Żądanie zwrotu połowy wartości mieszkania po rozwodzie

Żądanie zwrotu połowy wartości mieszkania po rozwodzie

  1. majątku wspólnego,
  2. majątku osobistego.

Podziałowi po rozwodzie podlega zasadniczo majątek wspólny. Przy podziale majątku prowadzone są jednak rozliczenia dotyczące majątku osobistego.

Małżonkowie powinni zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na majątek osobisty (z wyłączeniem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód).

Dodatkowo, możliwe jest żądanie zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z majątku osobistego na majątek wspólny (z wyłączeniem wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności).

Majątek wspólny

Majątek wspólny małżonków powstaje w chwili zawarcia związku małżeńskiego z mocy prawa, chyba że wystąpiły ustawowe okoliczności wyłączające taką możliwość (np. wcześniejsze zawarcie małżeńskiej umowy majątkowej, ubezwłasnowolnienie jednej z osób mającej zawrzeć małżeństwo lub ogłoszenie jej upadłości).

Majątek wspólny małżonków to nic innego jak przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności majątkowej ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Natomiast przez przedmioty majątkowe należy rozumieć własność i inne prawa majątkowe. Nabycie obejmuje każdy sposób uzyskania przedmiotu majątkowego.

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

  1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
  2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
  3. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
  4. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ponadto do majątku wspólnego należą przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków również, gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę. Oczywiście spadkodawca lub darczyńca może postanowić inaczej.

Majątek osobisty każdego z małżonków

Natomiast zgodnie z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

  1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
  2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,
  3. prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
  4. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków (np. okulary korekcyjne, biżuteria).
  5. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie (np. służebność osobista).
  6. przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,
  7. wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków. Realizacja tych wierzytelności przez pobranie wynagrodzenia, czy też przez uzyskanie kwot należnych z tytułu działalności zarobkowej stanowi przesłankę wejścia otrzymanych przedmiotów do majątku wspólnego.
  8. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,
  9. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
  10. przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Majątek osobisty nie podlega podziałowi po rozwodzie. Rozliczeniu podlegają natomiast nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny oraz z majątku wspólnego na majątek osobisty. Kwestia ta została już omówiona powyżej.

Kiedy jest możliwy podziału majątku?

Podział majątku wspólnego małżonków dokonywany jest dopiero po rozwodzie.

Od tej zasady istnieje jednak wyjątek. Zgodnie z art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeśli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki.

Sposoby podziału majątku wspólnego

Istnieją dwa sposoby podziału majątku po rozwodzie:

  1. umowny podział majątku, oraz
  2. sądowy podział majątku.

Umowny podział majątku wspólnego

Umowny podział majątku jest możliwy wyłącznie jeżeli małżonkowie są w stanie porozumieć się w kwestii podziału. W takim przypadku podział majątku może nastąpić na skutek zawarcia umowy.

W przypadku dokonywania umownego podziału majątku po rozwodzie możliwe jest podzielenie majątku w całości albo dokonanie podziału częściowego.

Umowa dotycząca podziału majątku może być zawarta w dowolnej formie.

Jednak, gdy w skład majątku wspólnego małżonków wchodzi nieruchomość, to umowa powinna być sporządozna w formie aktu notarialnego.

Wymóg zachowania formy szczególnej może nastąpić także w innych przypadkach – np. jeżeli w skład majątku wchodzi prawo użytkowania wieczystego, czy przedsiębiorstwo.

Sądowy podział majątku po rozwodzie

Żądanie zwrotu połowy wartości mieszkania po rozwodzieJeśli małżonkowie nie mogą porozumieć się w kwestii podziału majątku wspólnego, to każdy z nich może wystąpić do sądu o taki podział.

Wniosek o podział majątku wspólnego wnosi się do sądu rejonowego miejsca położenia rzeczy. Jednak, gdy majątek wspólny małżonków znajduje się w okręgu działania dwu lub więcej sądów rejonowych, wybór sądu właściwego należy do wnioskodawcy.

Na żądanie uczestnika postępowania sąd może przekazać sprawę sądowi rejonowemu, w którego okręgu znajduje się majątek wspólny lub jego znaczna część albo sądowi, w którego okręgu mieszkają wszyscy uczestnicy. Warunkiem jest, aby takie żądanie zostało zgłoszone nie później niż na pierwszej rozprawie.

Opłata sądowa za wniesienie wniosku o podział majątku wynosi 1000 złotych. Może być ona jednak znacznie niższa, jeśli strony dołączą do wniosku tzw. zgodny plan podziału – w takim przypadku opłata sądowa wynosi 300 złotych.

Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym

Zasadniczo majątek wspólny małżonków dzieli się po połowie. Bardzo często jednak zdarza się tak, że jeden z nich poświęcił na „budowanie” wspólnego majątku więcej czasu, pracy, czy też nakładów finansowych.

W takim przypadku każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Małżonek, który żąda ustalenia przez sąd nierównych udziałów musi udowodnić swoje żądania.

Wniosek o podział majątku wspólnego po rozwodzie

Żądanie zwrotu połowy wartości mieszkania po rozwodzieWe wniosku o podział majątku powinno się dokładnie określić składniki majątku podlegające podziałowi oraz przedstawić dowody prawa własności. Ponadto wniosek powinien zawierać oznaczenie stron postępowania (wnioskodawcę oraz uczestnika), określenie wartości przedmiotu sporu, a także uzasadnienie.

Do wniosku należy dołączyć odpis z księgi wieczystej, jeśli w skład majątku wchodzi nieruchomość.

W przypadku rzeczy ruchomych celowe jest przedstawienie innych dowodów prawa własności – dowodów rejestracyjnych, dowodów zakupu (paragony fiskalne, faktury, rachunki), umów dotyczących zakupu lub innych odpowiednich dokumentów.

Jednakże, jeśli między małżonkami dojdzie do sporu, to konieczne będzie przedstawienie dowodów na poparcie swoich racji (np. zeznań świadków).

Wraz ze wnioskiem o podział majątku należy sądowi przedstawić wyrok rozwodowy.

Ustalenie wartości majątku podlegającego podziałowi

Skład i wartość majątku, który ulega podziałowi ustala sąd. Skład majątku ustalany jest według stanu na dzień ustania wspólności majątkowej. Natomiast wartość majątku ustala się według cen rynkowych z daty podziału.

W sytuacji, gdy między małżonkami istnieje rozbieżność co do wartości majątku konieczne może się okazać powołanie biegłego. Sąd ustala wartość majątku podlegającemu podziałowi przede wszystkim w oparciu o dowód z opinii biegłego (opinię oraz ewentualne przesłuchania biegłego).

Podział majątku po rozwodzie w Krakowie? Jako adwokat mogę Ci pomóc!

Moja kancelaria adwokacka w Krakowie specjalizuje się w prawie cywilnym i prowadzeniu sporów sądowych. Dzięki temu będę w stanie doradzić Ci, w jaki sposób możliwe jest rozwiązanie Twoich problemów z podziałem majątku wspólnego po rozwodzie.

Będąc adwokatem z Krakowa mogę Ci pomóc między innymi w następujących sprawach:

  • przygotowanie i negocjowanie umowy o zgodny podział majątku wspólnego,
  • przygotowanie i zaplanowanie prowadzenia sądowego podziału majątku,
  • reprezentowanie w postępowaniu sądowym dotyczącym podziału majątku.

Podział majątku wspólnego małżonków po rozwodzie

Żądanie zwrotu połowy wartości mieszkania po rozwodzieWarunkiem podziału majątku wspólnego małżonków jest zniesienie ustawowej wspólności majątkowej na podstawie umowy bądź orzeczenia sądu (orzeczenia o rozwodzie albo o ustanowieniu rozdzielności majątkowej). Wspólność powstaje z mocy prawa z chwilą zawarcia małżeństwa o ile strony nie postanowiły inaczej. Od tego momentu przedmioty majątkowe nabyte przez jednego lub oboje małżonków, będą stanowić majątek wspólny. Niemniej w majątku osobistym każdego z małżonków pozostaną przede wszystkim przedmioty majątkowe: nabyte przed powstaniem wspólności, nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę (chyba że spadkodawca postanowił inaczej), służące do zaspokajania osobistych potrzeb oraz prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie, a także wszystko co zostało nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem jeżeli małżonek kupił wcześniej mieszkanie i sprzedał w trakcie małżeństwa, a następnie za te pieniądze kupił nowe mieszkanie, to będzie ono stanowić jego majątek osobisty (wyłączną własność). Jeżeli jednak to mieszkanie zostanie komuś wynajęte, to czynsz będzie stanowił dochód obojga małżonków (będzie składnikiem wspólności majątkowej).

 Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 24 października 1996 r. (sygn.

akt II CKU 10/96) z chwilą ustania wspólności ustawowej wspólność ta – dotychczas bezudziałowa – uległa przekształceniu.

Od tej chwili małżonkowie mieli równe udziały w majątku wspólnym, stanowiącym ich dorobek, niezależnie od tego, w jakim stopniu każdy z nich przyczynił się do jego powstania (art. 43 § 1 kro).

Jednocześnie warunkiem ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, a mianowicie istnienia ważnych powodów oraz przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego w różnym stopniu – art.

43 § 2 kro (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 21 listopada 2002 r. sygn. akt III CKN 1018/2000). Natomiast przy ocenie istnienia „ważnych powodów” w rozumieniu art.

43 kro należy mieć na uwadze całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej w zakresie wykonywania ciążących na nich obowiązków względem rodziny, którą przez swój związek założyli (postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 października 1974 r., sygn. akt III CRN 190/74). Ponadto art.

 43 § 2 kro może mieć zastosowanie nie w każdym wypadku faktycznej nierówności przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego, lecz tylko w tych wypadkach, gdy małżonek, przeciwko któremu skierowane jest żądanie ustalenia nierównego udziału, w sposób rażący lub uporczywy nie przyczynia się do powstania dorobku stosownie do posiadanych sił i możliwości zarobkowych (postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 26 listopada 1973 r., sygn. akt III CRN 227/73).

Natomiast w postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 6 maja 2011 r. (sygn.

akt II CSK 495/2010) stwierdzono, iż w przypadku rozwiązania małżeństwa przez rozwód, jak w niniejszej sprawie o stanie majątku podlegającego podziałowi decyduje chwila ustania małżeństwa, a o wartości tego majątku – chwila dokonywania podziału, czyli orzekania o tym podziale (np wartość nieruchomości z daty rozstrzygania sprawy)

 Należy pamiętać, iż podział majątku wspólnego może nastąpić w drodze zgodnej umowy pisemnej bądź orzeczenia sądu po często burzliwej walce.

Jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość nie wystarczy umowa pisemna i konieczny będzie akt notarialny, którego koszt wyniesie w zależności od wartości majątku od kwoty 100 zł do sześciokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku.

Zatem paradoksalnie  tańszym choć odleglejszym czasowo rozwiązaniem może być złożenie wniosku o podział majątku dorobkowego w Sądzie Rejonowym miejsca położenia majątku. Wówczas należy uiścić opłatę stałą w kwocie 1000 zł, chyba że wniosek zawiera zgodny projekt podziału majątku, wtedy opłata wynosi kwotę 300 złotych.

Ponadto pamiętajmy, że udziały w majątku wspólnym są równe, ale można we wniosku o podział majątku domagać się ustalenia innych proporcji udziałów np 4/10 i 6/10.

Ustalając nierówne udziały Sąd uwzględnienia stopień, w jakim każda ze stron przyczyniła się do powstania majątku, przy czym bierze także pod uwagę nakład osobistej pracy przy wychowywaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Ciekawostką jest, że zgodnie z art. 126 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, po rozwiązaniu małżeństwa środki zgromadzone na rachunku członka funduszu, przypadające byłemu współmałżonkowi w wyniku podziału majątku wspólnego małżonków, są przekazywane w ramach wypłaty transferowej na rachunek byłego współmałżonka w otwartym funduszu.

Inne ciekawostki:

W postępowaniu o podział majątku wspólnego skład, wartość majątku ulegającego podziałowi ustala sąd (postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 11 grudnia 2008 r. (sygn akt II CSK 356/2008).

W postępowaniu apelacyjnym nie można żądać ustalenia nierównych udziałów w sprawie o podział majątku wspólnego, jeżeli przed sądem I instancji takie żądanie nie było zgłoszone (postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 6 kwietnia 1998 r. (sygn. akt I CKN 1113/97).

Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 16 października 1997 r. (sygn. akt II CKN 395/97) o zwrocie wydatków i nakładów z majątku odrębnego na majątek wspólny sąd orzeka wyłącznie na wniosek zgłoszony w postępowaniu w pierwszej instancji.

Natomiast w wyroku Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 24 lutego 1989 r. (sygn.

akt I CR 105/89) wskazano, iż w czasie trwania wspólności ustawowej małżonek, który wspólnie ze swym małżonkiem wzniósł budynek na gruncie, stanowiącym majątek odrębny tego współmałżonka, nie może żądać przeniesienia własności takiego gruntu na rzecz obojga małżonków jako ich wspólności ustawowej.

W postanowieniu Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 21 stycznia 2010 r. (sygn. akt I CSK 205/2009) przy podziale majątku wspólnego po rozwodzie sąd musi, ustalając wartość nieruchomości, uwzględnić ciążący na niej dług zabezpieczony hipotecznie.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 września 2004 r.

II CK 538/2003, : przy szacowaniu składników majątku wspólnego należy uwzględnić obciążenie zmieniające rzeczywistą wartość tych składników majątkowych, w szczególności obciążenie o charakterze prawnorzeczowym, za które ponosi odpowiedzialność każdorazowy właściciel nieruchomości, zwłaszcza obciążenie hipoteką i prawami dożywocia. Wartość takich obciążeń odlicza się zarówno przy ustalaniu składników majątku wspólnego, jak i przy zaliczeniu wartości przyznanej jednemu z małżonków nieruchomości na poczet przysługującego mu udziału w majątku wspólnym”.

Nadto w postanowieniu Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 21 stycznia 2010 r. (sygn. akt I CSK 207/2009) zauważono, iż żądanie zwrotu nakładów na majątek wspólny jest co do zasady niezależne od tego, czy przedmiot, na który poniesiono ten nakład, wchodzi jeszcze do majątków wspólników.

Ponadto w bardzo ważnym orzeczeniu Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 grudnia 1978 r. (sygn akt III CRN 194/78) podkreślono, że długów zaciągniętych przez oboje małżonków nie można rozliczać przy podziale wspólnego majątku, gdyż mimo takiego podziału dług nadal się utrzymuje. Przerzucenie długu na jednego z małżonków godziłoby w prawa wierzycieli.

 Jeśli dług zaciągnięty przez jednego z małżonków w czasie trwania wspólności ustawowej został zużyty na majątek wspólny i spłacony w okresie pomiędzy ustaniem wspólności a podziałem majątku wspólnego, to tak spłacona należność przestaje być długiem i przekształca się w roszczenie o zwrot nakładów na rzecz tego małżonka, który dokonał zapłaty.

Roszczenie takie podlega rozliczeniu na podstawie art. 45 kro.

Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 13 marca 1981 r. (sygn.

akt III CRN 35/81): jeżeli poczyniono nakłady z majątku wspólnego małżonków na majątek odrębny jednego z nich, to przy podziale majątku wspólnego, po ustaniu wspólności ustawowej, małżonek ten jest obowiązany rozliczyć się z uczestnikami postępowania z kwoty nakładów z majątku wspólnego na jego majątek odrębny stosownie do przysługującego mu udziału w majątku wspólnym. Tak więc nie jest dopuszczalne przydzielenie równowartości nakładów obojgu byłbym małżonkom po połowie, skoro bowiem wnioskodawczyni zatrzymuje całe nakłady dokonane na jej majątek odrębny, choć udział w kwocie pochodzącej z majątku wspólnego na te nakłady ma również uczestnik postępowania, to konsekwencją tego jest uznanie, że wnioskodawczyni powinna mu zwrócić połowę tej kwoty.

Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 3 kwietnia 1970 r. (sygn. akt  III CRN 90/70):  przepis art. 45 § 1 kro normuje jedynie obowiązek zwrotu przez małżonka wydatków i nakładów poczynionych z majątku wspólnego na jego majątek odrębny, jak również prawo domagania się zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swego majątku odrębnego na majątek wspólny.

Nie są natomiast objęte dyspozycją powyższego przepisu i nie podlegają wyrównaniom przy podziale majątku wspólnego wydatki i nakłady poczynione kosztem majątku odrębnego jednego z małżonków na majątek odrębny drugiego. Rozliczenia te podlegają ogólnym normom prawa i postępowania cywilnego, nakazującym dochodzenie przez byłych małżonków roszczeń, które nie są objęte przepisem art.

45 § 1 kro w postępowaniu procesowym.

Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 17 kwietnia 2000 roku (sygn. akt V CKN 25/2000) Treść powołanego w kasacji art. 45 KRO, wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, nie wyczerpuje zakresu tych ewentualnych rozliczeń między małżonkami, dotyczących czasu, kiedy pozostawali oni we wspólności majątkowej.

Każdy bowiem z małżonków może żądać rozliczenia z tytułu nieuzasadnionego zbycia i roztrwonienia przez drugiego małżonka składników majątku wspólnego. Roszczenie takie ma charakter odszkodowawczy i swą ogólną podstawę znajduje w art.

415 KC, może zatem obejmować nie tylko powstałą stratę, jak w sprawie, ale i utracone korzyści, które weszłyby do majątku wspólnego. Rozliczenie zaś tej straty przeprowadza się m.in.

w sposób, w jaki to uczyniły sądy niższych instancji, mianowicie kwoty, które małżonek obowiązany jest zwrócić na rzecz majątku wspólnego dolicza się do wartości tego majątku, a następnie zalicza na udział małżonka zobowiązanego do zwrotu.

Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna  z dnia 2 lutego 2005 roku (sygn. akt IV CK 454/2004) :  Nabyty przez małżonków przedmiot majątkowy wchodzi w skład majątku wspólnego, jeżeli małżonkowie inaczej nie postanowili, jednak małżonkowi, z którego majątku odrębnego przeznaczono środki finansowe na ten cel, przysługuje roszczenie o zwrot nakładów z majątku odrębnego na majątek wspólny.

Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 11 marca 1985 roku (sygn. akt III CZP 7/85) : Małżonek, który wspólnie ze swym współmałżonkiem dokonał budowy na gruncie stanowiącym majątek odrębny tego współmałżonka, może w postępowaniu o podział majątku dorobkowego – na podstawie art. 231 kc żądać przeniesienia własności udziału w tej nieruchomości na swoją rzecz.

Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna, z dnia 5 października 1990 roku (sygn.

akt III CZP 55/90) : Wartość nakładu z majątku odrębnego jednego z małżonków na ich majątek wspólny, polegającego na wpłacie dokonanej przez tego małżonka na wkład mieszkaniowy związany ze spółdzielczym prawem do lokalu, odpowiada w chwili podziału tego majątku takiej części wartości spółdzielczego prawa do lokalu, jaką część stanowiła ta wpłata w stosunku do całego wkładu mieszkaniowego wpłaconego przez małżonków, od zgromadzenia którego uzależniony był przydział mieszkania.

Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 25 lipca 1986 roku (sygn.

akt III CZP 37/86): Współmałżonek, który przed powstaniem wspólności ustawowej dokonał z majątku odrębnego nakładów na nieruchomość stanowiącą własność osób trzecich, może żądać zwrotu tych nakładów, jeżeli po powstaniu wspólności ustawowej nieruchomość ta weszła w skład majątku wspólnego, a małżonkowie w drodze umowy nie rozszerzyli wspólności ustawowej na tego rodzaju nakłady.

Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 21 stycznia 2010 roku (sygn. akt I CSK 207/2009) : Żądanie zwrotu nakładów na majątek wspólny jest co do zasady niezależne od tego, czy przedmiot, na który poniesiono ten nakład, wchodzi jeszcze do majątków wspólników.

Na wstępie wskazałem opcję złożenia pozwu o ustanowienie rozdzielności majątkowej – jest to możliwość uzyskania rozdzielności majątkowej bez potrzeby wnoszenia pozwu o rozwód i pomimo braku zgody współmałżonka.

Dodatkowo można wnosić o ustanowienie takiej rozdzielności z datą wsteczną np datą rozpoczęcia życia w rozłączeniu. Złożenie takiego pozwu może okazać się istotne w kontekście kredytów – większość banków udziela kredytów do 20 tysięcy złotych bez zgody współmałżonka.

Wspominam o tym bowiem zdarza się, iż współmałżonek zostaje obciążany długami małżonka z którym pozostaje w faktycznej separacji.

Dodatkowe informacje:

Kancelaria Adwokacka Siedziba Aleje Jerozolimskie 29 lok. 24 00-508 Warszawa

Portal Orzeczeń
Sądu Okręgowego w Łomży

  • Dnia 15 stycznia 2020r.
  • Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny
  • w składzie:
  • Przewodnicząca : Wiesława Kozikowska(spr.)
  • Sędziowie : Anna Kacprzyk,
  • Andrzej Kordowski
  • Protokolant : Alicja Gładysiak

po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2020r.

, w Ł.

na rozprawie

sprawy z wniosku S. M.

z udziałem B. M.

  1. o podział majątku wspólnego
  2. na skutek apelacji uczestniczki
  3. od postanowienia Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 28 października 2019r.,
  4. w sprawie I Ns 811/17
  5. postanawia :

1/ zmienić zaskarżone postanowienie w pkt. III., w ten sposób, że wymienioną tam kwotę 75.629,97 zł ( siedemdziesiąt pięć tysięcy sześćset dwadzieścia dziewięć złotych dziewięćdziesiąt siedem groszy) zastąpić kwotą 109.609,38 zł ( sto dziewięć tysięcy sześćset dziewięć złotych trzydzieści osiem groszy ),

  • 2/ ustalić, że zainteresowani ponoszą koszty postępowania apelacyjnego we własnym zakresie.
  • Anna Kacprzyk Wiesława Kozikowska Andrzej Kordowski
  • Sygn. akt I Ca 414/19

Wnioskodawca S. M. wniósł o podział majątku wspólnego zgromadzonego w trakcie trwania związku małżeńskiego z B. M. w ten sposób, aby przyznać wnioskodawcy zabudowaną nieruchomość o wartości 300.

000 złotych, położonej w E., o numerze ewidencyjnym (…), o powierzchni 1495 m 2, dla której Sąd Rejonowy w Ł. prowadzi księgę wieczystą o nr (…) ze spłatą na rzecz uczestniczki B. M. w kwocie 40.

000 zł.

Uczestniczka postępowania B. M.

poparła wniosek o podział majątku dorobkowego i wniosła o dokonanie podziału majątku wspólnego w ten sposób, żeby nieruchomość zabudowaną oznaczoną nr 47/88, o powierzchni 1495 m 2, o wartości 300.

000 zł, przyznać na wyłączną własność wnioskodawcy postępowania. Wniosła o zasądzenie spłaty na jej rzecz w wysokości 125.500 zł, płatną w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się zapadłego orzeczenia.

Postanowieniem z 28 października 2019 roku, sygn. akt I Ns 811/17 Sąd Rejonowy w Łomży I Wydział Cywilny w pkt I. ustalił, że w skład majątku wspólnego S. M. i B. M. wchodzi zabudowana nieruchomość składająca się z działki o numerze ewidencyjnym (…), o powierzchni 0,1495 ha położona w E., jednostka ewidencyjna P., powiat (…

), województwo (…), dla której w Sądzie Rejonowym w Łomży prowadzona jest księga wieczysta nr (…); w pkt II. dokonał podziału majątku wspólnego S. M. i B. M. w ten sposób, że nieruchomość opisaną w pkt I. przyznał na wyłączną własność wnioskodawcy S. M.; w pkt III. zasądził od wnioskodawcy S. M. na rzecz uczestniczki B. M. kwotę 75.

629,97 zł tytułem spłaty, płatną w terminie 3. miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia z zastrzeżeniem odsetek ustawowych za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności; w pkt IV. ustalił wartość przedmiotu postępowania na kwotę 300.000 zł; w pkt V.

nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego w Łomży): a) od wnioskodawcy S. M. kwotę 239,61 zł, b) od uczestniczki B. M. kwotę 1.239,61 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo z sum budżetowych; w pkt VI. zasądził od uczestniczki B. M. na rzecz wnioskodawcy S. M.

kwotę 500 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, a w pozostałym zakresie ustalił, że zainteresowani ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Wedle ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy S. M. i B. M. zawarli związek małżeński w dniu 14 lipca 1995 r. Mają dwoje dorosłych dzieci.

Małżeństwo stron zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 3 marca 2017 r., w sprawie o sygn. akt I C 55/17, który uprawomocnił się w dniu 25 marca 2017 r..

W dniu 13 czerwca 2002 r., na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego, przed notariuszem Z. P. (Repertorium A 4369/2002), S. M. sprzedał M. i I. małżonkom Ł. za kwotę 49.000 zł lokal mieszkalny położony w Ł. przy ul. (.

..), o powierzchni użytkowej wynoszącej 45,2 m 2. Lokal ten nie posiadał urządzonej księgi wieczystej. Wnioskodawca własnościowe spółdzielcze prawo do ww. lokalu nabył w 1995 r. z pieniędzy przekazanych w drodze darowizny od jego rodziców.

Zwaloryzowana wartość kwoty, za którą zostało sprzedane mieszkanie przy ul. (…) na dzień 31 maja 2019 r. wynosiła 67.958,81 zł.

Dnia 14 czerwca 2002 r. w wyniku umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego przed notariuszem Z. P. (Repertorium A 4412/2002), S. M. kupił z dorobku z żoną B. M. od M. D., za cenę 40.

000 zł, zabudowaną działkę gruntu o powierzchni 0,1495 ha, położoną w obrębie miejscowości E., gmina P.

, oznaczoną numerem 47/44, dla której w Sądzie Rejonowym w Łomży prowadzona jest księga wieczysta o numerze (…).

Środki pieniężne na zakup ww. nieruchomości pochodziły ze sprzedaży ww. lokalu mieszkalnego położonego w Ł.. Pozostałą kwotę uzyskaną ze sprzedaży lokalu mieszkalnego w Ł., tj. 9.000 zł strony postępowania przeznaczyły na zakup materiałów hydraulicznych przeznaczonych do nieruchomości położonej w E. (bezsporne).

Szacunkowa wartość nakładów poczynionych przez wnioskodawcę i uczestniczkę postępowania z majątku wspólnego na lokal mieszkalny, położony przy ulicy (…) w Ł. stanowiący majątek osobisty wnioskodawcy wyniosła 7.276 zł. Składała się na nią kwota 3.267 zł jako wartość robocizny wnioskodawcy oraz kwota 4.009 zł za materiały.

Szacunkowa wartość rynkowa nakładów poczynionych na nieruchomość oznaczoną numerem ewidencyjnym (…) w miejscowości (…) B wyniosła łącznie 95.103 zł (w tym kwota 35.425 zł – robocizna).

Podział majątku po latach i surogacja

Stosownie do art. 31 Kodeksu rodzinnego w brzmieniu z czasu, kiedy byliście Państwo małżeństwem, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca ich dorobek (wspólność ustawowa). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością stanowią majątek odrębny każdego z małżonków.

Według art. 32 § 1 Kodeksu rodzinnego dorobkiem małżonków były przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

W szczególności stanowią dorobek małżonków (art. 32 § 2 K.r.io.):

  1. pobrane wynagrodzenie za pracę oraz za inne usługi świadczone osobiście przez któregokolwiek z małżonków;
  2. dochody z majątku wspólnego, jak również z odrębnego majątku każdego z małżonków.

Zakup mieszkania przez oboje małżonków za pieniądze należące do majątku osobistego jednego z nich

Z powyższych przepisów może wynikać, że nabyte w czasie trwania małżeństwa mieszkanie weszło w skład Państwa majątku wspólnego. Potwierdza to umowa kupna mieszkania i wpis do księgi wieczystej. Należy się jednak zastanowić, czy okoliczności nabycia mieszkania nie powodują, że można uznać, iż mieszkanie weszło w skład Pana majątku odrębnego.

Z Pana pytania wynika, że środki na zakup mieszkania pochodziły z darowizny, jaką otrzymał Pan od swoich rodziców. Te okoliczności powodują, że chociaż w księdze wieczystej związanej z mieszkaniem jako właściciele jesteście wpisani Państwo oboje, to jednak prawo własności mieszkania wchodziło w skład Pana majątku osobistego.

Odrębny majątek każdego z małżonków

Stosownie do art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w brzmieniu sprzed dnia 17 czerwca 2004 r. odrębny majątek każdego z małżonków stanowią:

  1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
  2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
  3. przedmioty majątkowe nabyte ze środków uzyskanych w zamian za przedmioty wymienione w dwóch punktach poprzedzających.

Na czym polega zasada surogacji?

Punkt 3 art. 33 Kodeksu rodzinnego przewidywał tzw. surogację, która polega na zaliczeniu do majątku odrębnego (dziś nazywanego osobistym) każdego z małżonków przedmiotów majątkowych nabytych w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej w zamian za przedmioty majątkowe nabyte m.in. przez darowiznę.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 maja 2000 r. (sygn. akt: V CKN 50/00), przesłankami surogacji są dwa wymagania:

  1. aby jedno i to samo zdarzenie spowodowało wyjście określonego przedmiotu majątkowego z majątku osobistego (środki pieniężne uzyskane z darowizny) i nabycie innego przedmiotu majątkowego (mieszkanie),
  2. aby przedmiot majątkowy nabyty był uzyskany, także w sensie ekonomicznym, kosztem majątku osobistego.

Mieszkanie zostało nabyte w zamian za środki pieniężne nabyte przez Pana w drodze darowizny, a które stanowiły Pana majątek odrębny, możemy więc mówić o surogacji.

Działanie zasady surogacji może być zmodyfikowane wolą małżonka, na rzecz którego surogacja ma nastąpić. Małżonek może postanowić, że nabyty przedmiot wejdzie w skład majątku wspólnego. Wola uchylenia surogacji musi być wyrażona w tej samej czynności prawnej, przez którą nastąpiło nabycie przedmiotu majątkowego.

Jeżeli więc w akcie kupna mieszkania zaznaczono, że pieniądze na zakup pochodzą z Pana majątku odrębnego, ale Pana wolą jest, aby mieszkanie weszło w skład majątku wspólnego, to można mówić, że uchylił Pan surogację. Jeżeli zaś surogacja nie została uchylona, to mieszkanie weszło w skład Pana majątku odrębnego.

Podział majątku wspólnego

Jeżeli Pana żona wystąpi o podział majątku wspólnego i we wniosku wskaże, że składnikiem majątku wspólnego było mieszkanie, będzie mógł Pan wykazać w toku postępowania, że wbrew umowie kupna oraz wpisowi do księgi wieczystej mieszkanie stanowiło Pana majątek osobisty i jako takie nie podlega podziałowi. W postępowaniu działowym sąd rozstrzyga również spór o to, czy dany przedmiot wchodzi w skład majątku wspólnego.

Jeżeli będzie Pan twierdził, że mieszkanie nie wchodziło w skład majątku wspólnego małżeńskiego, bo było surogatem nabytym w zamian za składniki majątkowe pochodzące z Pana majątku odrębnego, to będzie na Panu spoczywał ciężar udowodnienia tego, że mieszkanie należało w wyniku surogacji do Pana majątku osobistego.

Dowody na okoliczność surogacji

Jako dowody na okoliczność surogacji może Pan – prócz własnych zeznań i zeznań rodziców, którzy dokonali darowizny na Pana rzecz – przedstawić w sądzie umowę darowizny. Warto również wykazać, że jako małżonkowie nie posiadaliście Państwo wspólnych środków wchodzących w skład majątku wspólnego małżeńskiego, za które moglibyście Państwo nabyć mieszkanie.

W celu uregulowania sytuacji prawnej nieruchomości zakupionej przez Pana może Pan żądać ustalenia przez sąd, że mieszkanie wchodzi w skład majątku Pana majątku osobistego i nie było składnikiem majątku wspólnego małżeńskiego, i nie czekać na wszczęcie przez żonę postępowania o podział majątku wspólnego. Z takim żądaniem może Pan wystąpić na podstawie art. 189 Kodeksu cywilnego (powództwo o ustalenie). W ewentualnym pozwie może Pan żądać ustalenia przez sąd, że mieszkanie stanowiło składnik Pana majątku osobistego. Pozwaną będzie żona.

Wystąpienie przeciwko byłej żonie z żądaniem uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

Jeżeli w księdze wieczystej związanej z nieruchomością zakupioną przez Pana jako właścicieli wpisano Pana i żonę na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, może Pan również wystąpić przeciwko byłej żonie z żądaniem uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Takie żądanie wyłącza powództwo o ustalenie na podstawie art. 189 Kodeksu cywilnego. W toku takiego postępowania będzie Pan musiał udowodnić, że nieruchomość nabył Pan za środki pochodzące z Pana majątku osobistego.

Występując na drogę sądową o ustalenie, że nieruchomość wchodziła w skład majątku wspólnego małżeńskiego, lub z powództwem o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, może Pan równocześnie złożyć wniosek o zabezpieczenie Pana powództwa poprzez wpisanie do księgi wieczystej stosownego ostrzeżenia (jeżeli takie ostrzeżenie będzie wpisane w księdze wieczystej, to Pana żona zapewne nie znajdzie nabywcy na jej udział w nieruchomości).

Opłata od pozwu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

Opłata od pozwu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym będzie uzależniona od wartości przedmiotu sporu, a ta wartość będzie równa wartości mieszkania. Opłata od pozwu wynosi 5% wartości przedmiotu sporu. Jeżeli nie jest Pan w stanie ponieść tych kosztów, może się Pan ubiegać o zwolnienie z opłaty od pozwu i innych kosztów.

Jeżeli w toku postępowania o podział majątku wspólnego lub o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym uda się Panu udowodnić, że mieszkanie weszło na zasadzie surogacji do Pana majątku wspólnego, to wówczas prawo to nie będzie podlegało podziałowi w ramach podziału majątku wspólnego. Jeżeli jednak nie uda się Panu udowodnić, że miała miejsce zasada surogacji, i sąd ustali, że mieszkanie stanowiło Państwa majątek wspólny, wówczas będzie ono podlegało podziałowi.

Wartość mieszkania, od jakiej będą ustalane ewentualne spłaty, następuje według cen z chwili orzekania o podziale, a nie z chwili ustania wspólności lub innej chwili (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 grudnia 1969 r., sygn. akt: III CZP 12/69). Natomiast stan majątku wspólnego (co wchodziło jego skład i w jakim stanie były te przedmioty, np. mieszkanie) ustala się z chwili ustania wspólności majątkowej

Pana dziecko nie będzie brane pod uwagę przy podziale majątku wspólnego. Sprawa ta dotyczy wyłącznie małżonków i ich majątku. Syn nie miał żadnego udziału w Państwa majątku wspólnym.

Podział majątku i zwrot poniesionych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania po rozwodzie

Jeżeli w toku postępowania o podział majątku wspólnego sąd ustali, że mieszkanie wchodziło w skład majątku wspólnego, będzie Pan mógł żądać od żony zwrotu połowy poniesionych przez Pana opłat związanych z mieszkaniem.

Wynika to z art.

207 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

Z drugiej strony Pana żona może żądać od Pana zwrotu utraconych korzyści wynikających z tego, że ze wspólnego mieszkania korzystał wyłącznie Pan, a żona, mimo że była współwłaścicielką mieszkania, nie korzystała z niego.

Tu jednak może Pan podnieść zarzut, że żona dobrowolnie opuściła mieszkanie i nie było to wynikiem pozbawienia jej przez Pana posiadania. Może Pan również podnieść zarzut, że nigdy nie zabraniał Pan byłej żonie zamieszkiwania w mieszkaniu.

Rozliczenie nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny

Jeżeli sąd ustali, że mieszkanie wchodzi w skład majątku wspólnego, to w takiej sytuacji może Pan zażądać, aby sąd rozliczył również nakłady z Pana majątku osobistego na majątek wspólny. Pozwala na to art.

45 § 1 Kodeksu rodzinnego, stosownie do którego każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Każdy z małżonków może też żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Według art. 45 § 2 Kodeksu rodzinnego zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.

Jeżeli więc sąd uzna, że surogacja nie miała w Pana przypadku miejsca, to wówczas może Pan w sądzie wykazać, że spora część środków na zakup mieszkania pochodziła z Pana majątku osobistego (pieniądze z darowizny) i została przeznaczona na majątek wspólny. Pana żona nie miała określonego terminu do wystąpienia z wnioskiem o podział majątku wspólnego, tak samo jak Pan nie miał takiego terminu.

Myślę, że może być Pan dobrej myśli. W Pana sytuacji możemy mówić o surogacji, co powoduje, że mieszkanie jednak nie wchodziło w skład majątku wspólnego. Ważna będzie umowa kupna mieszkania – tam oświadczacie Państwo wspólnie, że mieszkanie kupujecie na majątek wspólny małżeński.

Sąd może wprawdzie uznać, że takie oświadczenie wyraża Pana wolę, aby uchylić zasadę surogacji, jednak jak już wspomniałem, jeżeli sąd ustali, że surogacja nie zaszła lub została uchylona, to będzie Pan mógł żądać zwrotu od byłej żony połowy środków, które wydał Pan ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny małżeński.

Moim zdaniem powinien Pan poczekać, aż żona wystąpi z wnioskiem o podział majątku wspólnego, i wówczas w odpowiedzi na wniosek żądać ustalenia, że w przypadku mieszkania miała miejsce surogacja, ewentualnie – aby sąd, w przypadku gdy sąd uzna, że mieszkanie wchodziło w skład majątku wspólnego, rozliczył nakłady z Pana majątku osobistego na majątek wspólny małżeński.

Może Pan również, nie czekając na wszczęcie postępowania o podział majątku, samemu wystąpić z pozwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Jednak to wiąże się z opłatą sądową (z której może być Pan zwolniony przez sąd) lub z ewentualnym zwrotem kosztów na rzecz byłej żony w przypadku oddalenia Pana powództwa.

Leave a Reply

Your email address will not be published.