujących przy obliczaniu wartości udziału kapitałowego w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej (art. 65 k.s.h.).Wartość nakładu z majątku wspólnego małżonków na nabycie należącego do jednego z nich udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością ustala się według ceny rynkowej tego udziału.

Przy obliczaniu wartości udziałów w obu spółkach należy mieć na względzie stan spółki z chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej, a ceny z daty orzekania.

Co w przypadku wybudowania budynku na gruncie stanowiącym własność tylko jednego ze współmałżonków?

To, że budynek został wybudowany wspólnie przez małżonków w czasie trwania ich małżeństwa i łączącej ich wówczas ustawowej wspólności majątkowej, nie zmienia faktu, że budynek ten nie może być traktowany jako odrębny od gruntu przedmiot majątku wspólnego, lecz jedynie jako część składowa nieruchomości stanowiącej własność jednego z małżonków (podstawa: art. 46 § 1 i art.

48 kodeksu cywilnego). Natomiast Małżonek, który wspólnie ze swym współmałżonkiem dokonał budowy na gruncie stanowiącym majątek osobisty tego współmałżonka, może w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności małżeńskiej majątkowej żądać przeniesienia własności udziału w tej nieruchomości na swoją rzecz, na podstawie przepisu art. 231 § 1 kodeksu cywilnego.

Korzyść majątkowa, o którą następuje wzrost wartości majątku osobistego dzięki usługom świadczonym osobiście przez małżonka, określona sumą zaoszczędzonych wydatków z majątku osobistego, stanowi w pojęciu art.

45 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakład poczyniony z majątku wspólnego na majątek osobisty ulegający zwrotowi przy podziale majątku wspólnego. W praktyce dotyczy to zazwyczaj rozliczenia nakładów poniesionych w czasie trwania małżeństwa z majątku wspólnego np.

na remont, modernizacje lub budowę budynku mieszkalnego na nieruchomości stanowiącej osobisty majątek jednej ze stron postępowania.

Wartość tych nakładów powinna być obliczona z uwzględnieniem wartości pracy świadczonej osobiście przez byłego małżonka przy dokonywaniu remontu czy budowy np. tzw. systemem gospodarczym.

Podział majątku a eksmisja i prawo do lokalu socjalnego

W sprawie o podział majątku wspólnego, obejmującego spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, sąd wzywa właściwą gminę do udziału w sprawie, jeśli ma orzec o przyznaniu tego prawa jednemu z małżonków i nakazaniu drugiemu wydanie lokalu (art. 510 § 2 kpc). W sprawie takiej sąd z urzędu orzeka wobec małżonka zobowiązanego do wydania lokalu o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, bądź o braku tego uprawnienia. Sąd Najwyższy w sprawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o sygn III CZP 36/03.

Nakłady na majątek wspólny przy podziale majątku

Nabyte przed ślubem ze środków wspólnych, spółdzielcze mieszkanie własnościowe oraz wybudowany dom – stanowiły Państwa majątki odrębne (osobiste). Zawarcie małżeństwa nie zmieniło charakteru tych nieruchomości i praw.

Majątek nabyty od dnia zawarcia małżeństwa do dnia ustanowienia rozdzielności majątkowej to majątek wspólny.

Majątek nabywany po ustanowieniu rozdzielności majątkowej to majątek odrębny będący własnością jednego z małżonków (zakup przez jednego) lub ich współwłasnością ułamkową (zakup przez obojga małżonków).

Podziału majątku małżeńskiego, jaki Państwo nabyli i dysponowali, należało dokonać zaraz po zniesieniu wspólności majątkowej w 2007. Rozwód w późniejszym czasie nie zmienia sytuacji co do majątku wspólnego. On powstawał od dnia zawarcia małżeństwa do dnia wprowadzenia rozdzielności majątkowej. Na ten dzień ustalany będzie stan majątku wspólnego małżeńskiego.

Stosownie do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

„Art. 45. § 1. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód.

Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

§ 2. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.

§ 3. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego”.

Nakłady i majątek wspólny i odrębny

Mieliście Państwo majątek odrębny (jako współwłaściciele ułamkowi) w postaci mieszkania spółdzielczego własnościowego, domu (zapewne z działką). Zarówno mieszkanie, jak i dom stanowiły majątki odrębne w czasie trwania wspólności majątkowej. Na dom – jak Pan wskazuje – czynione były nakłady.

Jeżeli były one czynione od dnia zawarcia małżeństwa do dnia wprowadzenia rozdzielności – to były to nakłady z majątku wspólnego na Państwa majątki odrębne (Pana i małżonki). Być może niektóre nakłady finansowane były z Pana majątku odrębnego (np.

See also:  Czy płacić alimenty na córkę, która idzie na studia zaoczne?

oszczędności sprzed zawarcia małżeństwa) lub majątku odrębnego małżonki.

Jeżeli były one czynione po wprowadzeniu rozdzielności, to należy to traktować jako nakłady Pana jako jednego współwłaściciela na nieruchomość wspólną (i odwrotnie w przypadku finansowania nakładów przez małżonkę). Nie były to nakłady z majątku wspólnego małżeńskiego lub z majątku odrębnego małżonka na majątek wspólny małżeński lub na majątek odrębny drugiego małżonka.

Aby mówić o całości nakładów za czas trwania małżeństwa i ich rozliczeniu, konieczne byłoby dokonanie podziału majątku wspólnego małżeńskiego według stanu na dzień wprowadzenia rozdzielności majątkowej z uwzględnieniem nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątki odrębne. Istotne byłoby ustalenie:

  • czy nie mamy do czynienia z wydatkami i nakładami koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód (np. nakłady na wynajmowane mieszkanie spółdzielcze) oraz
  • czy wydatki i nakłady zużyte zostały w celu zaspokojenia potrzeb rodziny( chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności w 2007 r.

Żądanie zwrotu nakładów na majątek osobisty małżonka

Teoretycznie ma Pan prawo żądać zwrotu wydatków i nakładów poczynionych ze swojego majątku wspólnego na majątek osobisty małżonki (za wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód). Taka sama zasada dotyczy nakładów z majątku wspólnego na Pana majątek osobisty.

Ponieważ przed ślubem byli Państwo współwłaścicielami ułamkowymi mieszkania i domu, byli współwłaścicielami ułamkowymi w czasie trwania małżeństwa oraz postali współwłaścicielami ułamkowymi po ustaniu wspólności majątkowej – to Państwa udziały w mieszkaniu i domu były przez cały czas majątkiem osobistym (od zakupu do chwili obecnej).

Jak Pan wskazuje, po rozdzielności w domu wykonywał Pan wiele prac mających na celu rozbudowę domu o część garażową oraz ulepszenie poprzez między innymi docieplenie i tynkowanie budynku, wybudowanie wiaty, partycypacja w kosztach założenia centralnego ogrzewania, wykonania prac polegających na wymalowaniu całego budynku i obudowy kominka z płaszczem wodnym służącym jako kocioł CO po założeniu ogrzewania. Nakłady te są nakładami jednego współwłaściciela na majątek wspólny inny niż majątek wspólny małżeński.

Na podstawie cytowanego art. 45 Kodeksu rodzinnego można żądać zwrotu tylko równowartości poczynionych nakładów i wydatków, zaś ich wartość ustala się, uwzględniając ich stan z chwili dokonania, a ceny z daty orzekania o zwrocie. W konsekwencji przy ustalaniu równowartości nakładów podlegających zwrotowi powinno się uwzględniać ich amortyzację.

Koszty wadliwie wykonanych prac, tj. koszty poniesione nieefektywnie, nie powinny być objęte zwrotem na podstawie art. 45 Kodeksu rodzinnego.

Podlegające zwrotowi wydatki i nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonków (dokonane w czasie trwania wspólności majątkowej) stanowią wierzytelność wchodzącą w skład majątku wspólnego.

Jeżeli wierzytelność ta zostanie doliczona do majątku wspólnego podlegającego podziałowi, to przy podziale tego majątku należy ją przyznać temu z małżonków, na którego majątek osobisty wydatki lub nakłady zostały poczynione.

Przyjęcie, że zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków dokonuje się w ramach przewidzianych w art.

45 Kodeksu rodzinnego wzajemnych rozliczeń między małżonkami, uzasadnia niezaliczenie wierzytelności z tytułu poczynienia wymienionych wydatków i nakładów do majątku wspólnego podlegającego podziałowi. W takim wypadku jedno z małżonków, na którego majątek osobisty zostały poczynione wydatki lub nakłady, powinien zostać zobowiązany do zapłaty na rzecz współmałżonka części ich wartości, odpowiadającej wielkości udziału współmałżonka w majątku wspólnym (patrz postanowienie SN z 13 marca 1981 r., sygn. akt III CRN 35/81).

Uregulowanie zawarte w art. 45 § 1 zdanie trzecie ma zastosowanie zarówno do nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, jak i do nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty.

Ani brzmienie tego przepisu, ani jego lokata nie wskazują jednoznacznie na to, że przepis ten odnosi się tylko do nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny.

W świetle brzmienia i lokaty tego przepisu, kwestia zakresu jego zastosowania: czy stosuje się on tylko do nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, czy także do nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty, jest otwarta. Ważne byłoby, jaki pogląd w tym zakresie będzie miał skład orzekający.

Nakłady na remont nieruchomości małżonka

W Pana przypadki miała zapewne miejsce sytuacja, w jakiej składniki majątku osobistego (wspólny dom) był używany do zaspokajania potrzeb rodziny. Wówczas również nakłady na ten składnik (do wprowadzenia rozdzielności) pochodzące z majątku wspólnego mogą i z reguły będą służyć zaspokajaniu potrzeb rodziny.

Przykładem takich nakładów może być właśnie remont lub przebudowa ze środków majątku wspólnego małżonków domu stanowiącego własność jednego z nich, w którym oni mieszkali. W świetle ratio legis przepisu art.

45 § 1 zdanie trzecie nie ma żadnych powodów do odmiennego nakładów majątku wspólnego na majątek osobisty jednego tylko małżonka w porównaniu z nakładami polegającymi na remoncie lub przebudowie ze środków z majątku osobistego jednego z małżonków zamieszkałego przez nich domu, stanowiącego ich współwłasność.

Istnieje zagrożenie, że nakłady Pana i małżonki do dnia ustania wspólności majątkowej uznane zostaną jako nakłady zużyte w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że wartość domu w chwili ustania wspólności majątkowej wzrosła w stosunku do wartości domu sprzed zawarcia małżeństwa.

W sprawie należałoby odróżnić:

  1. nakłady czynione w czasie trwania małżeństwa oraz

  2. nakłady czynione po wprowadzeniu rozdzielności majątkowej.

Co do pierwszych, zastosowanie miałby art. 43 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (omówienie wyżej). Co do drugich zastosowanie miałyby zasady rozliczania kładów przy znoszeniu współwłasności ułamkowej.

Niestety podział majątku małżeńskiego nie będzie obejmował mieszkania i domu, bowiem te składniki są Państwa majakami odrębnymi.

O zwrocie nakładów poczynionych do dnia wprowadzenia rozdzielności majątkowej można mówić po ustaleniu, czy udziały w majątku małżeńskim wspólnym oraz osobistym wynoszą po 50%, czy są w innej skali. Zatem należałoby brać pod uwagę stan posiadania z chwili zakupu mieszkania i działki po dom.

W następnej kolejności istotne jest ustalenie wielkości nakładów z majątku małżeńskiego wspólnego na dom i mieszkanie jako majątki odrębne do wprowadzenia rozdzielności majątkowej oraz wartości nakładów po wprowadzeniu wspólności majątkowej.

Sposób podziału majątku wspólnego

Istotny jest sposób podziału majątku wspólnego – przydział mieszkania osobie A a domu osobie B (a może odwrotnie) z wyrównaniem udziałów w wartości tych składników z uwzględnianiem nakładów dokonanych w czasie trwania wspólności majątkowej oraz po jej ustaniu albo mieszkanie i dom przypadnie jednej osobie ze spłatą drugiej.

Koszty zakupu mieszkania, koszty budowy domu przed zawarciem małżeństwa, koszty na dom poniesione przez pana (ewentualnie małżonkę) rozliczane byłyby jako nakłady współwłaścicieli.

Takie rozliczenie wymagałoby wniosku o zniesienie współwłasności mieszkania i domu.

Bez znoszenia współwłasności mieszkania i domu – do rozliczenia w ramach podziału majątku wspólnego byłyby tylko nakłady poczynione od dnia zawarcia małżeństwa do dnia wprowadzenia rozdzielności majątkowej.

Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym także wartość pracy własnej. Praca własna powoduje, że nie wydaje się pieniędzy na te prace, pozostają one w rodzinie i mogą być wykorzystane na inny cel.

Ale jak wynika z opisu – prace kosztem własnym i przez siebie wykonane – miały miejsce po zniesieniu wspólności majątkowej małżeńskiej. Nie są to więc nakłady z majątku wspólnego lub na majątek wspólny małżeński. Wartość Pana pracy własnej należałoby wycenić: ustalić co dokładnie Pan robił oraz ile to w ówczesnym czasie kosztowało, gdyby było wykonywane przesz firmę zewnętrzną.

Wartość Pana pracy to Pan nakłady jako współwłaściciela na nieruchomość wspólną.

Postępowanie o zniesienie współwłasności

W postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy. Przepis art.

618 Kodeksu cywilnego realizuje zasadę kompleksowego rozstrzygania w postępowaniu o zniesienie współwłasności roszczeń współwłaścicieli związanych z przedmiotem współwłasności. W postępowaniu o zniesienie współwłasności nie mogą być dochodzone inne roszczenia poza wymienionymi w art.

618 § 1, w tym także dotyczące nakładów, których źródłem nie jest posiadanie rzeczy przez współwłaściciela.

Teoretycznie współwłaściciele powinni ponosić nakłady w takiej proporcji w jakiej są współwłaścicielami. Jeżeli Pan poniósł 100 nakładów, to ma Pan prawo do rozliczenia całych nakładów.

Gdyby dom przypadł Panu – miałby Pan prawo do zmniejszenie spłaty współwłaściciela o połowę poczynionych przez siebie nakładów.

Gdyby dom przypadł byłej małżonce, miałby Pan prawo do spłaty w wysokości co najmniej połowy wartości domu ze zwiększeniem jej o połowę poczynionych tylko przez Pana nakładów. Tak byłoby przy założeniu, że udziały Pana i byłej żony są po 50%.

Leave a Reply

Your email address will not be published.